Në këto ditë të nxehta politike si edhe të një proteste qytetare masive, energjike, që vazhdon prej ditësh nën anatemimet e atyre që paguhen goja për t’i shërbyer qytetarït, si edhe nën vështrimet “intelektualiste” të atyre që ndajnë të keqen nga e mira, sikur të vështronin yjet apo galaktiket e largëta, apo si spektatorë në Koloseun romak duke parë gladiatorët të shqyer nga tigrat në arenë, ka megjithatë një pyetje:

Cfarë ka në planin politik që i ka bërë masat qytetare kaq të distancuara nga politika sunduese, nga e gjithë klasa politike, nga qeverisja?

Cfarë ka ndodhur me modelin e qeverisjes tash 35 vjet në Shqipëri, që vendimmarrja sot prodhon të tilla qendrime mbi pronën, investimet, ekonominë, fitimin që me të drejtë iu dredh mishin dhe iu irriton deri lëkurën njerëzve

Unë mendoj dhe e kam thënë prej vitesh se ne kemi një Kushtetutë, por sidomos ligje organike të vendit, ato që modelojnë sistemin e vendimmarrjes dhe të qeverisjes që janë në kundërshtim me Kushtetutën.

Më troç: Janë në kundërshtim me Kushtetutën.

Edhe më troç, janë antikushtetuese.

Hapur : Kushtetuta ka mbetur në pjesët e saj më të rëndësishme bosh, si një letër pa vlerë.

Sikur e kanë thënë në vende të tjera për kësi rastesh, ne jetojmë nën një “grusht shteti” të përditshëm, permanent, të javashëm, të butë, por të qendrueshëm, të pakuptuar, të mbuluar me një zhurmë mediatiko-politike trullosëse, dhe të mbëhstetur hapur ose fshehur edhe nga ata që duhet të ishin garantë të rendit kushtetues.

Thelbi i kësaj ka qenë mposhtja e qytetarit, nënshtrimi i qytetarit, zhveshja e qytetarit nga ato të drejta sovrane që ja jep Kushtetuta, dhe sidomos bllokimi kushtetues i pushteteve.

Themi në Kushtetutë se Presidenti i Republikës është garant i unitetit të kombit. Por, a është i barazlarguar Presidenti nga krahët politikë për të qenë garant i unitetit?

Por ç’ka ndodhur? Me disa ndryshime, prej vitesh Presidenti zgjidhet nga shumica qeverisëse e Kuvendit. Pra, ai vetëm mbi palët nuk mund dhe nuk ka qenë. Prandaj edhe sot që qytetarët e tij janë në shesh, ata që e paguajnë atë, ai hesht sikur të mos ndodhte asgjë. Nuk pipëtin!

Themi se deputeti është përfaqësues i popullit. Rrenë! Shihni statutet e partive kryesore, ato janë antikushtetuese, sepse në fakt në mënyrë normative “e kapin rob” deputetin duke e vënë nën presionin e partisë dhe të kryetarëve të saj. Deputeti nuk varet fare nga populli, kontrollohet nga lidershipi i partisë, i dridhen leqet nga kryetari i partisë, është në modelin e vet funksional serviil i tij! I këndon hymne dhe ditirambe atij sikur të kishte qenë Oktav Augusti !!!

Thuhet se sipas Kushtetutës qytetarët kanë të drejta të barabarta.

Posi pra!

Aty rri!

Kushtetuta llomotit kot!

As deputetët nuk kanë të drejta të barabarta, lëre më qtytetarët! Disa deputetë zgjidhen sipas listave të hapura, disa sipas listave të mbyllura. Ku është barazia këtu? Po barazia midis shqiptarit të thjeshtë dhe investitorit strategjik që vetëm sepse është i pasur !!!, ose mik me pushtetarë, përzgjidhet si “strategjik” dhe merr prona publike sikur të ishin “mall pa zot”. Ku është barazia këtu?

Cfarë thotë Kushtetuta? Që zgjedhjet janë të lira, të drejtpërdrejta? Rrrenë në realitet! Ndodh krejt tjetër gjë. Qytetari edhe kur voton, nuk e di se kujt i shkon vota e tij. Ku është votimi i drejtpërdrejtë këtu? Ja jep votën Prendës, por e merr Lena. Do thoni ju se Lena dhe Prenda janë njësoj, por megjithatë parimi kushtetues shkelet me këmbë. Madje edhe me aprovimin e opozitës, e cila pastaj ankohet se i vidhen vota, apo se qytetarët nuk vijnë në shesh!

Cfarë thotë Kushtetuta? Se në Shqipëri pushtetet janë të ndara? Cdo budalla në Shqipëri e di se kjo është një tallje e madhe. Kushtetuta sikur i ngjan një xhaxhoje që flet kot! Askush nuk e dëgjon! Te ne Kryetari i partisë në pushtet ka në dorë deputetët, kontrollon grupin parlamentar të shumicës, emëron Presidentin e Republikës, i cili ka zë më pak seç mund të ketë zë një këshilltar a sekretar i kryeministrit, heq e ve ministrat sipas midesë së vet, dhe kontrollon gjithashtu edhe mekanizmat parlamentarë që kontrollojnë gjyqësorin, të drejtën në përgjithësi, mediat publike, ato që gjoja quhen agjenci të pavarura, etj.

Ku është këtu ndarja e pushteteve??? Nuk e thotë raporti i BE që shteti dhe partia nuk janë të ndarë si duhet!

Barazia e qytetarëve në të drejtën për të zgjedhur dhe për t’u zgjedhur? Hahaha! Të qeshësh me lot! Të qash nga trishtimi! Një kandidat për deputet meqë vjen nga një parti, edhe parti koti qoftë, kandidon pa vështirës, merr dhe subvencione që merren nga buka e gojës së qytetarëve. Kurse nëse një qytetar i thjeshtë do të kandidojë, atij i duhet të futet si gamilja nëpër njëqind vrima gjëlpërash, për të mos guxuar kurrë të sfidojë lidershipin sundues të dy partive sunduese!

Patrimi bazë i subsidaritetit, pra i autonomisë i pushteteve lokalë? Të gajasesh së qeshuri! Të lotosh nga mërzija!

Me një të rënë të dorës u zhdukën dhjetëra e dhjetëra komuna rurale. Bashkitë u bënë si komitete ekzekutive ku një elitë burokratike e qendrës së qyteteve vendos edhe për jetën e popullsive rurale, dhe më pas i rrëmben asaj fondet për rrugë, shërbime mjekësore, shkolla, e tjera.

Ja, pra! Kush na i ka sjellë kështu sendet? Kush na e ka grisur Kushtetutën?

Pa pyesni pak?

Irani,
Greqia,
Serbia,
Afganistani,
Maroku,
Kosova,
Maqedonia,
Zanzibari,
Groenlanda?

Kush maskara i jashtëm? Apo e kemi shkelmuar vetë? Vetë, domethënë lidershipi sundues, sepse ne si qytetar kush na pyet!

