Gjokutaj: Si ndikoi pandemia në ekonomi dhe masat që mori qeveria për menaxhimin e situatës

113 563 lexime

106,048FansaPëlqeje

Ekonomia ka nevojë për bypass

Eksperti i ekonomisë, kor, analizon ndikimin e pandemisë në ekonomi dhe masat që mori qeveria për menaxhimin e situatës.  Në një analizë të thelluar Gjokutaj nga Altax, vë theksin në faktin se ekonomia shqiptare ka nevojë për ndryshime thelbësore.

Analiza

Vlerat liberale, si pjesa kryesore e ekonomisë tonë, janë shumë të çmuara për t’u humbur në panikun që ka filluar të vijë duke u shtuar prej shkundjeve të fundit sociale dhe ekonomike. Mungesa e përbërësve bazikë të parlamentit, i cili nuk arrin të mbajë dot një nivel të lartë të monitorimit dhe balancimit të pushtetit, si dhe shansi i humbur që të ndikojë mbi qeverinë për t’u shëruar nga mungesa e liberalizmit, është një sinjalizim që tregon se nevojitet të dalim nga amoku. Në rastin kur pandemia pushtoi jetën tonë prej mbi tre muaj më parë, parlamenti duhet të vendoste kufij në masat emergjente për të siguruar që ato të mos shkojnë më tej dhe të zgjasin jo më shumë sesa është e nevojshme. Ata (deputetët)duhet të inkuadronin në vendimmarrjen e qeverisë respektimin e të drejtave themelore, sundimit të ligjit dhe demokracisë, si dhe të siguroheshin për një kthim në standardet më të larta pasi të kalonte gjendja e jashtëzakonshme. Parlamenti i Shqipërisë e ka shansin e tij për ta bërë këtë në javët e ardhshme, kur të marrë parasysh se e gjithë kjo situatë është një debat që duhet të orientohet drejt monitorimit të ligjit të buxhetit 2020, dhe diskutimeve për buxhetin 2021.

Çfarë ka ndodhur me buxhetin?

Sa është ndikuar nga pandemia, por edhe menaxhimi i qeverisë?

Si dhe cilat janë parashikimet që duhet të jenë ribërë pas futjes me forcë të pandemisë në jetën tonë për këtë vit?

Për buxhetin që i nënshtrohet shqyrtimit parlamentar duhet kërkuar të kalojë sa më parë në një analizë të plotë, për të parë se si do të ndikojë mbi jetën tonë nëpërmjet taksave, por edhe si do ndikojë mbi jetën tonë nëpërmjet shpenzimeve dhe rishpërndarjes së të ardhurave.  Sa më parë duhet të jetë në programin e jetës parlamentare një debat i gjerë, që përfshin angazhimet e mëdha buxhetore dhe sa do të ndryshojnë ato.   Asnjë pyetje nuk është ngritur në lidhje me kushtetutshmërinë e gjithë kësaj nga gazetarët dhe analistët, por edhe të kërkohen detajet e tij dhe skenarët e pritshëm, pikërisht sepse informacioni është detyrimi kryesor për qeverinë në situata normale, e jo më në kohë lufte.  Instinktivisht qeveria, sipas buletineve zyrtare, ka miratuar gjithë legjislacionin, që i mundëson asaj të kufizojë lirinë individuale dhe të frenojë sundimin e ligjit dhe ecjen përpara të disa proceseve reformuese. Ajo me siguri do të vendosë masa drastike të reja financiare dhe ekonomike, që do të  mbështesin njerëzit me të ardhura bazike të jetesës dhe në funksion të sigurisë ushqimore. Megjithatë, për vitin në vijim, i gjithë programi buxhetor me gjasa do të jetë lançimi i programeve të mbijetesës dhe rimëkëmbjes. Zgjedhjet ndërkohë përkojnë pikërisht vitin e ardhshëm.  Por, a është rivlerësuar buxheti bazuar në huatë financiare të marra nga organizatat financiare për ndërtimin e infrastrukturës dhe, në këtë rast, a do të ketë një mbivendojse programesh?   Momente të tilla që dominohen nga paniku, pasiguria dhe çoroditja sociale janë shumë të dashura për qeverisje të shpenguar dhe për të bërë si dinë vetë. Por, në demokracitë kushtetuese, pushteti që rritet në kohë emergjencash zakonisht kufizohet nga Kushtetuta dhe duhet të mbështetet te parlamenti për të siguruar që masat të mos jenë rreptësisht drastike në kohë dhe të lejohet të zbatohen jo më shumë sesa është e nevojshme.   Një qasje më e ekuilibruar duhet të përfshijë daljen me një buxhet të rishikuar për këtë vit, pasi buxheti i aktual është kryesisht i tepërt, për ta thënë që nuk përkon me situatën aktuale social-ekonomike.   Njësoj si bashkëjetesa mes njerëzve, po ashtu edhe ekonomia dhe financat, kanë të nevojshme të bëjnë një bypass. Shoqëria duhet të rigjejë vetveten duke mbartur vlerat pozitive dhe duke i zëvendësuar ato negativet me të rejat që janë huazuar nga përvoja e përfituar. Ky operacion kërkon kohë për të realizuar rikuperimin dhe shtrihet në një plan afatgjatë. Ndërsa, qasja ndryshe e qeverisjes duhet të përshkruajë planet dhe përparësitë e qeverisë në drejtim të të ardhurave dhe shpenzimeve, si dhe një plan të qartë për financimin e deficitit, përfshirë huazimet e tregut dhe fitimin e parave.  Ky operacion është me periudhë rikuperimi afatshkurtër, dhe për këtë arsye i vlen më tepër temës që ka interes aktual për trajtim.  Institucionet financiare vendase dhe të huaja dhe bizneset e mëdha duhet të jenë huadhënësit kryesorë të qeverisë. Ata mund ta bëjnë këtë duke blerë bono nga qeveria. Pra, ato bono që qeveria përpiqet t’i shesë në tregjet e huaja financiare, duhet të angazhohet t’i mobilizojë për shitje te sektori privat vendas, por me raste edhe tek ai publik. Ky treg tashmë është në momentin që duhet të shpërthejë. Aq më tepër që legalizimi i parave duhet të ndodhë tani, për të harmonizuar kërkesën dhe ofertën e parasë në tregun financiar.  Mirëpo, kjo politikë ka lidhje me përgjigjen ndaj pyetjes se a është futur ekonomia jonë në recesion, apo vijon në një kurbë pozitive rritjeje?

