Albert Ajnshtajn dhe çmimi Nobel, e fitoi vonë dhe me sforco

113 563 lexime

124,178FansaPëlqeje

Çmimi Nobel në Fizikë i vitit 1921 iu dha Albert Ajnshtajnit në vitin 1922 për studime mbi efektin fotoelektrik. Teorinë më të rëndësishme të karrierës së tij si fizikan, atë të relativitetit, Albert Einstein e formuloi në vitin 1905 në moshën 26-vjeçare: një teori që ishte e destinuar të revolucionarizonte shkencën. Por, siç ndodh shpesh, ai nuk u kuptua menjëherë nga bashkëkohësit e tij dhe megjithë nominimet e panumërta, madje edhe nga shkencëtarë të njohur, Ajnshtajni nuk fitoi çmimin Nobel në Fizikë të vitit 1921 (të cilin e mori një vit më vonë, në tetor 1922) për ato studime.

Pas shumë vitesh polemikash dhe diskutimesh të ashpra në botën akademike, atij iu dha çmimi prestigjioz, por për një punë tjetër të kryer atë vit: zbulimin e ligjit për efektin fotoelektrik. Por pse? Arsyet nuk ishin vetëm shkencore. Në atë kohë, shumë shkencëtarë ishin skeptikë ndaj relativitetit, pasi ai ende nuk ishte vërtetuar nga provat eksperimentale dhe sepse konsiderohej më i rëndësishëm për fushën e filozofisë sesa për fizikën. Anëtarët e komitetit të çmimeve, të përbërë kryesisht nga fizikanë eksperimentalë, shtuan se i mungonte një kërkesë tjetër themelore: nuk i bëri dobi njerëzimit. Me pak fjalë, ishte thjesht një spekulim nga “geek” i formulave.

Nominimet vazhduan edhe në vitet në vijim, por pa rezultat. Derisa, në vitin 1919, ndodhi diçka e papritur. Në maj, ekspedita britanike e udhëhequr nga astrofizikani Arthur Eddington në ishullin Principe (Gjiri i Guinesë), që duhej të studionte eklipsin diellor që pritej më 29 maj, bëri një seri fotografish. Pastaj, duke analizuar imazhet, ishte e qartë se drita u devijua nga prania e Diellit, siç parashikohej nga Ajnshtajni. Lajmi u prit me entuziazëm nga gazetat: ” Revolucioni në shkencë, teoria e re mbi Universin, koncepti Njutonian u shkatërrua”, ishte titulli i London Times më 7 nëntor 1919 .

Ndërsa shumë të tjerë, madje edhe fizikanë të shquar si Niels Bohr dhe Hendrik Lorentz, e përshëndetën atë si një nga më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave, mjedisi i rreptë akademik suedez e gjeti të turpshme gjithë këtë zhurmë. Një shkencëtar si një yll nuk ishte parë kurrë më parë! Dhe kështu gjithçka që e bëri atë të famshëm në publikun e gjerë u bë pengesë për njohjen zyrtare. Teoria e tij ishte thjesht marketing, menduan anëtarët e komitetit, një mënyrë për të promovuar veten dhe kjo nuk e bëri atë një shkencëtar të mirë, por anasjelltas.

Viti 1920 duhet të ishte viti i tij, por nuk ishte kështu dhe çmimi Nobel në fizikë shkoi për zviceranin Charles Edouard Guillaume, drejtor i Zyrës Ndërkombëtare të Peshave dhe Masave, i cili kishte zbuluar disa lidhje metalike (invar dhe elinvar) jo të ndjeshme ndaj ndryshimeve të temperaturës dhe për këtë arsye të afta për t’i bërë instrumentet matëse më të sakta. Një zbulim mjaft modest, kur krahasohet me “revolucionin” epokal të Ajnshtajnit. Polemikat ishin shumë të nxehta. Svante Arrhenius, kryetari i komitetit, në vitin 1920 e justifikoi çmimin e munguar për Ajnshtajnin me faktin se rezultatet në lidhje me eklipsin ishin të paqarta dhe për këtë arsye teoria e relativitetit nuk ishte vërtetuar ende zyrtarisht. Edhe në vitin 1921, okulisti Allvar Gullstrand, anëtar i Akademisë Mbretërore të Shkencave të Suedisë, deklaroi: ” Ajnshtajni nuk duhet të marrë kurrë çmimin Nobel, edhe nëse e gjithë bota na e kërkon atë!

Bota akademike ndoshta nuk ishte ende gati për një revolucion të tillë, por sigurisht që nuk e ndihmoi fakti që ai ishte një hebre gjerman, në një kohë kur nacionalsocializmi po hidhte hapat e parë në Gjermani dhe antisemitizmi po fitonte terren. Armiqësia më e madhe (edhe pas provave të vitit 1919), erdhi jo rastësisht nga bota shkencore gjermane.