Dhe themi pastaj se kemi konstitucionalistë, se kemi komision ligjesh në Kuvend, se kemi President që shqyrton, vigjëlon, qendron pa gjumë që Kushtetuta të mos preket, se kemi analista, se kemi opozitë që nuk i lejon këto, se jetojmë në një vend me të drejta të barabarta, me ndarje pushtetesh, me zgjedhje të rregullta së paku formalisht, se sovrani është populli që sa bukur e këndon këngën Kushtetuta e gjorë, por që sovraniteti qendron i nderur mbi sobë si ndërresa të lagura në dimër që presin të thahen nën tymin që i ribën pis!/kb

Gjaku është ndoshta e vetmja pasuri që njeriu mund ta japë pa u varfëruar. Përkundrazi, duke e dhënë, ai pasurohet shpirtërisht, ndërsa organizmi i tij e ripërtërin natyrshëm atë që ka dhuruar. Është i vetmi donacion që nuk del nga portofoli, por nga vetë trupi. Është një pjesë e jetës sonë që vazhdon të jetojë te dikush tjetër, një zgjatim i heshtur i ekzistencës sonë në trupin e një të panjohuri…

…Më 14 qershor bota kujton Ditën Botërore të Dhurimit të Gjakut. Kjo nuk është thjesht një datë në kalendarin e shëndetësisë, por një ftesë e hapur për të reflektuar mbi një nga paradokset më të mëdha të shoqërisë sonë: frikën për të ndarë atë që na tepron dhe që mund të mbajë gjallë një tjetër qenie njerëzore.

Paradoksi i egoizmit modern

Në jetën e përditshme, ne përballemi me një prirje të çuditshme njerëzore. Ruajmë me fanatizëm gjëra shumë më pak të vlefshme se gjaku: Ruajmë para që shpesh nuk na duhen; Grumbullojmë sende që nuk i përdorim kurrë; Ushqejmë inate dhe egoizma që vetëm na dëmtojnë.

Ndërsa diçka që organizmi ynë e prodhon vazhdimisht, diçka që ripërtërihet vetvetiu dhe që ka fuqinë të shpëtojë jetë, shpesh hezitojmë ta ndajmë. Ky hezitim dëshmon një largim të njeriut modern nga ndjenja e komunitetit dhe nga solidariteti njerëzor.

Ndoshta kjo ndodh sepse gjaku mbart një simbolikë të lashtë dhe të rëndë. Për mijëra vjet ai është konsideruar si vetë jeta, si bartësi i shpirtit. Në mite, në fe dhe në histori, gjaku ka qenë kufiri absolut mes ekzistencës dhe vdekjes. Kur themi “derdhi gjakun”, në kodet tona kulturore nuk nënkuptojmë thjesht një lëndim fizik, por sakrificën ekstreme: humbjen e jetës.

Heroizmi pa spektakël

Pikërisht për shkak të kësaj simbolike, dhurimi vullnetar i gjakut është një nga aktet më fisnike dhe më të pastra që mund të kryejë njeriu sot.

Në këtë akt nuk ka spektakël. Nuk ka lavdi, nuk ka kamera dhe as duartrokitje.

Shpesh nuk dihet as emri i atij që e merr, as fytyra e tij. Një i panjohur shpëton një tjetër të panjohur, duke këputur zinxhirin e interesit dhe duke ngritur një urë të padukshme humanizmi.

Në një kohë kur shoqëria kapitaliste mat gjithçka me përfitimin personal dhe vlerën e tregut, dhurimi i gjakut mbetet një nga gjestet e rralla që nuk prodhon kapital. Ai prodhon vetëm jetë.

Barazia e madhe biologjike

Mendojeni për një çast përmes thjerrëzës së urgjencës. Nëse një ditë njërit prej nesh apo njerëzve tanë më të shtrenjtë do t’u duhej gjak urgjentisht në një shtrat spitali, nuk do të na interesonte fare se kush e kishte dhuruar atë qese.

Do të mjaftonte që ai njeri, diku, në një ditë krejt të zakonshme, të kishte vendosur të linte mënjanë rutinën e tij, të shtrihej për disa minuta dhe të jepte një pjesë të vetes.

Në atë moment kritik, të gjitha ndarjet artificiale që na mundojnë dhe na përçajnë çdo ditë do të bëheshin qesharake, pothuajse absurde. Gjaku nuk njeh bindje politike. Ai nuk flet gjuhë të ndryshme dhe nuk njeh kufij gjeografikë apo mure burokratike. Ai njeh vetëm përputhshmërinë biologjike dhe nevojën e dëshpëruar për të mbajtur gjallë një organizëm që po fiket.

Matësi i vërtetë i qytetërimit

Kjo është arsyeja kryesore pse kjo ditë nuk duhet trajtuar si një fushatë rutinë mjekësore. Është një alarm që na zgjon ndërgjegjen dhe na kujton se nën të gjitha identitetet tona sipërfaqësore – nën profesionet, kostumet, flamujt, ideologjitë dhe konfliktet tona të përditshme – ne mbetemi qenie të brishta biologjike. Ne jemi krijesa që mbijetojnë falë të njëjtit lëng të kuq që qarkullon në heshtje nën lëkurën tonë.

Qytetërimi i një shoqërie nuk duhet të matet nga lartësia e ndërtesave që ngremë, as nga sasia e pasurisë që grumbullojmë nëpër banka. Ai matet pikërisht këtu: te gatishmëria jonë kolektive për t’i dhënë një shans jete një njeriu që nuk e kemi parë kurrë dhe që mbase nuk do ta njohim asnjëherë.

Sepse ka raste kur heroizmi nuk vjen me uniforma ushtarake, as me zhurmë apo medalje të rënda mbi kraharor. Ai që ndryshon rrjedhën e botës në heshtje, vjen me një gjilpërë të vogël në krah dhe me një qese gjaku që shndërrohet në dritën e shpresës për dikë që po lufton në errësirë.

7 orë më parë, rrjeti mediatik ndërkombëtar CNN publikoi një video reportazh me titull “Protestuesit duan që zhvillimi luksoz në Shqipëri të ndalohet”

Në fakt, protestuesit kanë bërë kërkesa të tjera shumë mët të forta dhe shumë më politike për vendin, por vetëm kjo kërkesë ka rëndësi, me sa duket, për mediat e njohura botërisht të jenë shumë kritike ndaj Presidentit amerikan Trump, si CNN dhe MSNow në SHBA, apo Deutsche Welle dhe France 24 në Evrope.

Protestat e zhvilluara në Tiranë gjatë periudhës 31 maj – 13 qershor 2026 kanë hyrë tashmë në historinë e debatit politik dhe publik shqiptar si një nga mobilizimet më të gjata dhe më intensive të viteve të fundit. Në qendër të tyre kanë qenë kërkesat politike për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama dhe largimin e qeverisë së tij, të shoqëruara me akuza për keqqeverisje, mungesë transparence dhe krizë besimi ndaj institucioneve.

Megjithatë, tek këto media ndërkombëtare dhe shumë të tjera, vëmendja në mbulimin e protestave nuk është përqendruar tek këto kërkesa kryesore politike, por tek kundërshtimi ndaj projekteve të turizmit të luksit në zonën e Zvërnecit dhe në ishullin e Sazanit, projekte të cilat janë lidhur me interesat investuese të Jared Kushner dhe Ivanka Trump(Sazani), ose me lobimin e tyre për gjetjen e investuesve strategjikë për zhvillimin e projektit (Zvërneci).

