<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">

<channel>
	<title>Kuriozitete &#8211; Gazeta Fjala</title>
	<atom:link href="https://fjala.al/category/kuriozitete/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://fjala.al</link>
	<description>Fjala është e lirë. Liria është fuqi!</description>
	<lastBuildDate>Sun, 31 May 2026 12:40:10 +0000</lastBuildDate>
	<language>en-US</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.0</generator>

<image>
	<url>https://fjala.al/wp-content/uploads/2025/10/cropped-unnamed-5-150x150.jpg</url>
	<title>Kuriozitete &#8211; Gazeta Fjala</title>
	<link>https://fjala.al</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>18:58 &#8220;Hëna Blu&#8221;, fenomen i rrallë astronomik, por pa ndryshim ngjyre</title>
		<link>https://fjala.al/hena-blu-fenomen-i-rralle-astronomik-por-pa-ndryshim-ngjyre/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Monika]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 31 May 2026 16:58:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=865855</guid>

					<description><![CDATA[“Hëna Blu”, një fenomen që ndodh kur në një muaj kalendarik shfaqen dy hëna të plota, dhe e dyta prej tyre njihet si “blue moon”. Pavarësisht emrit, Hëna nuk ndryshon ngjyrë. Ajo do të shfaqet me nuancën e saj tipike të bardhë ose të artë. Termi “Hënë Blu” lidhet vetëm me kalendarin dhe jo me [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>“Hëna Blu”, një fenomen që ndodh kur në një muaj kalendarik shfaqen dy hëna të plota, dhe e dyta prej tyre njihet si “blue moon”.</p>
<p>Pavarësisht emrit, Hëna nuk ndryshon ngjyrë. Ajo do të shfaqet me nuancën e saj tipike të bardhë ose të artë. Termi “Hënë Blu” lidhet vetëm me kalendarin dhe jo me pamjen reale të saj në qiell.</p>
<p>Sipas astronomëve, ky fenomen ndodh mesatarisht çdo dy deri në tre vite, si pasojë e mospërputhjes midis ciklit hënor dhe gjatësisë së muajve kalendarikë. Një cikël hënor zgjat rreth 29.5 ditë, duke bërë që herë pas here një muaj të ketë dy hëna të plota.</p>
<p>Ekziston gjithashtu edhe një tjetër variant, i quajtur “Hënë Blu sezonale”, kur në një stinë shfaqen katër hëna të plota dhe e treta prej tyre quhet “blue moon”.</p>
<p>Fenomeni i këtij viti përkon gjithashtu me një “mikro-hënë”, pasi Hëna do të ndodhet në një nga pikat më të largëta të orbitës së saj nga Toka. Megjithatë, diferenca në madhësi nuk do të jetë e dukshme për syrin e lirë.</p>
<p>Distanca e saj nga Toka pritet të jetë rreth 406 mijë kilometra, më e madhe se mesatarja prej 384 mijë kilometrash.</p>
<p>Ekspertët theksojnë se ky është një moment ideal për vëzhgim dhe fotografim, sidomos gjatë lindjes së Hënës, kur qielli ka ende nuanca të perëndimit dhe pamja është më mbresëlënëse.</p>
<p>Ky fenomen astronomik vjen si pjesë e një serie ngjarjesh qiellore që përfshijnë edhe shira meteorësh dhe eklipse, duke e bërë këtë periudhë një nga më të pasurat për adhuruesit e qiellit dhe astronomisë.</p>
<p>Në fund, ndonëse “Hëna Blu” tingëllon e veçantë, ajo mbetet një Hënë e zakonshme në pamje, por e rrallë në kalendar./mxh </p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/shutterstock-editorial-14651791h.avif" length="99515" type="image/avif"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/shutterstock-editorial-14651791h.avif" width="1202" height="801" medium="image" type="image/avif"/>	</item>
		<item>
		<title>13:30 Gati kura kundër kancerit? Tkurrje të tumorit ose regres i dukshëm, çfarë zbuloi studimi i ri</title>
		<link>https://fjala.al/gati-kura-kunder-kancerit-tkurrje-te-tumorit-ose-regres-i-dukshem-cfare-zbuloi-studimi-i-ri/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Kesjana]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 31 May 2026 11:30:16 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=865816</guid>

