Pse i nxjerr jashtë liderat demokratë historia e Shqipërisë? Si nxjerr pilotin një avion që merr flakë? Pse diktatorët në Shqipëri psikologjikisht shpjegohen? Sepse janë të çmendur? Psikopatë? Kush në botë diktatorët i ka quajtur kështu veç naivëve!

Shkruajti Sami Frashëri për një Shqipëri me modelin politik të Zvicrës, kush ja vërshëlleu ? Askush!
Erdhi Ismail Beu me idenë e një republike si model qeverisjeje, brenda një viti e gjysmë u detyrua të japë dorëheqjen! Ik o lipsu i thanë! Nuk je për gjë ti!
Erdhi Ahmeti si President, brenda disa viteve e shpalli veten mbret, pa gëk e mëk, mori kurorën drejt e në kokë! Jam Skënderbeu ! – tha! Mua më takon!
I thanë, o bëhu Mbret dhe na mblidh rrypat, o ik me të tjerët!
Erdhi Enveri – me këshilla nacionalçlirimtare e me sekretarë, sekretar e quante veten, por vet Zot vetë Shkop, gëk mëk të tjerët.
Si sekretar do e kishin hedhur në kosh disa herë, dikush në vesh i pëshpëriti, o Stalin, o ik në dreq!

Më në fund erdhi Demokracia! Lëre mos e nga! Cdo parti, e madhe apo e vogël ka në krye një që iu hipën të tjerëve dhe nuk zbret më nga froni!

Kush merr pushtetin nuk zbret më që andej veçse nëse e flakin si në avionin në flakë pilotin! Rrotacion as bëhet fjalë!

Ja pra si historia jonë flak dhe dështon demokratët, dhe mban autoritarizmin personal, në të gjitha nivelet, kurdo.

Ka naivë që e shpjegojnë me kulturën e kombit. Thonë edhe shprehjen idiote që një e dreq e di se ku e kanë gjetur, sikur një komb ka qeverisjen që meriton. T’i pyesësh ku e keni lexuar, s’ta thotë njeri!

E shkruante bukur Emil Dyrkheimi, kjo shprehje e barazon popullin me shtetin? Atëhere pse ekziston shteti?

Nisin prijësa dhe bëhen lavdosha!

Nëse nuk mendojmë këtë, atëhere çfarë mendojmë?/A.D

Nga Leonard Veizi

Filmi “The Last King of Scotland” nuk është thjesht dhe vetëm një rrëfim historik mbi ngritjen e Idi Aminit në pushtetin politik dhe ushtarak të Ugandës, por një anatomizim i mekanizmave psikologjikë dhe politikë që e bëjnë një diktator të mundshëm. Në qendër të tij qëndron figura e Aminit, – një ushtarak që, pas grushtit të shtetit të 25 majit 1971 i cili rrëzoi Milton Oboten, – u shndërrua në një nga despotët më famëkeq të Afrikës, duke sunduar deri në vitin 1979.

Regjimi i tij është i lidhur me një bilanc ekstrem dhune dhe represioni. Sipas vlerësimeve historike, gjatë viteve të sundimit të Aminit janë vrarë nga 100,000 deri në 500,000 persona, ndërsa qindra mijëra të tjerë u detyruan të largohen nga vendi. Kjo shifër e rëndë e vendos qartë figurën e tij jo vetëm si një aktor politik autoritar, por si simbol të terrorit shtetëror në Afrikën postkoloniale.

Ajo që e bën këtë film të rëndësishëm nuk është vetëm rindërtimi i ngjarjeve historike, por mënyra se si ai e zhvendos fokusin nga kronika politike te marrëdhënia e rrezikshme mes pushtetit dhe adhurimit. Idi Amin, i njohur si “Kasapi i Ugandës”, nuk shfaqet thjesht si një figurë monstruoze e lindur nga historia, por si produkt i një sistemi ku karizma, frika dhe oportunizmi politik bashkohen në një trup të vetëm autoritar.

Në këtë kuadër, filmi shtron një pyetje të rëndësishme për t’i dhënë përgjigje: sa tirani lind nga individi dhe sa nga ata që e rrethojnë dhe e legjitimojnë atë? Përmes syve të një mjeku skocez, rrëfimi shndërrohet në reflektim mbi verbërinë morale të vëzhguesit perëndimor, i cili shpesh lëkundet mes kuriozitetit, ambicies personale dhe paaftësisë për të kuptuar realitetin politik ku ndodhet.

Historikisht, rënia e Milton Obotes dhe ngritja e Aminit shënojnë një nga kthesat më dramatike në historinë moderne të Ugandës: një periudhë ku institucionet u zëvendësuan nga vullneti i një njeriu të vetëm dhe ku shteti u shndërrua në instrument frike. Rikthimi i Obotes pas tetë vitesh mërgimi politik nuk e shlyen këtë kapitull, por vetëm e konfirmon ciklin e brishtë të pushtetit në një vend të shkatërruar nga grushtet e shtetit dhe ndërhyrjet ushtarake.

Në këtë sens, “The Last King of Scotland” apo siç vjen në shqip “Mbreti i Fundit i Skocisë”, shkon përtej biografisë së një diktatori. Ai bëhet një reflektim mbi mënyrën se si historia prodhon figura të tilla dhe mbi lehtësinë me të cilën shoqëritë – vendase apo të huaja – i nënshtrohen logjikës së forcës kur institucionet dobësohen.

Amin nuk është vetëm një individ historik; ai është një model paralajmërues i pushtetit të pakufizuar. Dhe filmi, duke e vendosur atë në qendër të një narrative të tensionuar personale dhe politike, na kujton se diktatura nuk lind në boshllëk: ajo ushqehet nga heshtja, nga bashkëpunimi dhe nga iluzioni se pushteti i pakontrolluar mund të jetë, në ndonjë mënyrë, funksional.