Kjo ka bërë që në Shqipëri të ngrihet me të drejtë pyetja: a po përdoren protestat në Tiranë si një “xhol” në debatin më të gjerë ndërkombëtar rreth figurës së Donald Trump dhe familjes së tij? Po pse ngrihet kjo pyetje?

Së pari, është e pamohueshme se figura e Presidentin amerikan Donald Trump mbetet një nga temat më polarizuese në mediat globale. Për shumë redaksi ndërkombëtare, çdo zhvillim që lidhet drejtpërdrejt ose tërthorazi me emrin e Trump përbën lajm me interes të lartë publik. Në këtë kuptim, fakti që projektet në Sazan dhe Zvërnec janë lidhur në raportime me Jared Kushner dhe Ivanka Trump, ka rritur automatikisht vëmendjen ndërkombëtare ndaj protestave shqiptare.

Së dyti, për fat të keq, ky fokus ka deformuar natyrën reale të protestave, krahas rrezikimit të realizimit të projekteve(Shqipërisë i ikin 5.4 miliardë euro), nga publiciteti negativ ndërkombëtar.

Së treti, sipas mediave ndërkombëtare kritike me Presidentin Trump, mijëra qytetarë, shumica dërrmuese të rinj, që po dalin për dy javë rrjesht në bulevardin dhe rrugët e Tiranës, për të shprehur pakënaqësinë ndaj qeverisë shqiptare, u paraqitën para publikut ndërkombëtar, praktikisht para gjithë botës, kryesisht si kundërshtarë të investimeve të lidhura me familjen Trump. Dhe kjo nuk është e vërtetë, ose është një gjysëm e vërtetë, pra më keq se një gënjeshtër.

Protestuesit e kane me mungesën e transparencës së qeverisë për këto projekte, dhe jo me faktin se pas tyre janë anëtarë të familjes Trump. Protestuesit nuk janë kryqtarë të largimit të investimeve serioze nga vendi. Këtë kryqëzatë anti-Trump në Shqipëri po e shpik vetëm media ndërkombëtare anti-Trump.

Së katëri, në këtë mënyrë, kërkesat politike për ndryshim qeverisjeje mbetën në plan të dytë ose u anashkaluan pothuajse tërësisht nga shumë media të rëndësishme ndërkombëtare.

Nga ky këndvështrim, protestat shqiptare u përdorën si një element që ushqente një narrativë tashmë ekzistuese në disa media ndërkombëtare: atë të shqyrtimit kritik të çdo aktiviteti ekonomik apo politik që lidhet me Presidentin Trump apo me rrethin e tij familjar. Kështu, Shqipëria u shndërrua në “xhol” në duart e anti-trumpistëve, në sfondin e një debati global që ka në qendër, duke shfrytëzuar protestat në Tiranë, më shumë Trump-in, se sa realitetin shqiptar.

Redaksitë ndërkombëtare që po e përdorin këtë “xhol” mund të argumentojnë se zgjedhja editoriale për të evidentuar lidhjen e projekteve me Kushner dhe Ivanka Trump, buron nga rëndësia publike e këtyre figurave dhe nga interesi për çështjet që ndërthurin investimet private, mjedisin dhe politikën.

Po këkesat politike të protestuesve në Tiranë, ku shkuan?!

Në fakt, problemi nuk është dhe aq ekzistenca e këtij këndi raportimi mediatik, sesa dominimi i tij, në dëm të raportimit të së vërtetës së plotë, për atë ç’ka po ngjet në Shqipëri me protestat.

Gazetaria profesionale kërkon që ngjarjet komplekse të pasqyrohen në të gjitha dimensionet e tyre. Në rastin e protestave të Tiranës, kjo do të nënkuptonte trajtimin njëkohësisht të kërkesave politike të protestuesve, debatit mbi zhvillimin turistik, shqetësimeve mjedisore dhe interesit ndërkombëtar për përfshirjen e figurave të njohura amerikane.

Kuptohet që vendi ynë, si vend i vogël, e ka shumë të vështirë të kontrollojë narrativën e ngjarjeve të tij me protestën, në arenën ndërkombëtare. Zhvillimet e brendshme interpretohen shpesh përmes lenteve të konflikteve, ndasive dhe interesave globale. Dhe sot rrymat anti-Trump janë të fuqishme, sidomos në Evropë.

Kjo ka çuar në një mospërputhje mes mënyrës se si një ngjarje përjetohet nga qytetarët e vendit tonë dhe mënyrës se si ajo paraqitet për publikun ndërkombëtar.

Prandaj dhe pyetja nëse protestat e Tiranës u bënë një “xhol” i mediave ndërkombëtare kritike ndaj Trump-it, merr, për fat të keq të së vërtetës së plotë me Shqipërinë sot, një përgjigje të pozitive.

Ajo që mbetet e padiskutueshme është se protestat e 31 majit – 13 qershorit 2026 nuk mund të kuptohen plotësisht vetëm përmes një prizmi të vetëm. Qoftë edhe atij të nxitur dhe fryrë nga mediat ndëkombëtare. Zhvillimet me protestën tek ne përfaqësojnë një ndërthurje të pakënaqësive politike të brendshme, debateve mbi modelet e zhvillimit, shqetësimeve mjedisore dhe ndikimit që kanë narrativat ndërkombëtare, në mënyrën se si perceptohen ngjarjet shqiptare në botë. Vetëm një analizë e balancuar dhe e shumëanshme mund t’i japë publikut një pasqyrë sa më pranë realitetit.

Sfida e gazetarisë profesionale, si në Shqipëri ashtu edhe jashtë saj, mbetet pikërisht kjo: të shmangë reduktimin e fenomeneve komplekse në narrativa të thjeshtuara dhe të ofrojë një pasqyrë sa më të plotë të realitetit.

Pavarësisht interpretimeve të ndryshme, protestat e Tiranës kanë dëshmuar se Shqipëria po kalon një moment të rëndësishëm debati publik. Mënyra se si ato do të mbahen mend në opinionin vendas dhe atë ndërkombëtar, do të varet jo vetëm nga zhvillimi i tyre, por edhe nga aftësia e medias për të pasqyruar me ekuilibër të gjitha dimensionet e kësaj ngjarjeje: politike, shoqërore, mjedisore dhe institucionale.

Në bulevardin e madh të Tiranës po ngjizet një lëvizje me shenja dalluese neo- naziste. Që nesër të mos jetë vonë.

Le të shikojmë pas një viti a më shumë, kur në atlasin e gjurmëve neo- naziste, mund të jetë Tirana.

Në vend të kryqit të thyer, për publikun, shfaqet figura e flamengos. Një zog që fluturon shkurt, po ngarkohet me barrën e rëndë simbolike të një neverie botërore shekullore kundër nazizmit.

Edhe lëvizja e re Tiranës deri tani e ka rrugën të shkurtër. Nga bulevardi po në bulevard. Përtej bulevardit ka njerëz, atje ende nuk mund të penetrojnë.

Ndërsa brenda bulevardit zbatojnë me zjarr e hekur tiparet e tyre.