					<description><![CDATA[Mjekë dhe studiues ndërkombëtarë kanë raportuar rezultate që i përshkruajnë si “të parat e këtij lloji” nga një provë klinike për një ilaç të ri të injektueshëm kundër kancerit, i quajtur amibantaumab. Studimi, i zhvilluar në 11 vende, përfshiu pacientë me kancer të avancuar të kokës dhe qafës, të cilët nuk po i përgjigjeshin më [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Mjekë dhe studiues ndërkombëtarë kanë raportuar rezultate që i përshkruajnë si “të parat e këtij lloji” nga një provë klinike për një ilaç të ri të injektueshëm kundër kancerit, i quajtur amibantaumab.</p>
<p>Studimi, i zhvilluar në 11 vende, përfshiu pacientë me kancer të avancuar të kokës dhe qafës, të cilët nuk po i përgjigjeshin më trajtimeve standarde si kimioterapia dhe imunoterapia.</p>
<p>Sipas të dhënave, nga 102 pacientë gjithsej, 43 patën tkurrje të tumorit ose regres të dukshëm, ndërsa 15 prej tyre u raportua se arritën zhdukje të plotë të indit kanceroz. Më shumë se një e treta e pacientëve treguan përgjigje pozitive ndaj trajtimit.</p>
<p>Studiuesit e përshkruajnë efektin e ilaçit si veçanërisht të fortë për një grup pacientësh me prognozë shumë të rëndë, ku opsionet terapeutike janë zakonisht të kufizuara. Sipas profesorit Kevin Harrington nga Institute of Cancer Research London, rezultatet përfaqësojnë “përgjigje me forcë të paparë” në këtë kategori pacientësh.</p>
<p>Amibantaumab po testohet aktualisht në rreth 60 studime klinike për lloje të ndryshme kanceri, përfshirë kancerin e mushkërive, zorrës së trashë, trurit dhe stomakut.</p>
<p>Ilaçi funksionon si terapi e synuar “e zgjuar”, duke bllokuar dy rrugë kryesore të rritjes së tumorit (EGFR dhe MET), ndërkohë që aktivizon edhe sistemin imunitar për të sulmuar qelizat kancerogjene.</p>
<p>Një aspekt tjetër i rëndësishëm është mënyra e administrimit: ilaçi jepet me injeksion nënlëkuror çdo tre javë, duke e bërë më të thjeshtë se trajtimet tradicionale intravenoze dhe më të lehtë për pacientët dhe spitalet.</p>
<p>Studiuesit raportojnë gjithashtu një profil relativisht të menaxhueshëm të efekteve anësore, me shumicën e rasteve të lehta deri mesatare dhe një shkallë të ulët ndërprerjeje të trajtimit.</p>
<p>Megjithatë, ekspertët theksojnë se rezultatet janë ende paraprake dhe nevojiten studime më të mëdha për të konfirmuar efektivitetin dhe sigurinë afatgjatë të terapisë para se ajo të përdoret gjerësisht në praktikën klinike./kb</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/IMG_1709.jpeg" length="72421" type="image/jpeg"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/IMG_1709.jpeg" width="1027" height="614" medium="image" type="image/jpeg"/>	</item>
		<item>
		<title>08:00 Hapësira/ Ka edhe vullkane aktive në Venus</title>
		<link>https://fjala.al/hapesira-ka-edhe-vullkane-aktive-ne-venus/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Leonard]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 31 May 2026 06:00:21 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=865106</guid>

					<description><![CDATA[Jo vetëm Toka dhe Io (një hënë e Jupiterit): me 120 shpërthime në vit (tokësor), Venusi është i vetmi planet tjetër në sistemin diellor i pasur me vullkane aktive. Në sistemin tonë diellor jemi të sigurt se ka dy trupa me vullkanizëm aktiv: Toka dhe Io, një hënë e Jupiterit. Format e gejzerëve janë të [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><em>Jo vetëm Toka dhe Io (një hënë e Jupiterit): me 120 shpërthime në vit (tokësor), Venusi është i vetmi planet tjetër në sistemin diellor i pasur me vullkane aktive.</em></p>
<p>Në sistemin tonë diellor jemi të sigurt se ka dy trupa me vullkanizëm aktiv: Toka dhe Io, një hënë e Jupiterit. Format e gejzerëve janë të njohura në të tjerët, por askund tjetër nuk ka emetime aktuale të llavës, me përjashtim të Venusit, planetit të dytë nga Dielli.</p>