Atëherë si sot dihej fituesi para se të hapej votimi, sepse nuk kishte kundërshtar. Atëherë zgjedhjet organizoheshin për të rikonfirmuar liderin suprem edhe këto zgjedhje u zhvilluan për të konfirmuar liderin suprem. Me pak fjalë, nuk ishte garë për të zgjedhur drejtimin, por ceremoni për të vulosur një vendim të marrë paraprakisht.

Atëherë shqetësimi nuk ishte kush fitonte, por sa njerëz merrnin pjesë, sepse pjesëmarrja i shërbente legjitimimit të regjimit. Edhe sot mobilizimi nuk dukej si thirrje për konkurrencë, por si përpjekje për të prodhuar sa më shumë fotografi, duartrokitje dhe shifra pjesëmarrjeje për t’u treguar skeptikëve se “populli demokrat është me liderin”.

Atëherë kishte “armiq të klasës” që kërcënonin regjimin me mos pjesëmarrje. Edhe sot ka “armiq të së djathtës”, njerëz që kryejnë mëkatin më të madh politik, dyshojnë te lideri suprem. Dikur armiku ishte jashtë sistemit; sot problemi është kush guxon të mos jetë brenda rreshtit.

Atëherë thuhej se nuk kishte rëndësi kush votonte, por kush i numëronte votat. Edhe sot pyetja nuk është sa morën pjesë, por kush i numëroi, kush i certifikoi dhe kush shpalli përqindjen e pjesëmarrjes.
.
Atëherë dita e zgjedhjeve paraqitej si festë. Edhe sot u paraqit si festë. Diferenca është se festa zakonisht organizohet pasi fiton diçka këtu festa u organizua sepse nuk ndryshoi asgjë.

Atëherë lideri e dinte se koha biologjike nuk ishte në anën e tij, por kjo nuk e pengonte të paraqitej si i pazëvendësueshëm. Edhe sot mosha nuk shihet si kufizim, por si argument për përjetësi politike.

Atëherë askush nuk mendonte se lideri duhej zëvendësuar, sepse ai perceptohej si i përhershëm. Edhe sot duket se problemi nuk është kush do ta zëvendësojë liderin; problemi është si mund të imagjinohet partia pa të.

Atëhere kishte garë mes besnikëve kush të tregonte më shumë devotshmëri, gadishmëri, entuziazëm, mbështetje për lierin suprem për të garantuar statu quon ose avancuar më tej në karier edhe sot e njëjta gjë ndodhi.

Pra, çfarë ka ndryshuar pas 35 vitesh pluralizëm politik? Ndoshta emrat, logot, flamujt dhe sloganet. E njëjta logjikë duket edhe te PS, me ndryshimin se ajo vazhdon ta mbajë pushtetin jo domosdoshmërisht sepse është më ndryshe, por sepse përballë saj mungon një alternativë reale dhe konkurruese. Kur brenda partive lideri vazhdon të jetë më i rëndësishëm se institucioni, besnikëria më e vlefshme se debati dhe konfirmimi më i rëndësishëm se gara, atëherë problemi nuk është më vetëm i një partie. Shkurt, duket sikur kemi ndryshuar emërtimin e regjimit, por jo përmbajtjen e tij.Mjerë ne që besojmë se sistemi duhet të funksionojë ndryshe. Jemi jashtë loje.

Nga Leonard Veizi

Në verën e vitit 1947, shkretëtira e heshtur e Roswell-it, New Mexico, u kthye papritur në epiqendrën e një prej mistereve më të mëdha moderne. Një fermer lokal, Mac Brazel, raportoi se në tokën e tij kishin rënë mbetje të çuditshme metalike, të shpërndara në një zonë të gjerë. Ushtria amerikane mbërriti me shpejtësi, izoloi zonën dhe lëshoi një komunikatë zyrtare që do të ndryshonte historinë: një “disk fluturues” ishte kapur nga oficeri i inteligjencës i Bazës Ajrore të Roswell-it. Megjithatë, brenda 24 orëve, ushtria e tërhoqi deklaratën, duke pohuar se bëhej fjalë thjesht për një balonë moti. Ishte tepër vonë; fara e dyshimit ishte mbjellë…

…Në atë periudhë, Amerika jetonte ethet e pasluftës dhe fillimin e Luftës së Ftohtë. Qielli shihej me dyshim, teknologjia ushtarake zhvillohej në fshehtësi absolute dhe çdo objekt i panjohur ngjallte fantazi për vizitorë nga hapësira apo armë sekrete sovjetike. Pikërisht në këtë klimë paranoje dhe progresi teknologjik lindi miti i Roswell-it, një histori që për dekada do të ushqente teoritë e konspiracionit, kinematografinë dhe kulturën popullore mbi UFO-t dhe alienët.

Projekti “Mogul”

Pas gjysmë shekulli debatesh, spekulimesh dhe dëshmitarësh të rremë apo të vonuar, në vitin 1994 dhe më pas në raportin përfundimtar të vitit 1997, Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara (USAF) publikuan dokumentet e deklasifikuara mbi incidentin. Sipas hetimit zyrtar, nuk u gjet asnjë provë që “Incidenti Roswell” të kishte lidhje me jashtëtokësorët.

E vërteta e deklasifikuar: Mbetjet e gjetura në shkretëtirë i përkisnin në fakt Projektit Mogul, një operacion rreptësisht sekret i ushtrisë amerikane.

Ky projekt përdorte vargje të gjata balonash gjigante të pajisura me mikrofonë me rreze të gjerë, të dizajnuara për të fluturuar në lartësi të mëdha stratosferike. Qëllimi kryesor ishte monitorimi atmosferik për të pikasur valët akustike të krijuara nga testet e mundshme bërthamore të Bashkimit Sovjetik. Për shkak të materialeve të pazakonta (si fletë alumini, letër pergamenë e përforcuar dhe shirita ngjitës me dizajne gjeometrike që dëshmitarët i morën për hieroglife), si dhe nevojës ekstreme për të fshehur projektin nga Moska, qeveria zgjodhi rrugën e mjegullimit të ngjarjes, duke lejuar që thashethemet për “disqet fluturuese” të shpërqendronin vëmendjen nga spiunazhi ushtarak.