Tipari i linçimit të tjetrit:

Dje, pasdite, një djalosh tiranas me qen, bëri rrugën e zakonshme mes përmes parqeve të Tiranës. Ata, që po zaptonin bulevardin, e pikasën se nuk ishte i tyre. Dhanë shenja nga cepi më cep se ‘dikush ka hyrë’. Ca vetulla u ngrysën dhe dhanë shenjë për vigjilencë. Ca mjekra u drejtuan për nga djali me qen. Atëherë shpërtheu. Dikush thërriti “Ja çifuti!’. Djali nga Tirana, veshur me ‘të shkurtër’ u bëri një shenjë me duar mes shalëve. Ata e ndoqën, e ndoqën si gjarprin që i kishte kafshuar. Do ta kishin eliminuar. Por ndjenë frikë nga qeni ‘pitbull’.

Tipari antisemitik:

Kjo shtyllë ulëritëse u ngrit që në ditën e dytë të formësimit të tyre. Ata, ende nuk janë formësuar si ‘program’, si ‘ide’, si ‘afat’; por urrejtjen, sidomos urrejtjen kundër hebrenjve e kanë në hundë, në buzë, në nerv, në djersë. Fjala e parë që thanë kundër ‘armikut me qen në qytetin e tij’, ishte sharja ‘çifut’. Herë të tjera kanë lëshuar thirrje të gjata ‘pro Palestinë!’, ‘kundër Izrael’. Fjalën Izrael e thërrasin më rrallë, vetëm atëherë kur thonë se ‘po vjen Izraeli të na pushtojë’. Herë të tjera thonë ‘çifut’. Kjo është një fjalë shumë fyese për izraelitët, e bustuar fuqishëm nga regjimi hitlerian. Nazizmi, brenda 3 vjetësh, 1941-45, vrau 6 milionë izraelitë, ose dy të tretat e gjithë popullsisë Hebreje. Këta e kanë ‘bukën e përditshme’ urrejtjen ndaj hebrenjve. Njëri nga drejtuesit e Lëvizjes, i quajtur ‘avokati’, tha publikisht se ‘këta i quaj çifutë, por nuk na lejojnë tu themi kështu e do t’i quaj ‘çufo’”. E tha në intervistë me një media kosovare.

Paformësimi, ose anarkia mashtruese:

Edhe disa nga ata që të nxjerrin sytë për ‘lëvizjen’, edhe ata nuk mund të thonë se ‘çfarë janë këta?’. A janë naivë, a janë për të bllokuar punët e investimet në Shqipëri, a janë ngjyrë flamengo por zog tjetër, a janë blu, të kuq, të verdhë. Askush nuk di. Janë pa formë. Vallë nuk guxojnë të thonë se ‘çfarë janë’, apo as vetë nuk e dinë dhe mund të bëhen çfarëdo lloj acidi.

Historiani Marenglen Kasmi dje sillte një pamje të tyre tek i sodiste në turmë diku në Rruga e Durrësit. ‘Dikush mbante portretin e Che Gue Varrës, dikush Adolf Hitlerin, poshtë fotos së Hitlerit ‘ishte shkruar një mesazh vulgar ndaj izraelitëve’.

Autori i quan ‘panair i kotësive’, gjë që është pamja më reale nga jashtë.

Çfarë kanë përbrenda? Vallë presin ngucje nga jashtë, fuqi të tjera antisemitiste, apo nga ‘Versaja’ e Adolfit? Deri më tani, në mënyrë instinktive, luftojnë cilindo që nuk është si këta, cilindo që flet mirë për vendin, cilindo që nuk u vjen për fije.

Cilët janë ndryshe prej këtyre?

Pyetja zbulon një tipar tjetër të ‘Lëvizjes’. Njeriun ndryshe, i cili ndodhet kudo, fatmirësisht; këta e linçojnë. Organizatat e para ‘pa formë’ janë elementët e parë të kaosit. Në kaos, vendi ynë ka qenë disa herë pas vitit 1992. Kthimi te ajo pikë mund t’i kthejë naziskinët në kryqëzata. Kërkojnë vdekjen e kryeministrit, vdekjen e projekteve, të investimeve. Njëri prej tyre dje u duartrokit pse deklasoi se ‘Edi Ramën do ta varim këtu!’. Pardje kanë shqyer flamurin simbol të komunitetit LGBT. Pastaj mund të ndodhë me njerëzit ezmerë. Pastaj me shqiptarët që dinë të flasin mirë gjuhen shqipe.

Vëmendje: Po formësohet një lëvizje neo- naziste. Që nesër të mos jetë vonë.

Shumë ngjarje të mëdha janë paraprirë nga episode që kanë provokuar shpalosjen dhe zhvillimin e tyre. Dramaturgjia i quan “nyja e intrigës”.

Zvërneci është një prej shembujve të freskët. Në projektin pa projekt të resortit të shumëpërmendur ishin kondensuar fshehtësia, ligji i xhunglës, simbioza midis shtetit legal dhe shtetit okult, konflikti i interesit, personalizimi ekstrem i pushtetit. Shpërthimi i tyre ka ngritur në këmbë Shqipërinë e njerëzve të lirë. Sa më mirë ta kuptojë kryeministri Rama këtë, aq më mirë është për vendin. Sa më shpejt t’i dalë nga mendja dhe shpirti fraza “populli im u zgjua”, në vend të fantazmave me armiq të jashtëm e të brendshëm, aq më mirë është për të.

Zvërneci pret tani transparencë të plotë nga SPAK se kush janë pronarët e ligjshëm të tokës atje. Pret kthimin e pronës te i zoti për çdo rast të uzurpimit, tjetërsimit apo grabitjes së saj. Pret reflektimin e standardeve dhe kërkesave të BE-së për mjedisin, përfshirë shfuqizimin ose ndryshimin e dispozitave ligjore problematike, si kusht për mbylljen e kapitullit përkatës në marshimin final drejt anëtarësimit në BE. Asnjë lloj investimi nuk përligj stopimin e integrimit të vendit në BE.

Asnjë prej këtyre pritshmërive nuk do të mbetet pa një përgjigje shteruese. Qoftë edhe me kaq, Zvërneci si kryengritje për drejtësi dhe dinjitet i një grupi qytetarësh ka arritur shumë.

Por tani ngjarja e re kombëtare është protesta rinore popullore në Tiranë. Me kalimin e ditëve, ndërsa po rritet në numra dhe po thyen rekordet e vazhdimësisë, kauzat e saj gjithëpërfshirëse sa vijnë e kristalizohen.

Kërkesa e ditës së parë për dorëheqjen e kryeministrit Rama dhe qeverisë së tij mbetet kolona kurrizore e saj. Sakaq, protesta po përqafon dhe po artikulon gjithnjë e më qartë në fjalimet e folësve dhe në vetë fiziologjinë e saj një kauzë madhore, që mundëson zgjidhjen e të tjerave.

Kjo është kauza e rikthimit të demokracisë, të cilën filluam ta humbnim pak nga pak që në fillimet e saj, kur sapo e patëm fituar. Pas tridhjetë e ca vitesh njerëzit në përgjithësi e shohin veten të përjashtuar nga regjimi që formalisht mban emrin e popullit. Ata nuk pyeten, ata nuk kanë zë në kapitull. Kjo është trajektorja e humbjes së madhe. Dy shtyllat e qeverisë së mirë – llogaridhënia dhe transparenca – kanë katandisur në fjalë boshe. Llogaridhënia është zëvendësuar me propagandë. Personalizimi i qeverisjes është bërë normë. Sado paradoksale të duket në pamje të parë, korrupsioni në sistem ka qenë dhe është derivat i këtij personalizimi. Pse? Sepse në shoqërinë e hapur personalizimi i pushtetit në formën “ligji jam unë” përfaqëson shkallën më të lartë të korrupsionit politik. Zyrtarët dhe sipërmarrësit e oborrit e manifestojnë pastaj në format e abuzimeve të llojllojshme, deri të trasha. Rastet i kemi çdo ditë në komunikatat e SPAK për hetime, arrestime.