Nëse ekonomia është në recesion apo po hyn në atë zonë (për shkak të pandemisë, por edhe pasojave nga tërmeti) institucionet financiare dhe shumica e kompanive të mëdha janë duke pritur të vuajnë për vete. Ka të ngjarë që ata nuk kanë para të tepërta për të investuar në shuma të mëdha për blerjen e bonove të ofruara nga qeveria. Si rezultat, qeveria duhet të paguajë norma të larta interesi në huazimin shtesë pas daljes nga situata e COVID-19 për të tërhequr investitorë.  Për sa kohë që investitorët do të jenë të gatshëm të blejnë bonot e qeverisë, atëherë njësoj si me eurobondin etj. mund të lëshohen bono të reja për të shlyer bonot e vjetra. Nëse ekonomia, mbase do të rritet më shpejt se deficiti, atëherë raporti i borxhit ndaj PBB-së zvogëlohet, siç ka ndodhur në disa vende në dekadën e fundit.  Por, shqiptarët nuk do të duhet të vuajnë dy herë për hatrin e pandemisë së koronavirusit. Një herë duke u bllokuar dhe ngrirë qarkullimi i parasë, dhe më pas me gjasa edhe duke paguar taksa më shumë, ose duke përjetuar shkurtime në programet e shpenzimeve të qeverisë. Shpresojmë se nuk janë këto qasjet më të pritshme për 6-mujorin e dytë 2020, por edhe për buxhetin e vitit 2021. Duke supozuar se shpenzimet e qeverisë dhe ekonomia do të kthehen në një lloj normaliteti, kur pandemia pritet të mos vijojë më tej, atëherë qeveria thjesht do të jetë në gjendje të shtyjë borxhin e saj në të ardhmen. Me gjasa, ajo nuk do të paguajë asnjë kosto të lartë aktualisht, pasi paratë e munguara nga paaftësia paguese e sektorit publik dhe privat do të zëvendësohen nga fondet e huazuara nga jashtë, por edhe nga brenda. Përvoja jonë për afro dy dekada na tregon qartë se praktikat e hapura të buxhetit janë të lidhura me vlera që përçojnë barazi dhe efikasitetin më të madh. Tashmë qeveria është në gjendje të ndërmarrë hapa të menjëhershëm për të hapur buxhetin për shqyrtim publik. Sidoqoftë, kjo është një rrugë e gjatë për të siguruar mundësi të konsiderueshme për kontributin e publikut në proceset e buxhetimit, me synimin për të siguruar rezultate më të mira, por edhe të shumëpranuara nga shumica e njerëzve.

Organizatat qytetare janë burime jetësore të informacionit dhe analizave të thelluara.  Rrjeti i OJF-ve që mund të përfshihen në këtë proces gjithashtu rrit ndikimin lidhur me efektivitetin e shërbimeve qeveritare, duke ndërtuar përgjegjshmëri dhe besim publik. Tani, më shumë se kurrë, qeveria duhet të mendojë në mënyrë krijuese se si të ftojë dhe lehtësojë pjesëmarrjen e publikut dhe të shfrytëzojë përfitimet prej kësaj qasjeje novatore për traditën e vjetruar të buxhetit.


Të fundit

Policia jep detaje për vrasjen e Delon Troqes: Humbi jetën në spital, dyshohet se autorët…

Një 38-vjeçar është ekzekutuar me armë zjarri të premten në darkë në lagjen “Pavarësia” të qytetit të Vlorës. Burimet nga...

“Një snajperist duke qëlluar”/ Video që bëri bujë rinis hetimet për krime lufte në Sarajevë

Prokurorët për krime lufte në Bosnje-Hercegovinë, kanë nisur hetime pas publikimit të një videoje, në të cilën supozohet se një snajperist shihet duke gjuajtur...

U ekzekutua me 15 plumba, familjarët e Delon Troqes dhunojnë me grushte mjekun e Reanimacionit

Pas ekzekutimit me 15 plumba të 38-vjeçarit Delon Troqe mbrëmjen e sotme në Vlorë, familjarët e tij kanë dhunuar një mjek reanimacioni. Viktima u dërgua...

“Do të na bëjnë presion për çështjen e Kosovës”, flasin mediat serbe: Vuçiç i frikësuar për takimin me Kurtin

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, ka shprehur frikën se në periudhën e ardhshme do të ketë presione të ndryshme politike për çështjen e Kosovës. Siç...

“Jam zhveshur për Mozzik-un”, Loredana habit me deklaratën

Çifti i njohur i reperëve, Loredana Zefi dhe Mozzik, janë në prag të publikimit të albumit të tyre më të ri. Të gjithë kishim menduar...

Lajme të tjera

Web TV