Sa e vërtetë dhe sa e rreme është çështje e UFO-ve sot?

Sot, në dekadën e tretë të shekullit XXI, debati mbi UFO-t (ose siç quhen zyrtarisht tani, UAP – Fenomenet Anomale të Paidentifikuara) ka pësuar një transformim rrënjësor. Nuk jemi më në epokën e fotove të turbullta dhe dëshmive të fermerëve të izoluar. Vetë Pentagoni, Kongresi Amerikan dhe NASA kanë pranuar se në qiejt tanë ka objekte që lëvizin me fizike të pashpjegueshme për teknologjinë tonë aktuale.

Roswell si pasqyrë e anktheve tona

Tre dekada pas raportit zyrtar të Forcave Ajrore amerikane dhe pothuajse 80 vjet nga vetë ngjarja, misteri i Roswell-it vazhdon të mbijetojë. Ai nuk mbijeton sepse balona e Projektit Mogul nuk ishte reale, por sepse Roswell u kthye në një arketip. Ai përfaqëson momentin kur njerëzimi filloi të mos i besonte më versionit zyrtar të qeverive të tij.

Për skeptikët, Roswell mbetet thjesht një operacion sekret ushtarak i keqinterpretuar në nxehtësinë e Luftës së Ftohtë. Për pjesën tjetër, ai është pika e zanafillës së një sekreti më të madh.

Çështja e UFO-ve sot duhet parë me një sy të mprehtë kritik: duhet të mirëpresim transparencën e shtuar dhe kërkimin shkencor mbi UAP-të, por pa rënë pre e histerisë apo mashtrimeve mediatike. Qiejt tanë janë të mbushur me sekrete, por shumica e tyre mbajnë vulën e teknologjisë njerëzore, gjeopolitikës dhe dëshirës sonë të pashuar për të mos qenë vetëm në univers.

Ajo çfarë ndodh në Partinë Demokratike nuk më habit më. Të njëjtit njerëz, të njëjtat fjalë, i njëjti dekor, të njëjtat protesta me të njëjtin rezultat: konsolidimin e pushtetit të Edi Ramës.

Është e trishtueshme për një opozitar të këtij pushteti të konstatojë pafuqinë e liderëve të tij. Janë mbyllur në Kështjellën e tyre të dikurshme dhe përjashtojnë prej andej çdo zë që mendon se Edi Rama mundet me votë.

Kohët e lavdishme të Partisë Demokratike, kohët kur u bë streha e të gjithë mendimit intelektual opozitar, ku ndasitë tejkaloheshin në emër të gjërave që bashkonin, kanë mbaruar një herë e mirë.

Tani jemi në epokën kur Kështjella “e lavdishme” e opozitarëve është kthyer në një Mejhane ku strehohen fanatikë që kanë si refren thënien qaramane e viktimizuese: “Rama nuk mundet me votë”. Qëllimi nuk është të frymëzojnë besim por të justifikojnë humbje, të injektojnë edhe tek ata votues të mbetur se nuk është faji tyre, se ata po bëjnë ç’është e mundur por është sistemi klientelisto-patronazhist i Ramës që e ka kthyer Shqipërinë në një çiflig.

Po nëse është kështu, pse duhet të votojnë Mejhanen votuesi? Le të votojnë Ramën dhe ta kthejmë edhe njëherë monizmin. Të paktën kështu bie maska e pluralizmit. Për të mbajtur 20-30 deputetë që marrin rroga dhe bëjnë konferenca shtypi?! Unë e refuzoj këtë arsye.

Kanë dalë ndonjëherë deputetët e Kështjellës të takojnë zgjedhësit e tyre? Të qajnë hallet me ta, t’i dëgjojnë, t’i sqarojnë, tu japin besim? Ata marrin rroga dhe dieta të majme dhe bëjnë si pronarë të Opozitës dhe mendimit opozitar. Në fakt ata janë Garda Revolucionare e Edi Ramës.

Cilët deputetë opozitarë kanë dalë të denoncojën masakrën urbane që i është bërë dhe po i bëhet Tiranës çdo ditë? Po fermerët që po falimentojnë? Braktisjen totale të zonave rurale, kthimin e Shqipërisë në një azil ndërkomëbëtar pleqsh? Çfarë hallesh kanë njerëzit në Konsipol, Leskovik, Tufinë, Lekbibaj, Martanesh a në çdo cep të varfërisë e mungesës së shpresës?

Kur deputetët të rrinë në zona e jo të kapardisen në Tiranë votat do të vijnë. Sepse mllefi më i madh i votuesve nuk janë hallet e tyre por sepse nuk kanë ku ankohen.

***

Parta Demokratike e sotme është Partia e Sali Berishës, është Kështjella e tij. Pikë. Kush nuk e kupton këtë nuk ka kuptuar asgjë. Ai ka prapa vetes 200, 300 a 400 mijë njerëz. Kush do të vijë në pushtet duhet të zhbllokojë ato vota – t’ia marrë atij ose t’i çojë të vetat tek Berisha. Rrugë tjetër nuk ka. Unë kam menduar gjithmonë që do të ekzistojë një mënyrë që vetë Berisha t’i çlirojë votat e tij në dobi të një kauze më të madhe, ngjizjes së shpresës opozitare për fitore. Rrugën do ta gjente ai. Ka dhënë prova në 2005-ën, ka ditur të kapërcejë mbi sharësit më të mëdhenj publikë të tij duke ua ofruar kulaçin e pushtetit.

Mirëpo këtë radhë duket se është vonë për të qenë në pushtet. Ndaj ka zgjedhur të kompaktësojë radhët në vend që t’i shtojë ato. Institucioni kryesor i Kështjellës së tij është kafeneja në të djathtë të SHQUP-it.