<p>Ky planet njihet se ka vullkane të shumta, madje mijëra metra të lartë dhe herë pas here flitet sërish për mundësinë e shpërthimeve vullkanike, por deri më tani nuk ka pasur kurrë siguri absolute, edhe sepse sipërfaqja e tij është e njohur për ne”. e padukshme” duke pasur parasysh atmosferën e dendur që e rrethon, e përbërë kryesisht nga dioksidi i karbonit.</p>
<p><strong>Aktiv gjatë vëzhgimit</strong></p>
<p>Hulumtimi i ri i publikuar në Nature siguron konfirmim të mëtejshëm të ekzistencës së mundshme të vullkaneve aktive. Një analizë e fundit e të dhënave të radarëve të marra midis viteve 1990 dhe 1994 nga misioni Magellan i NASA-s, i cili për vite me radhë studioi planetin Venus duke u rrotulluar rreth tij, tregoi se vullkanet janë ende aktivë edhe sot. Tashmë vitin e kaluar një studim kishte zbuluar deformimin e një krateri vullkanik, një fenomen që tregon aktivitetin e tij të mundshëm.</p>
<p>Ky hulumtim i ri, i kryer nga Davide Sulcanese dhe Giuseppe Mitri nga Universiteti Gabriele d&#8217;Annunzio i Chieti-Pescara dhe Marco Mastrogiuseppe i Universitetit La Sapienza të Romës, tregon, për herë të parë, ekzistencën e vullkanizmit aktiv në Venus përmes identifikimit të rrjedhat e reja të lavës u formuan gjatë periudhës së vëzhgimit të misionit Magellan.</p>
<p><strong>Si e bënë</strong></p>
<p>Të tre studiuesit ekzaminuan imazhet e radarit nga misioni Magellan që tregonin të njëjtat zona të sipërfaqes së Venusit, por në kohë të ndryshme, me ndryshime të dukshme nga njëra në tjetrën. Më pas, rrjedha të reja llave u zbuluan në krahun perëndimor të Sif Mons, një vullkan masiv mburojë, dhe në fushën vullkanike të quajtur Niobe Planitia.</p>
<p>“Ndryshimi në reagimin e radarit në sipërfaqe na lejoi të konfirmojmë jo vetëm se disa vullkane në Venus ishin aktive në kohët e fundit gjeologjikisht, por se ky aktivitet vazhdon ende sot. Megjithatë, duke qenë se analiza është e kufizuar si nga pikëpamja kohore ashtu edhe hapësinore, do të jetë e nevojshme të thellohet fenomeni me eksplorime të mëtejshme”, komentoi Sulcanese.</p>
<p><strong>Karakteristikat e venusit</strong></p>
<p>Studimet e fundit kishin identifikuar tashmë se Venusi mund të përjetojë deri në 42 shpërthime vullkanike në vit, me rreth 20 shpërthime të vlerësuara që zgjasin më shumë se 1000 ditë tokësore. (Afërdita rrotullohet shumë ngadalë; një ditë në Venus është në fakt më e gjatë se viti i saj.</p>
<p>Nëse do të kishim lindur në Venus, çdo ditë do të ishte ditëlindja jonë.) Nga ky studim mund të konkludohet se mund të ketë deri në 120 shpërthime në një vit Tokë.</p>
<p><strong>I jo përshtatshëm për jetë</strong></p>
<p>Shpesh krahasohet me Tokën për shkak të ngjashmërive të saj në madhësi dhe masë, por Venusi ka kushte mjedisore rrënjësisht të ndryshme. “Me një atmosferë të dendur me dioksid karboni dhe temperatura mesatare të sipërfaqes që tejkalojnë 460°C, Venusi dallohet nga mjedisi miqësor për jetën e Tokës. Të kuptuarit e aktivitetit të saj gjeologjik është thelbësor për të kuptuar se si Venusi evoluoi ndryshe nga Toka”, shpjegoi Mitri.</p>
<p>&#8220;Këto gjetje të reja të aktivitetit vullkanik në Venus ofrojnë të dhëna për llojet e rajoneve që duhet të synojmë me VERITAS (misioni i ardhshëm shkencor i NASA-s në Venus),&#8221; tha Suzanne Smrekar, hetuesja kryesore e NASA-s për VERITAS. &#8220;Sonda jonë do të ketë një sërë qasjesh për të identifikuar ndryshimet në sipërfaqe me të dhëna shumë më të plota dhe rezolucion më të lartë se imazhet e marra nga Magellan.&#8221;</p>
<p><strong>Misionet e tjetër</strong></p>
<p>Aktualisht janë duke u planifikuar dy misione: VERITAS dhe EnVision, të cilat do të eksplorojnë sipërfaqen e Venusit me teknologji të avancuara radari. “Instrumentet e reja të radarit me rezolucion të lartë do të na lejojnë të zgjerojmë njohuritë tona për aktivitetin vullkanik të Venusit, duke përmirësuar teknikat e analizës së përdorur tashmë”, shtoi Mastrogiuseppe.</p>
<p>Italia merr pjesë në misionin VERITAS nëpërmjet një bashkëpunimi mes Agjencisë Italiane të Hapësirës dhe Laboratorit të Propulsionit Jet, ku vendi ynë ka përgjegjësinë për zhvillimin dhe krijimin e tre instrumenteve në bord.</p>