Një goditje të madhe në sistem demokracia në vendin tonë e mori në vitin 2008 me ligjin zgjedhor konsensual Berisha-Rama. Ky ishte dhe mbetet me gjithë disa retushime, ligj i krijimit të kastave dhe oborrtarëve politikë përmes listave të mbyllura duke ngritur një mur midis zgjedhësve dhe politikës dhe duke ua hequr mundësinë qytetarëve t’i gjykojnë deputetët me votë, t’i zgjedhin me votë.

Përgjatë zbatimit, zgjedhje pas zgjedhjesh për Kuvendin e Shqipërisë, ky ligj i shndërroi dy partitë e sistemit në kazerma politike të kryetarëve absolutë dhe vetë funksionin e shenjtë të zgjedhjeve të lira në një mjet të rëndomtë punësimi të disa besnikëve.

Demokracia e një vendi është ndjeshëm pasqyra e partive të saj të sistemit. Partitë autokratike prodhojnë regjime autokratike me maska demokratike. Por maskat nuk mbajnë. Vjen një ditë që populli zgjohet dhe reklamon me forcë sistemin e tij, regjimin e tij, grabitja e të cilit është edhe më keq se grabitja e pronës, duke qenë se grabitja e pronës është pasojë e grabitjes së sistemit demokratik.

Në këto kushte çlirimi i zgjedhjeve mbetet premisa e kthimit të demokracisë në vendin tonë. Protesta rinore qytetare po e artikulon çdo ditë e më fort. Ajo po jehon si refreni i himnit rreth flamurit të përbashkuar me një dëshirë, me një qëllim i të gjithë atyre që zbresin në bulevard – të majtë, të djathtë, radikalë, nacionalistë, liberalë, të pavarur. Dhe i mijëra e mijëra të tjerëve që i ndjekin nga shtëpitë dhe vazhdojnë t’u bashkohen ditë pas dite.

Zgjedhjet e lira me rregulla të qarta loje, ku sovrani i zgjedh me votë të lirë përfaqësuesit e vet, ku votat numërohen sa pa rënë mesnata apo edhe më shpejt dhe administrohen pa partishmëri, janë themeli i Shqipërisë së re.

Protesta e këtyre ditëve, ngjarja më e madhe demokratike e tranzicionit, po tregon edhe njëherë se demokracia i krijon vetë mjetet e vetëmbrojtjes. Mjafton të ketë një korsi të lirë dhe një popull që në një udhëkryq të fatit të vet bëhet gjallë dhe thërret: Mjaft! Ky është populli i protestës politike më paqësore e më të vendosur që kemi jetuar. Me rrezatim në gjithë Europën. Tridhjetë e pesë vite më parë shqiptarët erdhën të fundit në takimin me historinë. Kësaj radhe duket se po vijnë të parët duke dhënë një shembull edhe për të tjerët, duke dëshmuar edhe njëherë se demokracia vjen si dhuratë, por mbahet me përpjekje, siç ka thënë Papa Gjon Pali II.

*Ky shkrim është pjesë e projektit “PRODEMOCRATIA”, një partneritet mes INSTITUTIT PASHKO dhe Media MAPO, për të analizuar zhvillimet e demokracisë shqiptare.

Në vitet e fundit kam dëgjuar pothuajse çdo kritikë të mundshme për brezin e ri shqiptar. Janë dembelë. Janë të shpërqendruar. Nuk lexojnë. Nuk kanë ideale. Nuk sakrifikojnë. Nuk angazhohen. Nuk dinë çfarë duan.

Madje ndonjëherë flitet për ta me një përçmim që shkon përtej kritikës dhe ngjan me një karikaturim të një gjeneratë të tërë. Duke harruar që i kemi rritur ne! Sa herë që e dëgjoj këtë, më lind e njëjta pyetje: Po sikur problemi të mos jetë brezi i ri? Po sikur problemi të jetë mënyra si brezi ynë e sheh atë?

Përvoja ime, si në jetën profesionale ashtu edhe në jetën publike, më ka çuar në një përfundim krejt tjetër. Unë mendoj se brezi i ri shqiptar është ndoshta brezi më i zhvilluar, më mendjehapur, më kreativ dhe më i artikuluar që ka prodhuar ndonjëherë kjo shoqëri. Dhe po, sigurisht që është ndryshe nga brezat paraardhës. Por pikërisht aty qëndron forca e tij.

Ata kanë udhëtuar më shumë. Kanë lexuar më shumë botë sesa ne në moshën e tyre. Kanë kontakt të përditshëm me ide, kultura dhe modele që për brezat e mëparshëm ishin të paarritshme. Flasin gjuhë të huaja me një natyrshmëri që dikur do të na dukej e jashtëzakonshme. Kanë më pak paragjykime. Kanë më shumë ndjeshmëri ndaj padrejtësive. Dhe ndoshta më e rëndësishmja, kanë më pak frikë. Më pak frikë nga autoriteti. Më pak frikë nga stigma. Më pak frikë nga pushteti. Më pak frikë të thonë publikisht atë që mendojnë. Pikërisht këtë gjë po e tregojnë edhe në protestat e fundit.

Kam parë të rinj që artikulojnë argumente më mirë se shumë politikanë që mbajnë karrige në kuvend. Kam parë kreativitet në sloganet, videot dhe format e komunikimit të tyre. Kam parë guxim dhe pjekuri për t’u përballur me talljen, sulmet dhe etiketimet.

Kjo nuk do të thotë se janë të pagabueshëm. As se kanë gjithmonë të drejtë. Por do të thotë se minimalisht nuk meritojnë përçmimin me të cilin shpesh trajtohen.

Në fakt, kam përshtypjen se kritikat ndaj tyre flasin më shumë për frikërat e brezave të vjetër sesa për problemet e brezit të ri. Sepse çdo brez i ri sfidon mënyrën si brezi i vjetër e kupton botën. Dhe kjo është gjithmonë e pakëndshme.

Brezi i ri shqiptar nuk është perfekt. Por nuk është as apatiku, narcizisti, ciniku apo i humburi që shpesh përshkruhet në debatet publike. Ai është më i lirë. Më i guximshëm. Më pak i gatshëm të pranojë autoritetin thjesht sepse është autoritet. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse shqetëson kaq shumë disa njerëz.

Nëse Shqipëria do të ndryshojë ndonjëherë për mirë, nuk besoj se kjo do të vijë sepse brezat e rinj do të ngjajnë më shumë si ne. Besoj se do të vijë sepse ne do të mësojmë të shohim tek ata atë që shpesh nuk arrijmë ta pranojmë: se në shumë gjëra, ata tashmë janë më përpara se ne.

Mendoj se kritika ndaj Gen Z shpesh është një pasqyrë e ankthit të brezave më të vjetër për humbjen e monopolit mbi të vërtetën, moralin dhe autoritetin.