Në Kështjellë kanë vend vetëm të bindurit, fanatikët dhe apostujt e tij. Të tjerët le të krijojnë kështjellëzën e tyre.

Çdo shpresë që Berisha të pranojë alternativa mendimi, sistem meritor të vlerave, alternativë qeverisjeje, frymë tolerance dhe bashkëekzistence, ka marrë fund. Njësoj si në kohën e dikurshme, çdo mendje alternative shpallet agjent e poliagjent dhe, në pamundësi të futet në burg, izolohet nga Mejhanja demokrate e mediokritetit.

Duhet shtuar këtu se dëshpërim ka vetëm në mes popullit opozitar jo në udhëheqje dhe fanatikët e saj. Ata janë monolit rreth liderit dhe syçelët se mos në Kështjellë mbërrin ndonjë i fantaksur që shkon e takon popull. Sapo nga Kështjella largohet “i fantaksuri”, brenda saj shpërthen gëzimi: “Askush nuk e çan unitetin tonë”. Kështjellarët fanatikë nuk brengosen nëse “i fantaksuri” u merr vota nga thesi i tyre, ka boll aty sa për të siguruar ekzistencën e besnikëve. Mjaftojnë 200 mijë vota. Me kaq edhe nuk u kërkohet më të vijnë në pushtet, mundet të thërriten “qëndrestarë”, “osokukas” apo “heronj”.
Kjo i jep dorë viktimizimit të tyre dhe ruajtjes së radhëve.

Armiqtë le të shtohen, ata do të shpallen të tillë me dekret të posaçëm të Kështjellës.
Çfarë i mbetet fjala vjen Ervin Salianjit të bëjë, këtij Mehmet Shehu të kohëve tona, tani që Kështjella e dha verdiktin e “vetëpërjashtimit”. Edhe Mehmet Shehun e ngratë e “vetëvranë”. A nuk është njësoj logjika?

Salianji do shohë punët e veta. Meqë Kështjella nuk e do, atëherë do të përpiqet të marrë disa vota nga këto të Kështjellës, fjala vjen 50 a 60 mijë. Do bëjë edhe ai 2 a 3 deputetë. Pak përara zgjedhjeve Kështjellari do ta ftojë në “Koalicioni e Fitores” dhe kur ai të thotë që jam “i vetëpërjashtuar” do ta akuzojnë si vegël të Sulltanit.

Në fakt Mejhanja e PD-së është Kështjella e Edi Ramës. Prej atje buron fitorja e tij “publiçitare”…

Në udhëtimet e mia nëpër klubet e futbollit europian dhe botëror, ajo që më ka tërhequr më shumë ka qenë historia e tyre e pasur, mënyra si funksionojnë dhe lidhja e thellë me komunitetin. Gjej një kënaqësi të veçantë në zbulimin e historive të pathëna, shpesh të panjohura të njerëzve, ish-futbollistë apo jo, që kanë luajtur një rol jetik në historinë e këtyre klubeve. Më pëlqen t’i quaj ata “lojtarët” e ekipit të padukshëm, “the team behind the team”. Janë ata njerëz të përkushtuar që punojnë larg dritave të skenës duke kujdesur rrënjët, traditat dhe shpirtin e klubit.

Një histori e tillë e jashtëzakonshme është ajo e Ken Friar, një njeri aq i lidhur me historinë e Arsenal K.F. saqë njihet me dashuri si “Zoti Arsenal”. Kam pasur privilegjin ta takoj gjatë angazhimeve të mia si delegat në ndeshjet e Arsenalit dhe biseda ime e fundit me të më riktheu te një histori që kisha lexuar vite më parë dhe që më kishte lënë pa fjalë. Për më shumë se shtatë dekada, Ken Friar ka qenë një nga figurat më të rëndësishme në jetën e klubit londinez. Rruga e tij në këtë klub, e nisur në mënyrën më të papritur, nuk është thjesht një histori përkushtimi; është një dëshmi e fuqisë së pasionit, besnikërisë dhe dashurisë së pakushtëzuar për një klub që bëhet pjesë e jetës së njeriut.

“Një ditë të vitit 1945, isha 12 vjeç dhe si gjithë djemtë e asaj kohe po luanim futboll jashtë stadiumit në Avenell Road. Gjatë lojës, topi na iku nga kontrolli dhe përfundoi poshtë një makine. Vrapova pas tij dhe u futa poshtë makinës për ta marrë. Papritur dëgjova një zë: ‘Djalosh, çfarë po bën aty?’ U frikësova shumë… Ishte menaxheri i Arsenal F.K., i mirënjohuri George Allison.

Ai më pa dhe më kërkoi të shkoja të nesërmen në klub për ta takuar. Asnjëherë nuk e mora vesh arsyen (thuhet se Allison u impresionua nga entuziazmi i atij çuni). Do të kishte qenë më e lehtë të largohesha dhe historia të përfundonte aty por unë iu binda dhe të nesërmen shkova në klub. Ai më prezantoi me shefin e biletarisë dhe më ofruan të punoja gjysmë dite në javë. Në ditët e ndeshjes detyra ime ishte të çoja mesazhet nga dera kryesore deri në zyrën e biletarisë. Dhe aty filloi gjithçka…”

Pas përfundimit të studimeve ai mori disa oferta pune nga sektorë të ndryshëm. Kishin kaluar pesë vjet që nga ajo punë e parë e përkohshme në klubin “Arsenal” K.F., kur një ditë përfaqësues të klubit vizituan familjen e tij duke shprehur dëshirën që ai të punonte me kohë të plotë.

Prindërit e tij ranë dakord por ai fillimisht hezitoi, pasi paga e ofruar nga një zyrë agjentësh të bursës ishte dy herë më e lartë se ajo që do të merrte në Arsenal K.F.
Megjithatë, pas një periudhe reflektimi, ai vendosi të pranonte ofertën e klubit londinez.