Lexo edhe :  Historia e Christine Jorgensen e cila ndryshoi seksin dhe u bë zëdhënëse e transeksualëve

Ndër kundërshtarët e vijës së parë të Ajnshtajnit ishin fizikanë të shquar gjermanë, si laureati i Nobelit Philipp von Lenard, i cili më vonë punoi për Hitlerin dhe që e konsideroi relativitetin si një hamendje filozofike. Dhe ndër argumentet e përdorura nga komiteti për të motivuar refuzimin ishin edhe ato të Ernst Gehrcke, nga Universiteti i Berlinit, sipas të cilit rezultatet e eklipsit mund të shpjegoheshin me teori të tjera. Vetë fizikani gjerman ishte ndër organizatorët, në gusht të po atij viti, të një cikli konferencash në Berlin kundër teorisë së relativitetit.

Pavarësisht qëndrimit të komitetit, zhurma rreth dështimit të Ajnshtajnit për Nobelin nuk dukej se u shua.

Situata u bë gjithnjë e më e sikletshme për Akademinë Mbretërore Suedeze. ” Imagjinoni për një moment se cili do të ishte opinioni i përgjithshëm, pesëdhjetë vjet nga tani, nëse emri i Ajnshtajnit nuk do të figuronte në listën e laureatëve të Nobelit ,” i shkruante komitetit fizikani francez Marcel Brillouin. Gullstrand pastaj i mori gjërat në dorë  ku shkroi një dokument të gjatë kundër relativitetit, 50 faqe në të cilin ai u përpoq  të çmontonte teorinë e Ajnshtajnit. Rezultati ishte një punë që ishte sa kritikisht e përzemërt, aq edhe shkencërisht jokonsistente.

Të nënshtruar gjithnjë e më shumë nga jashtë, anëtarët e komitetit të Nobelit vendosën që çmimi i vitit 1921 nuk do të jepej dhe mbeti i pezulluar për një vit. Pastaj, Carl Wilhelm Oseen, kolegu dhe miku i Gullstrand, pati një ide gjeniale: t’i jepte çmimin Ajnshtajnit, siç kërkonte bota, por jo për relativitetin.

Kështu, më 6 shtator 1922, fizikanit gjerman iu dha në mënyrë retroaktive çmimi Nobel në fizikë i vitit 1921, për zbulimin e ligjit të efektit fotoelektrik, duke specifikuar në motivacion se ai u njoh ” pa marrë parasysh vlerën që do t’i jepen teorive të tij të relativitetit dhe gravitacionit pasi të jenë konfirmuar në të ardhmen .” Në fjalimin e tij Arrhenius hodhi poshtë teorinë e relativitetit duke deklaruar se kjo ” në thelb ka të bëjë me epistemologjinë dhe për këtë arsye ka qenë objekt i një debati të gjallë në qarqet filozofike “.

Si e mori Ajnshtajni gjithë këtë? I bindur se herët a vonë do të fitonte Nobelin, ai i kishte lënë peng prej kohësh paratë, duke ia ndarë gruas së tij të parë Mileva Mariç për mirëmbajtjen e saj pas divorcit. Dhe kështu ndodhi: një pjesë e 32,250 dollarëve që pritej për çmimin iu dërgua gruas dhe fëmijëve të tij, pjesa tjetër u investua në një llogari amerikane, interesat e së cilës do t’i shkonin familjes në Zyrih. Në mënyrë kontroverse, Ajnshtajni nuk u paraqit në ceremoninë e dhjetorit 1922 në Stokholm për të marrë çmimin. Megjithëse ishte paralajmëruar nga Arrhenius se do të merrte Nobelin, ai nuk donte të hiqte dorë nga një udhëtim i planifikuar gjatë në Japoni. Fjalimi zyrtar u mbajt më 11 korrik 1923, gjatë ekspozitës së Goteborgut, ku ai foli vetëm për teorinë e tij të relativitetit.


Të fundit

SHBA reagon ndaj Berishës: Ata që përfshihen në korrupsion do të mbajnë përgjegjësi

Departamenti Amerikan i Shtetit ka reaguar ashpër kundër Sali Berishës, pas sulmeve të fundit të tij ndaj ambasadores Yuri...

Dhunoi Sali Berishën, i riu me dëmtime të mëdha tek Trauma, vuante nga shëndeti mendor

Gert Shehu 31vjeç është autori që goditi me grusht Sali Berishën gjatë protestës së Partisë Demokratike. Ai ka përfunduar në spitalin e Traumës në Tiranë për...

Berisha: Përfaqësohemi në samit nga personi që duhet të ishte para drejtësisë

Sali Berisha thotë se protesta e sotme ka synim të tregojë zërin opozitar të shqiptarëve para BE. Sipas tij, shqiptarët janë fatkeq që në...

Merkato e kohës moderne, ja sa do ta kishin vlerën sot Ronaldo Fenomeni dhe Maradona

Çmimet që duhen paguar për të blerë “yjet” e mëdhenj të futbollit kanë shkuar në “stratosferë”. Dhe kur mendon se për lojtarë të shndërruar...

Berisha falenderon liderët europianë: Ky samit është mbështetje e veçantë për PD

Sali Berisha nuk ka kursyer falenderimet për liderët europianë që ndodhen në Tiranë për samitin e BE. Ndonëse ka thirrur protest në këtë ditë...

Lajme të tjera

Web TV