Tani edhe diçka tjetër për atë që mendoj gjithnjë e më shumë këto ditë protestash. Diçka që shpesh harrohet kur flasim për protestat është fakti që ne priremi t’i gjykojmë ato vetëm nga rezultati politik. A u rrëzua qeveria? A u tërhoq projekti? A ndryshoi ligji?

Por protestat prodhojnë edhe një efekt tjetër, më të heshtur dhe më afatgjatë. Ato ndryshojnë njerëzit që marrin pjesë në to. Dhe meqë po flasim për Gen Z, kam parë shumë të rinj në këto protesta që ndoshta po zbulojnë për herë të parë se qytetaria nuk është vetëm të ankohesh në rrjetet sociale. Është të dalësh, të takosh njerëz që nuk i njeh, të dëgjosh histori të ndryshme nga e jotja, të debatosh, të organizohesh, të marrësh përgjegjësi dhe të kuptosh se hapësira publike të përket edhe ty. Për shumë prej tyre kjo mund të jetë protesta e parë. Por përvoja e të qenit pjesë e diçkaje më të madhe se vetja lë gjurmë. Ajo krijon kujtime, lidhje, identitete dhe ndonjëherë edhe destinacione jetësore.

Ndoshta jo të gjithë do të vazhdojnë të jenë aktivistë dhe patjetër që jo të gjithë do të merren me politikë. Por shumë prej tyre do ta kujtojnë këtë moment si çastin kur kuptuan se nuk janë thjesht spektatorë të historisë së vendit të tyre por janë pjesë e bërjes së saj.

Mendoj se kjo lidhet shumë edhe me përvojën shqiptare pasi brezat e mëparëshëm dhe i joni u rritën me një raport shumë ambivalent me politikën: nga njëra anë frika e trashëguar nga diktatura, nga ana tjetër cinizmi i tranzicionit. Kurse këta të rinj po përjetojnë diçka tjetër. Ata po mësojnë se protesta nuk është domosdoshmërisht vetëm revolucion por është kryesisht pjesëmarrje. Edhe sikur protesta të mos arrijë të gjitha objektivat e saj politike, ajo mund të ketë prodhuar diçka shumë të rëndësishme: një brez që e ndjen veten më pak subjekt dhe më shumë qytetar.

Ndonjëherë protesta nuk ndryshon menjëherë sistemin. Por ndryshon marrëdhënien e individit me sistemin. Dhe kjo është mënyra si fillojnë ndryshimet e mëdha.

Tani që qytetarët janë në sheshe dhe aktivë politikisht, çka është një gëzim i madh për shoqërinë shqiptare, pjesa e emancipuar, ndoshta ka edhe më tepër durim të dëgjojë propozime për reforma në planin politik, ekonomik, social, administrativ, etj., që i kam parashtruar edhe më parë në librat e mi!

Institucione që kanë përjashtuar qytetarin, duke e detyruar të dalë në shesh, nuk i duhen askujt veç atyre që i kanë privatizuar.

Institucionet duhet të hapen për qytetarët njëherë e përgjithmonë, jo nga frika e përmbysjes, por si gjendje normale e një shoqërie të shekullit të Inteligjencës Artificiale, ku disa janë akoma me mendësi klaniko-primitive.

1. Në planin politik

20 propozime

1. Askush nuk mund të qëndrojë në postin e kryeministrit më shumë se një herë dhe më tepër se një mandat.
2. Deputetët zgjidhen drejtpërdrejt nga populli, nominalisht!
3. Një kandidat për deputet i paraqitur nga një parti dhe një kandidat i shpallur nga qytetarët kanë të njëjtat detyrime dhe të drejta në procesin e kandidimit.
4. Presidenti i Republikës mund të propozohet edhe nga qytetarët, por në çdo rast ai që do të zgjidhet kërkon tre të katërtat e numrit të deputetëve. Nëse deputetët nuk e zgjedhin dot, atëherë zgjedhja bëhet me referendum popullor mbi kandidaturat tashmë të paraqitura.
5. Nuk mund të jetë këshilltar bashkiak asnjë person që ka mandat në organet qendrore të një partie politike, që ka tashmë një detyrë publike dhe që nuk banon prej së paku pesë vitesh në atë zonë.
6. Të njihet e drejta e votës së qytetarëve në bazë të zgjedhjes së lirë nga ana e tyre, kudo ku secili ka një pronë, një vendbanim.
7. Të decentralizohet pushteti bashkiak, duke bërë që çdo bashki të ketë kompetencë për të mbuluar vetëm zona urbane të veçuara, si edhe të krijohen komuna për çdo grup qendrash banimi rurale, pavarësisht numrit të banorëve të përhershëm.
8. Këshilltarët bashkiakë zgjidhen drejtpërdrejt dhe nominalisht (jo me listë) nga ana e qytetarëve.
9. Askush nuk mund të kryejë dy detyra funksionale (jo elektorale) në shërbimin publik apo të marrë pagë ose honorar të dytë për detyra funksionale.
10. Referendumet lokale dhe kombëtare kërkohen edhe nga qytetarët, pa kufizime drastike, dhe për çështje strategjike dhe parësore, sidomos kur pushteti lokal nuk vendos dot, referendumi bëhet forma e ligjshme e marrjes së vendimeve sipas parimit të madh të subsidiaritetit.
11. Reformohet drejtësia duke vendosur jurinë qytetare për krimet e rënda, korrupsionin dhe banditizmin e organizuar.
12. Përcaktohen funksionet e magjistratit që zgjidhen drejtpërdrejt nga qytetarët.
13. Me një numër të caktuar qytetarësh, ose me vendim apo iniciativë të Presidentit, Kuvendi mund të shpërndahet dhe të organizohen zgjedhje të reja. E njëjta gjë edhe me këshillat bashkiakë.
14. Vendoset përgjegjësia kolektive e organeve të zgjedhura si në planin penal ashtu edhe atë publik, duke u gjykuar nga Gjykata e Lartë.
15. Të gjithë nëpunësit e administratës publike shpallen funksionarë publikë dhe nuk mund të emërohen apo të shkarkohen nga ministri apo personat me funksione politike. Ata varen nga sekretari i përgjithshëm i institucionit dhe emërohen nga konkurse kombëtare nga juri pa konflikt interesi, dhe shkarkohen vetëm me vendime gjykatash, nëse apelojnë.
16. Çdo nëpunës publik mban përgjegjësi personale ligjore për çdo kundërvajtje ose mosveprim që lidhet me funksionet e tij, pavarësisht se kush e ka urdhëruar të veprojë ose mosveprojë.
17. Çdo qytetar ka të drejtë të hedhë në gjyq shtetin për çdo pasojë të dëmshme që i ka ardhur nga fajet e shtetit dhe të nëpunësve publikë.
18. Web-et e institucioneve publike shpallen media publike dhe rregullohen me ligj të veçantë.
19. Ndalohet absolutisht përdorimi i çdo mjeti publik në fushatën zgjedhore. Çdo kandidat për një post elektiv dorëzon përfundimisht mandatin e ushtrimit të një detyre ekzekutive.
20. Fushata e zgjedhjeve sigurohet të jetë falas dhe pa i shkaktuar asnjë shpenzim shoqëror çdo kandidati.