Në gusht të vitit 1950 nisi detyrën si punonjës me kohë të plotë. Që nga ajo ditë, ai shërbeu në pothuajse të gjitha departamentet e klubit, duke ndërtuar gradualisht një karrierë të jashtëzakonshme që kulmoi me postin e Drejtorit Ekzekutiv dhe më pas, me titullin e Presidentit të Përjetshëm të Arsenal K.F.

“Sa shumë kanë ndryshuar gjërat që atëherë” —thotë ai. “Kur ende punonim në Highbury, në fillim të viteve 2000, kishim vetëm njëqind e nëntë punonjës.

Sot numri i tyre është pothuajse katër herë më i madh. Kujtoj veçanërisht periudhën kur filluam punën për stadiumin e ri. Ishin vite jashtëzakonisht sfiduese. Për gati gjashtë vjet, e nisnim punën në orën tetë të mëngjesit dhe ndonjëherë kthehesha në shtëpi vetëm në gjashtë të mëngjesit të ditës tjetër. Në atë kohë djali im jetonte ende me ne pasi po rregullonte shtëpinë e tij.

Një natë, ndërsa po hapja derën me kujdes që të mos zgjoja askënd, ai zbriti shkallët dhe më pyeti: ‘Të duket normale kjo orë, baba?’ Ishte e çuditshme ta dëgjoja nga ai të njëjtën fjali që unë ia kisha përsëritur aq shpesh kur ishte i ri.”

“Për mua ka qenë një privilegj i jashtëzakonshëm. E konsideroj veten me shumë fat që kam qenë pjesë e një klubi si Arsenal K.F. Kemi punuar gjithmonë si një ekip; kemi pasur një grup të shkëlqyer njerëzish jashtë fushës dhe filozofia jonë ka qenë gjithmonë ‘NE’, përpara ‘UNË’.

Janë njerëzit ata që e bëjnë një klub të madh: tifozët, menaxheri, lojtarët dhe të gjithë ata që punojnë çdo ditë për të.

Ne kemi ndërtuar disa vlera që i konsideroj shumë të çmuara dhe që nuk duhet t’i harrojmë kurrë. Nëse do të kisha ndonjë meritë, është përpjekja për të luajtur një rol modest në ruajtjen dhe vazhdimësinë e këtyre traditave.

Tradita nuk paguan pagat por ajo mbetet një pjesë thelbësore e shpirtit dhe strukturës së klubit.Shoqëria, futbolli dhe vetë klubi kanë ndryshuar rrënjësisht gjatë viteve por ‘Arsenali’ ka mbetur një forcë konstante.

Kemi fituar dhe kemi humbur shumë ndeshje por gjithmonë e kemi pasur të qartë se klubi duhet të luajë një rol të rëndësishëm jo vetëm në futboll por edhe në komunitetin lokal dhe më gjerë. Dhe jam i bindur se do të vazhdojmë në këtë rrugë.”

Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm, KF Arsenal e nderoi atë në një mënyrë që i përshtatet trashëgimisë së tij. Më 14 prill 2011, ura veriore, e cila lidh Stadiumin Emirates me stacionin e metrosë Arsenal, u quajt zyrtarisht “Ura Ken Friar.” Po ashtu, u ngrit një statujë në nder të tij, duke e paraqitur atë si një djalosh të vogël, duke luajtur me top jashtë stadiumit të vjetër Highbury në vitin 1945, një moment që, pa e ditur, do të formësonte të ardhmen e tij.
Në shtator të vitit 2020, pasi kishte kaluar një rrugëtim të jashtëzakonshëm prej 70 vitesh me klubin, ai u emërua President i Përjetshëm i Arsenal K.F.

Ta takoja dhe të bisedoja me këtë zotëri të jashtëzakonshëm, një legjendë e vërtetë e futbollit anglez dhe botëror, ishte një privilegj i madh. Klubet fitojnë trofe me lojtarë të mëdhenj por ndërtohen nga njerëz si Ken Friar.

NJË LAJM I MIRË PËR SHQIPËRINË

Miratimi i Raportit për Piketat e Ndërmjetme (IBAR) në fushën e sundimit të së drejtës nga BE-ja, shoqëruar me standardet që duhen përmbushur për përmbylljen e bisedimeve të anëtarësimit, ështe një lajm i mirë për Shqipërinë.

Le të jemi të qartë: Asnjë vend nuk e arrin këtë fazë të rrugës për në BE pa përpjekje të mëdha. Asnjë vend nuk arrin këtu vetëm për shkak të linjëzimit gjeopolitik apo faktit se procesi i zgjerimit të BE-së po shihet si një nevojë strategjike, në kushtet e luftës që po zhvillohet në kontinent. Ndaj, duhen vlerësuar punët e mira dhe qëndrueshmëria e reformave të ndërmarra në këte drejtim.

Po kështu, asnjë vend nuk bëhet anëtar i BE-së pa vendosmëri dhe unitet edhe më të madh kombëtar në pjesën e fundit dhe më përcaktuese të këtij udhëtimi. Pasi përmbyllja e kapitujve negociues është më sfiduese dhe do të kërkojë sakrifica më të mëdha. Vështruar në këtë kontekst, krahas vlerësimeve, IBAR paraqet edhe një diagnozë për sfidat e panumërta, të cilat duhet t’i adresojmë në mënyrë rrënjësore.

Muajt e fundit rruga jonë drejt BE-së u mjegullua nga një debat që nuk i shërbeu askujt. Nga njëra anë, komentohej ndërveprimi mes Komisionit dhe vendeve anëtare të BE-së, sikur të ishim spektatorë dhe jo protagonistë të fatit tonë. Ndërveprim, që ka ndodhur edhe në të shkuarën për nisjen dhe përfundimin e bisedimeve për Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit; për rekomandimin për statusin e vendit kandidat; për nisjen e bisedimeve për anëtarësim në BE. Nga ana tjetër, flitej për ‘bllokim të procesit’.

