test

Inteligjenca artificiale lexon tekste të lashta të shkatërruara nga shpërthimi i Vezuvit

113 563 lexime

124,178FansaPëlqeje

Fakte të reja

Kur shpërthimi nga  malit Vezuv arriti në Herculaneum në vitin 79 pas Krishtit, ai dogji për tokë qindra rrotulla të lashta në bibliotekën e një vile luksoze dhe varrosi qytetin romak në hi.

Fatkeqësia duket se i ka shkatërruar përgjithmonë rrotullat, por pothuajse 2000 vjet më vonë studiuesit kanë nxjerrë fjalën e parë nga një prej teksteve, duke përdorur inteligjencën artificiale (AI) për të parë thellë në mbetjet delikate dhe të djegura.

Zbulimi u bë i ditur të enjten nga prof. Brent Sills, një shkencëtar kompjuteri në Universitetin e Kentakit dhe të tjerë filluan Sfidën e Vezuvit në mars për të përshpejtuar leximin e tekstit. E mbështetur nga investitorët e Silicon Valley, sfida ofron çmime në para për studiuesit që nxjerrin fjalë të lexueshme nga rrotullat e karbonizuara.

“Ky është teksti i parë i gjetur nga një prej këtyre rrotullave të shpalosura dhe të paprekura,” tha Stephen Parsons, një studiues në nismën e restaurimit dixhital të Universitetit. Që atëherë, studiuesit kanë zbuluar më shumë shkronja nga rrotulla e lashtë.

Për të filluar sfidën e Vezuvit, Sills dhe ekipi i tij lëshuan mijëra imazhe 3D me rreze X të dy rrotullave të rrotulluara dhe tre fragmenteve të papirusit. Ata lëshuan gjithashtu një program të inteligjencës artificiale që e trajnuan për të lexuar shkronjat në rrotulla bazuar në ndryshimet delikate të bojës së lashtë të bërë në strukturën e papirusit.

Rrotullat e pahapura i përkasin koleksionit të mbajtur nga Institut Français në Paris dhe janë ndër qindra të gjetura në një bibliotekë vile që besohet se i përkiste një burrë shteti romak, ndoshta Lucius Calpurnius Piso Caesoninus, vjehrri i Julius Cezarit.

Dy studentë të shkencave kompjuterike, Luke Faritor nga Nebraska dhe Youssef Nader nga Berlini, të cilët pranuan sfidën e Vezuvit, përmirësuan procesin e kërkimit dhe gjetën në mënyrë të pavarur të njëjtën fjalë greke të lashtë në një nga rrotullat: “πορφύρακ”, që do të thotë “vjollcë”. Faritor, i cili e gjeti fjalën i pari, do të marrë 40,000 dollarë dhe Nader 10,000 dollarë.

Lexo edhe :  Studimi: Vetmia dëmton shëndetin po aq sa konsumimi i 15 cigareve në ditë

Tani fillon gara për të lexuar tekstin përreth. Dr. Federica Nicolardi, një papiriste në Universitetin Federico II në Napoli, tha se tre rreshta të rrotullës, që përmbajnë deri në 10 shkronja, tani janë të lexueshme dhe priten më shumë. Seksioni i fundit shfaq të paktën katër kolona teksti.

“Kjo fjalë është zhytja jonë e parë në një libër antik të pahapur, i cili ngjall mbretër, pasuri dhe madje edhe tallje,” tha Sills. “Çfarë do të tregojë konteksti?” Plini Plaku eksploron ‘ngjyrën vjollce’ në ‘Historinë e tij Natyrore’ si procesi i prodhimit të ngjyrës vjollce tiriane nga predha. Ungjilli i Markut përshkruan se si Jezusi u tall ndërsa ishte i veshur me ngjyrë vjollce para kryqëzimit të tij. Nuk dihet ende se për çfarë bëhet fjalë kjo rrotull, por besoj se do të zbulohet së shpejti. Historia e vjetër, e re që fillon me “vjollcë” është një vend i mrekullueshëm për ne.”

Si e vetmja bibliotekë e paprekur që ka mbijetuar nga antikiteti, ka një interes të madh për rrotullat e Herculaneum. Shumica e teksteve të analizuara deri më tani janë shkruar në greqishten e vjetër, por disa mund të jenë edhe tekste latine. Fragmentet zbuluan letra nga vepra e Filodemit mbi veset dhe virtytet e kundërta dhe detaje të historisë dinastike helenistike.

“Ekziston një dyshim i fortë se pjesa jo filozofike e bibliotekës nuk është zbuluar ende, dhe këtu imagjinata është e egër: dramat e reja të Sofokliut, poezitë e Safirës, ​​Analet e Eneas, librat e humbur të Livit, e kështu me radhë”, thotë Robert Fowler, profesor emeritus i greqishtes në Universitetin e Bristolit.

“Gjithashtu, do të ishte mirë të gjendej i ashtuquajturi papiruset dokumentare: letra, dokumente biznesi dhe të ngjashme; ky do të ishte një thesar i vërtetë për historianët,” tha ai./I.S

Të fundit

“A e di se kë ke përballë?”/ Plas grushti në Për’puthen (Video)

Ndonëse zyrtarisht ka mbaruar si program për këtë sezon, në studion e emisionit të dashurisë Për’puthen janë rikthyer të...

Korçë/ Dhunohet oficeri i krimit ekonomik, u godit me grusht në fytyrë nga një i dehur

Sipas policisë së Korçës bëhet e ditur se ngjarja ka ndodhur në një lokal në qytetin e Korçës ku një i dehur e ka...

NOTAT/ Hysaj ‘tradhton’ sërish Kombëtaren, Laçi më i miri i ndeshjes! Strakosha hero

Shqipëria barazoi 2-2 kundër Kroacisë në raundin e dytë të Grupit B për Euro 2024. Pas ndeshjes "SofaScore" dhe "FlashScore" kanë dalë me notat...

Protagonisti absolut i Kroaci – Shqipëri/ Gjasula hyn në historinë e futbollit botëror

Klaus Gjasula hyri në fushën e lojës si zëvendësues, shënoi autogolin që i dha avantazhin kroatëve e më pas në shtesën e ndeshjes shënoi...

Si ndikojnë temperaturat e larta në humbjen e peshës në verë, sipas ekspertëve

Teksa termometri duket se është “çmendur” dhe temperaturat jashtë janë tepër të larta, me siguri që edhe ju jeni nga ata persona që po...

Lajme të tjera

Web TV