Evropa dhe opozita amerikane po e kryqëzojnë familjen Trump për korrupsion në Shqipëri dhe protestat po reklamohen në gjithë botën si protesta anti-Trump.

Në këto kushte SHBA ka aktivizuar Planin B.

Duke hequr Non-Gratën Berishës, i kanë dërguar mesazh europianëve dhe opozitës së tyre amerikane që edhe nëse bie Rama, projekti i Zvërnecit do të vazhdojë sepse kanë garancinë me Berishën që në këmbim të vizës amerikane doli një javë më parë dhe deklaroi që e mbështet projektin e investimit në Zvërnec.

Në këto kushte kemi dy aleanca:
1- SHBA aleancë me RAMA-Berisha.
2- BE aleancë me studentët dhe protestuesit.

Zyrtarisht: Sali Berisha ka lehtësim dhe përjashtim por jo revokim të statusit Non-Grata.

Pasojat ligjore kur shpallesh non-grata nuk janë vetëm vizat sepse një person non-grata është gjithmonë në hetim, monitorim, vëzhgim, publikim dhe presion nga shteti që e vendos në listë.

Pavarësisht kësaj duhet pranuar që Washingtoni ka ndryshim të politikave dhe standardeve.

DASH i hoqi non-gratat dy kriminelëve dhe vrasësve të kërkuar ndërkombëtarisht si Vladimir Putin dhe Dodik dhe për këto arsye nuk keni pse habiteni pse ja pezulloi pjesërisht Sali Berishës.

Ndërkohë Sali Berisha është i ftuar në 4 korrik edhe në shtëpinë e ambasadorit amerikan në Tiranë për festën kombëtare të SHBA.

Ardhja e ambasadorit të ri amerikan pritet të vijë në një moment ku SHBA e konsideron si rritje të zhgënjimit me SHBA në vendin që dikur quhej pro-amerikan por që aktualisht nuk është më i tillë.

Aleanca amerikane me establishmentin e vjetër Rama-Berisha si kundërpërgjigje ndaj inspirimit europian të “Revolucionit Flamigo” është një sfidë e re për mijëra të rinj dhe studentë në protestë.

Dje dhe sot mijëra të rinj iu përgjigjën me agresivitet vendimit të Uashingtonit me thirrjet: “Berisha burg, Rama burg”.

Gjithsesi naiviteti dhe mungesa e eksperiencës së protestuesve mund t’i çojë drejt dështimit.

Sa të mendojnë ata dhe të hezitojnë për strukturimin e lëvizjes në një parti politike, dy pleqtë e vjetër Berisha-Rama kanë mbyllur çdo vrimë dhe janë disa hapa para në zgjidhjen afatgjatë.

Mungesa e krijimit të një alternative të re politike dhe paqartësia e kërkesave fatkeqësisht mund të na çojë në një përfundim protestash pa asnjë rezultat të ndryshimit të sistemit, madje përkundrazi, ndoshta kanë zgjuar nga gjumi dy ciklopët dhe i kanë frikësuar duke i bërë ata të asgjësojnë në të ardhmen edhe ato pak fidane politike që kanë lulëzuar.

Heqja e non-gratës ishte bekim për xhaketat e vjetra, por një kërcënim për flamingot e reja sepse jo rastësisht u vendos 5 vjet më parë por u hoq 5 ditë pasi filluan protestat kundër vajzës së presidentit Trump.

Pa dyshim çdo shqiptar e di që lobimi për heqjen e Non-Grata ka kushtuar miliona euro të padeklaruara dhe kjo thellon zhgënjimin e popullit shqiptar që standardet amerikane shiten dhe bilhen me para.

Por a do shitet protesta më lirë se tokat e Zvërnecit?

Le të shpresojmë që flamingot të fluturojnë më shpejt nga llumi i kënetës Zvërnecit sesa dhëmbët e krokodilit që doli nga kafazi t’i shqyejnë një e nga një…..
Mos harroni që ai ka që në 1990 që rrëmben dhjetra revolucione.
Ashtu e mori edhe revolucionin e 8 dhjetorit.
Por ndryshe nga atëherë nuk ka nevojë për mikrofonin.
Të tjerë e iniciuan, të tjere protestuan, të tjerë funancuan, të tjerë ligjeruan, të tjerë luftuan dhe të tjerë do themi: PËRFITUAN./a.d

Ndoshta nuk ka forcë më të pamëshirshme dhe më përcaktuese për fatin tonë sesa uria. Ajo nuk duhet kuptuar thjesht si një mungesë fizike apo si një mekanizëm biologjik. Në terma ekzistencialë, uria është vetë gjendja e njeriut si një qenie e paplotë, një zbrazëti e përhershme që kërkon të mbushet. Uria ka shumë fytyra, dhe secila prej tyre zotëron pushtetin e frikshëm për t’i hequr maskën individit dhe për ta zhveshur atë deri në palcë.

Uria primitive

Ekziston, së pari, uria për bukë, ajo më e vjetra, më kronikja, më e egra. Ajo është manifestimi i pastër i instinktit të mbijetesës. Kur stomaku mbetet bosh për ditë të tëra, verniku i hollë i qytetërimit fillon të rripet me shpejtësi. Morali, ligji, kodi estetik, krenaria dhe të gjitha ato shtresa artificiale që njeriu ka ndërtuar mbi natyrën e tij shtazore fitojnë papritur statusin e një luksi të tepërt.

Historia nuk është thjesht një kronikë e datave, por një dëshmi e zhveshjes së njeriut përpara kësaj urie: një histori tradhtish, grabitjesh dhe aktesh ku kufiri midis njerëzores dhe shtazores fshihet plotësisht. Kjo nuk ndodh nga ndonjë prirje e lindur drejt së keqes, por sepse uria është kujtesa e egër e biologjisë. Ajo i pëshpërit individit një të vërtetë të pamëshirshme: përpara se të jetë filozof, poet, politikan apo shenjtor, ai është një organizëm që duhet të mbrojë ekzistencën e tij materiale.

Uria abstrakte

Në anën tjetër të spektrit qëndron një uri më e rafinuar, por po aq shkatërruese: uria për para. Ndryshe nga e para, kjo nuk lind në stomak, por në sferën abstrakte të mendjes. Ajo nuk ushqehet nga nevoja reale për mirëqenie, por nga një patologji e zotërimit. Njeriu që ha pak kërkon më shumë; ai që ka shumë, kërkon gjithçka.

Në këtë pikë, paraja pëson një transformim ontologjik: ajo pushon së qeni një mjet për të jetuar dhe kthehet në një instrument ankthi dhe pushtimi. Kjo uri nuk njeh ngopje, sepse ajo nuk tenton të përmbushë një nevojë fizike, por përpiqet më kot të mbushë një zbrazëti ekzistenciale. Sa më shumë akumulon individi, aq më shumë zgjerohet humnera brenda tij, duke e kthyer zotëruesin në peng të vetë pasurisë së tij.

Uria metafizike

Mbi të gjitha, si forma më e lartë dhe më e rrezikshme, qëndron uria për pushtet. Kjo është uria e plotë metafizike. Njeriu i uritur për pushtet nuk kërkon më të zotërojë sende, por të zotërojë vullnetin, lirinë dhe fatin e të tjerëve. Ky është vullneti për pushtet në formën e tij më të zhveshur.