Politika iu rikthye instiktit negativ duke mos kuptuar për të disatën herë se në këtë proces qeveritë kanë barrën kryesore, por përgjegjësia e klasës politike është e përbashkët. Ndërsa merita është vetëm e shqiptarëve që nuk kanë asnjë mëdyshje për rrugën europiane.

Nuk munguan as krahasimet me Malin e Zi që ka kaluar përmes këtij ushtrimi në qershorin e 2024-ës dhe tani gjendet në një fazë më të përparuar, ku vendet anëtare të BE-së po punojnë për hartimin e traktatit të aderimit në BE. Është e vërtetë se, në dallim prej Malit të Zi, ku ujdia mes vendeve anëtare të BE-së për IBAR u arrit brenda dy javësh, në rastin e Shqipërisë u deshën tre muaj.

Është gjithashtu e vërtetë se lista e piketave përmbyllëse në rastin e Shqipërisë është më sfiduese sesa në rastin e Malit të Zi, duke pasqyruar një dozë dyzimi për pakthyeshmërinë e reformave në Shqipëri. Për pasojë, në rastin tonë kemi një zhvendosje të qasjes nga inkurajimi politik drejt mbikqyrjes më të rreptë të zbatimit të piketave përmbyllëse, krahasuar me Malin e Zi.

Mirëpo çdo krahasim me Malin e Zi nuk do ta ndryshonte realitetin. As leximi në mënyrë selektive i vlerësimeve dhe diagnozës që paraqet IBAR dhe piketat përmbyllëse. Përkundrazi, tani që hyjmë në fazën fundore të rrugës sonë për në BE na duhet një punë edhe më e madhe për cilësinë dhe shpejtësinë e reformave. Për standardin e jetës së përditshme. Është koha për përulësi, pjekuri dhe përgjegjshmëri për të vendosur të gjithë potencialin shoqëror në funksion të jetësimit të objektivit tonë kombëtar.

IBAR do të kalojë. Qeveria do ta shesë si një sukses historik, ndërsa opozita si një proces të vonuar që konfirmon dështimet e pushtetit. Ndërkohë, raportin teknik prej 31 faqesh ka shumë gjasë ta lexojnë po aq njerëz gjithsej: një tufë ekspertësh dhe ndonjë diplomat karriere.

Por përtej propagandës së ditës, pyetja është: çfarë ndryshon konkretisht për vendin?

Para se të rrahim gjoksin e të kumtojmë “fitore”, duhet të sqarojmë çfarë nuk kemi marrë ende. Ky nuk është anëtarësim në BE dhe as hyrje automatike në tregun e përbashkët. IBAR-i nuk sjell nesër paga gjermane, spitale daneze apo administratë

holandeze.
Deri më tani, procesi ka qenë kryesisht teorik: screening/skanimi, raporte, tabela, strategji dhe vlerësime në distancë. Shqipëria sapo ka kaluar provimin teorik për patentën europiane. Tani duhet të futet në trafikun real. E aty, nuk mjafton më të njohësh tabelat; duhet të dëshmosh se di t’i japësh makinës.

Kjo kuptohet qartë kur krahason dokumentet. Dallimet mes IBAR 1 që nuk kaloi (shkurt 2026) dhe IBAR 2 (maj 2026) ndahen nga vetëm tre muaj kohë, por janë tre muaj zbor. Ata që bënë papagallin duke përsëritur se “asgjë nuk është bllokuar e çdo gjë ecën vaj”, është koha të skuqen pak, nëse nuk u ka plasur krejt cipa.

Të dy dokumentet trajtojnë të njëjtat kapituj: drejtësinë, korrupsionin, median, administratën dhe zgjedhjet. Por në thelb, ndryshimi i tonit është radikal.

Nëse IBAR 1 ishte dylbi, IBAR 2 është lupë. Toni është haptazi më politik, më skeptik dhe tejet konkret. Rasti i SPAK-ut është ilustrimi më i mirë: për herë të parë dokumenti flet pa doreza për presione politike, deklarata publike zyrtarësh dhe nevojën jetike që prokurorët të punojnë pa ndërhyrje.
E njëjta logjikë e zhveshur dominon edhe te zgjedhjet. Aty ku IBAR 1 mjaftohej me thirrjet e përgjithshme për të përmbushur rekomandimet e OSBE/ODIHR, IBAR 2 shkon direkt te plaga: keqpërdorimi i burimeve shtetërore dhe makineria e patronazhistëve.
Edhe çështja e pronave futet në një fokus më agresiv, duke treguar gishtin mbi zonat bregdetare, pronat e minoriteteve, shpronësimet, dokumentet false dhe mungesën e kompensimit real. Po ashtu, policia hyn më fort në radar, ku evidentohet korrupsioni, rotacionet e dyshimta dhe dobësia strukturore e mekanizmave të kontrollit.
Mesazhi është i qartë: Brukseli nuk impresionohet më nga strategjitë, planet e veprimit, konferencat apo ligjet që miratohen.
Ndaj, ky proces nuk duhet shitur si triumf, sepse nuk është i tillë. Është thjesht hyrje në fazën më të vështirë të negociatave. Nga ana tjetër, edhe opozita do të bënte gabim ta trajtonte këtë vetëm si propagandë të radhës; për herë të parë, mbi shtetin shqiptar po vendoset një mekanizëm monitorimi dhe presioni ndërkombëtar që nuk të fal. Lupa është afruar shumë afër.

Ky është një shans real për një lojë më serioze, një mundësi për të krijuar një klimë politike më të qetë, ku fokusi zhvendoset te qytetari dhe te interesi vendit. Është një mundësi për institucione më funksionale, ekonomi më konkurruese, zgjedhje më të besueshme, administratë më pak partiake dhe media më të mira. Por kjo vlen vetëm nëse raporti përdoret si manual pune, dhe jo si material për statuset e radhës në Facebook.

IBAR-i kalon, por mes rreshtave kuptohet se koha e fjalëve të bukura ka perënduar. Ka ardhur koha e veprave.

Më 27 maj në mëngjes, qytetarët nuk do të zgjohen në një vend pa trafik, me ujë 24 orë apo me spitale perfekte. Ky proces nuk ul çmimin e naftës me vendimin e bordit të “transparencës”, nuk e zhduk korrupsionin me magji dhe nuk rregullon me telekomandë problemet e kadastrës, tenderat apo PPP-të.
Ajo që ky hap krijon është diçka më pak spektakolare, por jetike: një presion konstant, kirurgjikal, që institucionet të funksionojnë sipas ligjeve e rregullave e jo sipas trilleve e dëshirave.

BE-ja po ndez dritën jeshile për të kaluar nga teoria në praktikë. Kemi hyrë, si të thuash, në autostradë, por shpejtësia e lëvizjes dhe rreziku për t’u përplasur varen tashmë tërësisht nga ne. BE nuk ka ndërmend të na marrë zvarrë e të na anëtarësojë me zor.

Për herë të parë pas shumë vitesh, problemet tona jo vetëm që janë nxjerrë sheshit, por kemi humbur zyrtarisht edhe luksin për t’i injoruar./A.D

Nga Leonard Veizi

Në fillim të shekullit XX, kur qytetin e Nju Jorkut po ngrihej si kryeqyteti ekonomik dhe kulturor i botës moderne, qyteti kërkonte jo vetëm qiellgërvishtëse dhe fabrika, por edhe tempuj të dijes. Amerika industriale po pasurohej me shpejtësi, por njëkohësisht ndiente nevojën të ndërtonte institucione që do ta shndërronin fuqinë ekonomike në qytetërim. Pikërisht në këtë klimë lindi një nga monumentet më të rëndësishme kulturore të shekullit: “New York Public Library”…

…Më 23 maj 1911, pas më shumë se një dekade punimesh, u përurua zyrtarisht biblioteka publike më madhështore e ndërtuar ndonjëherë në Shtetet e Bashkuara. Presidenti amerikan Uilliam Hauard Taft preu shiritin ceremonial përpara një turme të madhe qytetarësh, intelektualësh dhe gazetarësh. Ishte një moment simbolik: Amerika po shpallte se dija dhe kultura mund të kishin po aq rëndësi sa industria dhe kapitali.

Ndërtesa, e ngritur në “Fifth Avenue”, – apo siç vjen në shqip “Avenuja e Pestë” – në zemër të Manhatan-it, ishte një kryevepër monumentale prej mermeri të bardhë. Punimet kishin nisur që në vitin 1895 dhe projekti kishte kërkuar një investim kolosal për kohën. Arkitektët Karrerë dhe Hejstings projektuan një ndërtesë në stilin “Beaux-Arts”, të frymëzuar nga madhështia klasike europiane, duke i dhënë qytetit një tempull laik të dijes. Përballë hyrjes u vendosën dy luanët monumentalë prej guri, që më vonë do të merrnin emrat “Patience” dhe “Fortitude” — Durimi dhe Forca — simbole të shpirtit të Nju Jorkut.

Brenda bibliotekës, sallat e leximit shtriheshin si katedrale të heshtjes. Tavane të larta, dritare gjigante dhe rafte të pafundme librash krijonin ndjesinë se njeriu hynte në një univers ku koha ndalonte dhe ku mendimi njerëzor ruhej si trashëgimi e shenjtë. Biblioteka nuk ishte menduar vetëm për elitën akademike. Ajo u konceptua si një institucion publik, i hapur për këdo — emigrantë, punëtorë, studentë, shkrimtarë apo qytetarë të zakonshëm që kërkonin dije falas.

Në një qytet të mbushur me miliona emigrantë që mbërrinin nga Europa, biblioteka u kthye në një urë integrimi kulturor. Për shumë njerëz, ajo ishte vendi ku mësonin anglishten, ku njihnin historinë amerikane dhe ku zbulonin botën përtej kufijve të varfërisë së tyre. Në sallat e saj studiuan, lexuan dhe shkruan breza të tërë intelektualësh, artistësh dhe studiuesish.

Me kalimin e dekadave, New York Public Library u bë jo vetëm simbol i Nju Jorkut, por një nga institucionet më të rëndësishme kulturore në planet. Sot ajo numëron afro 53 milionë artikuj — libra, dorëshkrime, harta, fotografi, dokumente historike dhe materiale arkivore — duke u renditur si biblioteka e dytë më e madhe në Shtetet e Bashkuara, pas “Library of Congress” në Uashington, dhe ndër më të mëdhatë në botë, krahas British Library në Londër.

Por madhështia e saj nuk matet vetëm me numrin e librave. Biblioteka Publike e Nju Jorkut mbetet simbol i një epoke që besonte se qytetërimi ndërtohet përmes dijes së përbashkët. Në një shekull të mbushur me luftëra, kriza dhe revolucione teknologjike, ajo vazhdoi të qëndrojë si një katedrale moderne e kujtesës njerëzore — një vend ku miliona histori ruhen në heshtje, duke pritur lexuesin e radhës.

Asnjëra nga partitë kryesore që votuan me konsensus reformën në drejtësi dhjetë vjet me parë nuk ia ka dalë të kalojë testin kritik të mbështetjes së SPAK dhe GJKKO edhe kur hetimi penal do t’ja behte në kupolat respektive.

PS dhe Rama janë mburrur me SPAK kur hetimet kanë patur në fokus kundërshtarët e tyre politikë, Berishën dhe Metën. Apo disa ish ministra socialistë, të cilëve kryeministri u kishte dhënë duart.
Duke qenë vetë subjekt i hetimit për dosjen “Partizani”, Berisha e ka formuar retorikën e rëndë anti-SAPK të PD-së. Sakaq, ai ka thënë ndonjë fjalë të mirë kur SPAK ka marrë në hetim kryetarin e bashkisë së Tiranës, Erjon Veliaj, ish kryeministren Belina Balluku dhe ndonjë zyrtar tjetër socialist.