Tiranët, diktatorët dhe arkitektët e sistemeve shtypëse janë skllevërit e kësaj urie që nuk shuhet kurrë. Tragjedia e tyre filozofike qëndron në faktin se ngjitja në hierarki nuk sjell paqe, por shton paranojën. Sa më lart të pozicionohen mbi të tjerët, aq më i madh bëhet tmerri nga rënia. Dhe pikërisht nga kjo frikë ekzistenciale e humbjes së kontrollit lind mizoria e organizuar.

Prandaj, kur flasim për “humanizmin” si një veti të qenësishme të njeriut, ndoshta duhet të jemi më skeptikë. Humanizmi dhe etika janë shpesh produkte të kohëve të qeta dhe të komoditetit material. Hiqjani njeriut sigurinë, hiqjani bukën, zhvisheni nga statusi dhe nga pushteti, dhe do të shihni se sa e brishtë, sa e hollë është ajo membranë që ndan qytetërimin nga gjendja e egër natyrore.

Uria nuk e shpërbën njeriun; i heq maskën. Arkitektura morale nuk rrëzohet, sepse nuk ishte ngritur kurrë. Ishte skenografi. Prova e vërtetë e karakterit njerëzor nuk matet kur njeriu është i ngopur, i pasur dhe i sigurt në kështjellën e tij. Ajo fillon pikërisht në momentin e zhveshjes totale: kur stomaku është bosh, kur xhepat janë bosh dhe kur pushteti është i paarritshëm. Vetëm atëherë shfaqet fytyra e vërtetë, e pakrematosur, e qenies njerëzore. Sepse uria nuk i krijon monstrat nga asgjëja; ajo thjesht dëshmon se ato kanë qenë gjithmonë aty, duke pritur në errësirë.

Protestat e pazakonta që kanë përfshirë Shqipërinë dhe disa qytete të botës ku jetojnë shqiptarë mund të përkufizohen si protesta të dinjitetit. Ato nuk po organizohen rreth një partie politike apo një lideri të caktuar, por rreth një sërë vlerash dhe shqetësimesh të përbashkëta që kapërcejnë ndarjet tradicionale politike. Në këtë kuptim, Tirana po shfaqet si një hapësirë qytetare ku kërkohet një Shqipëri e re, e bazuar te pjesëmarrja, drejtësia dhe dinjiteti.

Ajo që nisi si reagim ndaj kufizimit të aksesit në hapësira publike dhe shqetësimeve për mbrojtjen e trashëgimisë natyrore, u shndërrua shpejt në një debat më të gjerë mbi vetë demokracinë shqiptare. Në thelb të kësaj lëvizjeje qëndron pyetja se kush vendos për të ardhmen e vendit dhe në interes të kujt merren vendimet që prekin komunitetet dhe pasuritë publike.

Për më shumë se tri dekada tranzicion, shqiptarët kanë parë se si një pjesë e konsiderueshme e aseteve publike është administruar pa konsultim real me qytetarët. Shpesh komunitetet vendore janë përballur me vendime të marra nga lart, duke u informuar për to vetëm pasi proceset kanë nisur dhe faktet janë bërë të pakthyeshme.

Pabarazitë sociale dhe ekonomike janë thelluar. Një pjesë e vogël e shoqërisë ka përqendruar pasuri dhe pushtet, ndërsa një numër i madh qytetarësh përballen çdo ditë me vështirësi ekonomike, pasiguri dhe mungesë perspektive. Kjo situatë nuk shihet më si pasojë e zhvillimeve normale të ekonomisë së tregut, por si rezultat i një marrëdhënieje të ngushtë mes pushtetit politik, interesave ekonomike, mediave dhe elementëve të krimit të organizuar.

Pikërisht për këtë arsye protestat e ditëve të fundit kanë marrë një domethënie që shkon përtej një kauze të vetme. Ato përfaqësojnë kundërshtimin ndaj një modeli zhvillimi që perceptohet si përjashtues dhe që nuk garanton shpërndarje të drejtë të përfitimeve ekonomike dhe sociale.

Një reflektim serioz politik është i domosdoshëm. Veçanërisht për Partinë Socialiste, e cila erdhi në pushtet me premtimin për t’u dhënë fund fenomeneve më problematike të tranzicionit shqiptar. Shumë nga pritshmëritë e krijuara në vitin 2013 lidhen me drejtësinë sociale, shtetin e së drejtës, llogaridhënien dhe qeverisjen në funksion të qytetarëve.

Sot, një pjesë e opinionit publik vlerëson se ekziston një distancë e konsiderueshme mes këtyre premtimeve dhe realitetit. Protestat janë shenjë e këtij zhgënjimi. Mohimi i shqetësimeve qytetare, përqendrimi vetëm te numrat e pjesëmarrjes apo etiketimi i protestuesve nuk adreson shkaqet që kanë sjellë këtë pakënaqësi.

Një nga sfidat më të mëdha për demokracinë shqiptare mbetet raporti mes shtetit dhe pushtetit. Kur pushteti fillon të identifikohet me shtetin dhe kritika ndaj qeverisjes paraqitet si kritikë ndaj vendit, demokracia humbet një nga mekanizmat e saj më të rëndësishëm: aftësinë për vetëkorrigjim. Në këto kushte, llogaridhënia zëvendësohet nga besnikëria, ndërsa debati publik nga konformizmi.

Po aq shqetësues është edhe dobësimi i demokracisë së brendshme në partitë politike. Partitë nuk dështojnë vetëm kur humbasin zgjedhjet; ato dështojnë edhe kur humbasin aftësinë për të dëgjuar zërat kritikë brenda vetes. Një parti që dëgjon vetëm duartrokitjet humbet kontaktin me realitetin dhe me pritshmëritë e qytetarëve.

Në të njëjtën kohë, Shqipëria përballet me sfida të mëdha sociale dhe ekonomike: largimin e të rinjve, vështirësitë për strehim, presionin mbi shtresën e mesme, pabarazitë territoriale dhe mungesën e një modeli zhvillimi që krijon mirëqenie të shpërndarë në mënyrë të drejtë.

Përballë këtyre sfidave, vendi ka nevojë për një ripërtëritje demokratike. Një proces që garanton ndarjen e shtetit nga pushteti, forcon institucionet, zgjeron pjesëmarrjen qytetare dhe krijon mekanizma që pengojnë përqendrimin e tepruar të pushtetit politik dhe ekonomik.

Shqipëria ka nevojë për një model të ri zhvillimi që vendos në qendër interesin publik, drejtësinë sociale, mundësitë e barabarta dhe kohezionin shoqëror. Ka nevojë për institucione që funksionojnë për qytetarët dhe jo për grupet e privilegjuara. Ka nevojë për një kulturë politike ku pushteti shihet si përgjegjësi dhe jo si qëllim në vetvete.

Shqiptarët nuk meritojnë të zgjedhin vazhdimisht mes frikës dhe zhgënjimit. Ata meritojnë të zgjedhin mes vizioneve të ndryshme për të ardhmen. Sfida e vërtetë për çdo forcë politike nuk është ruajtja e pushtetit, por fitimi dhe meritimi i besimit të qytetarëve, çdo ditë, nga e para.

Vetëm mbi këtë bazë mund të ndërtohet një Shqipëri e re.