Ky raport me institutucionin e hetimit – i mirë kur godet kundërshtarët, i keq kur më godet mua dhe bashkëpunëtorët e mi të ngushtë – ka bërë që SPAK të jetë praktikisht në sulmet e kryqëzuara të dy krahëve politikë. Që ia kanë bërë benë. Veç mos u rëntë në dorë.
Ka qënë e pritshme të ndodhte kështu. Po të mos hetonte korrupsionin në sferat e larta SPAK do të mohonte veten. Në të vërtetë, armiqësia e kastës politike me këtë institucion lidhet parasëgjithash me guximin e tij për të hetuar pa tabu, me normalizimin e hetimit në sferat e larta, gjë që ka shënuar historinë e re të drejtësisë në vendin tonë. Një armiqësi kësisoj është prova më e mirë se institucioni është rrugën e duhur. Pavarësisht nevojës për korrigjime dhe përmirësime për mbajtjen e çdo hetimi në shtratin e një procesi ligjor të rregullt e të drejtë, sipas standardeve më të mira ndërkombëtare.

Askush nuk pret që politikanët në hetim dhe gjykim ta ofrojnë kokën në pjatë të argjendtë. Ata do të bëjnë betejën e tyre. Fjalën e fundit e kanë gjykatat. Në një sistem gjyqësor me katër shkallë (nëse shtojmë këtu Gjykatën e Strasburgut), është pothuajse e pamundur të mos bëhet drejtësi.
Nga ana tjetër askush që ka një kuptim të drejtë për betejën me korrupsionin dhe krimin në Shqipërinë e sotme nuk pret që SPAK dhe GJKKO të kompleksohen apo të tremben nga kërcënimet. Aq më pak të bëjnë gjynahqarin, sikur fatin e tyre e ka në dorë ekzekutivi. Me statusin që u ka dhënë ligji, prokurori apo gjyqtari që ka frikë nga politikanët nuk meriton të punojë në SPAK apo GJKKO.
Por kohët përpara duken të mira për drejtësinë e sulmuar nga elitat e korruptuara. Do të veçoja dy ngjarje apo zhvillime.
Së pari, emërimin nga Presidenti Tramp të ambasadorit të ri të SHBA-ve në Tiranë, gjeneralin Erik Wendt. E ndoqëm me interes të madh paraqitjen e tij para Senatit. Lufta kundër korrupsionit ishte rikthyer në krye të listës së prioriteteve të ambasadorit të ri, ndjekur nga angazhime të tjera konkrete në lidhje me luftën kundër narkotrafiqeve dhe me sigurinë kombëtare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në zgjatimin e tyre në një vend aleat dhe epiqedër e politikës së jashtme amerikane në rajon si Shqipëria.

Janë priotete të Presidentit, Departamentit të Shtetit dhe agjencive të tjera amerikane të zbatimit të ligjit për Shqipërinë. Ato fuqizojnë bashkëpunimin e SHBA-ve me institucionet dhe agjencitë e analoge në Shqipëri. Prokurorët e SPAK kanë arsye të ndihen të inkurajuar jo vetëm për fjalët e mira të ambasadorit për institucionin ku punojnë. Mbi të gjitha për objektivat e përbashkëta.
Publiku shqiptar nga ana tjetër ka arsye të rimbushet me shpresë e besim se korrupsioni dhe krimi do të luftohen më fort.

Simbolikisht dhe jo vetëm simbolikisht Gjenerali-ambasador vjen për të fituar beteja kundër së keqes në vendin e vogël mik të atdheut të tij. Vjen për të mbojtur interesat e sigurisë së SHBA-ve që janë interesat e Shqipërisë gjithashtu kundër kërcënimit të tyre. Do t’ja dëgjojmë krismën, thotë një shprehje e vendit.

Një zhvillim tjetër që shkon në një linjë me të mësipërmen është lista e detyrimeve të reja të Shqipërisë nga BE me rastin e miratimit të marrëveshjes IBAR, si një stacion në det të hapur në rrugën drejt ankorimit të vendit në BE. Detyrimet e të reja të muajit maj janë shumë më të forta se ato të muajit shkurt, para kalimit të pengesës së IBAR. Në draftin e muajit shkurt BE i kishte kërkuar Shqipërisë të adresojë në mënyrë efektive përpjekjet e zyrtarëve publikë ose politikanëve për të ushtruar ndikim të padrejtë në institucionet e drejtësisë dhe sulmet personale ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve.

Tre muaj me vonë Shqipëria u ka grahur rremave në kahun e përkeqësimit. BE-ja shpreh keqardhje dhe i kërkon Shqipërisë të adresojë në mënyrë efektive përpjekjet në rritje dhe shqetësuese të zyrtarëve publikë ose politikanëve, përfshirë në nivele të larta, për të ushtruar ndikim të padrejtë në institucionet e drejtësisë, duke përfshirë Strukturën e Specializuar për Antikorrupsionin dhe Krimin e Organizuar (SPAK), dhe sulmet personale ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve.”
Se kush janë këta e zyrtarë publikë dhe politikanë e di çdo lexues. Në krye të listës kesaj radhe është kryeministri Rama. BE i ka në fokus.

Mund të duket paradoksale që ndërsa përkeqëson qëndrimin ndaj SPAK dhe në fusha të tjera të shënuara në dokumentin e detyrimeve të reja, Shqipëria merr notën kaluese të IBAR. Por nuk është kështu. IBAR është një stacion në mes të rrugës. Asnjë vend nuk është ndaluar në këtë stacion. Portat e mëdha janë përpara. E fundit fare hapet me një shtet ligjor normal dhe me një drejtësi funksionale që heton dhe gjykon korrupsionin pa pengesa. Askush nuk duhet të ketë iluzione se porta e madhe hapet me letra dhe propagandë.

Marrë nga www.mapo.al