<p><strong>Venusi, një trup shkëmbor si Toka</strong></p>
<p>Venusi ose Afërdita është planeti i dytë nga Dielli, që e orbiton atë çdo 224,7 ditë tokësore. Venusi nuk ka satelit natyror. Ai është emëruar sipas perëndeshës romake të dashurisë dhe bukurisë Venera. Pas Hënës, është objekti më i shndritshëm natyror në qiellin e natës, duke arritur një madhësi të dukshme prej -4.6, ndriçim i mjaftueshëm për të bërë hije. Për shkak se Venusi është planet i brendshëm, ai kurrë nuk largohet shumë larg nga Dielli. Zgjatimi i tij arrin një maksimum prej 47,8°.</p>
<p>Venusi është një nga katër planetët tokësore të Sistemit Diellor, që do të thotë se, ai është një trup shkëmbor si Toka. Në madhësi dhe në masë, është i ngjashëm me Tokën, dhe është përshkruar shpesh si &#8220;vëllai&#8221; i Tokës ose &#8220;binjaku&#8221;. Diametri i Venusit është 12.092 km (vetëm 650 km më pak se i Tokës) dhe masa e saj është sa 81.5% e masës së Tokës. Kushtet atmosferike në sipërfaqen e Venusit ndryshojnë rrënjësisht nga ato të Tokës, për shkak të atmosferës së tij të dendur nga dioksidi i karbonit. Masa e atmosferës së Venusit është 96.5% dioksid karboni, dhe shumica e 3.5% të mbetur është me azot.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Faqe-14-Venuzi.jpg" length="202325" type="image/jpeg"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Faqe-14-Venuzi.jpg" width="1250" height="705" medium="image" type="image/jpeg"/>	</item>
		<item>
		<title>20:17 Ngjitni fletë alumini në mur/ Pse ekspertët e rekomandojnë dhe çfarë mund të zbuloni</title>
		<link>https://fjala.al/ngjitni-flete-alumini-ne-mur-pse-ekspertet-e-rekomandojne-dhe-cfare-mund-te-zbuloni/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Monika]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 30 May 2026 18:17:23 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=865675</guid>

					<description><![CDATA[Mund të duket si një &#8220;mashtrim&#8221; i thjeshtë shtëpiak me ngjitjen e letrës së aluminit në mur, por ekziston një arsye shumë specifike pas kësaj praktike. Gjithnjë e më shumë njerëz po e provojnë atë për të zgjidhur një pyetje themelore: a ka lagështi në muret tuaja? Në shikim të parë, një mur i bardhë [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Mund të duket si një &#8220;mashtrim&#8221; i thjeshtë shtëpiak me ngjitjen e letrës së aluminit në mur, por ekziston një arsye shumë specifike pas kësaj praktike. Gjithnjë e më shumë njerëz po e provojnë atë për të zgjidhur një pyetje themelore: a ka lagështi në muret tuaja?</p>
<p>Në shikim të parë, një mur i bardhë mund të duket i përsosur. Por kjo nuk do të thotë se nuk ka probleme brenda. Në shumë shtëpi, lagështia &#8220;fshihet&#8221; derisa të bëhet e dukshme, dhe pastaj është tepër vonë.</p>
<p>Ja ku vjen kjo metodë e thjeshtë, por e zgjuar. Nuk keni nevojë për mjete të posaçme ose njohuri teknike. Një copë letër alumini është e mjaftueshme për të marrë një tregues të parë të asaj që po ndodh pas sipërfaqes.</p>
<p>Logjika pas testit përdoret madje edhe nga ekspertë në arkitekturë dhe ndërtim. Fleta e aluminit vepron si një &#8220;barrierë&#8221; e përkohshme që nuk lejon ajrin të kalojë. Nëse e vendosni saktë, ajo bllokon avullimin dhe ju ndihmon të shihni nga vjen lagështia: nga brenda apo nga mjedisi.</p>
<p>Nëse pas 24-48 orësh shihni pika ose njolla në pjesën e brendshme të fletës së aluminit, atëherë lagështia vjen nga vetë muri. Kjo mund të nënkuptojë rrjedhje, probleme strukturore ose akumulim uji në materiale.</p>
<p>Nga ana tjetër, nëse fleta e aluminit mbetet e thatë, atëherë problemi është ndoshta lagështia në dhomë, e cila është shumë e zakonshme në kuzhina dhe banjo ku avulli nuk hiqet siç duhet.</p>
<p>Si ta bëni testin saktë</p>
<p>Për të marrë një rezultat të besueshëm, ndiqni disa hapa të thjeshtë:</p>
<p>1.Pastroni sipërfaqen plotësisht me një leckë të thatë (pa lagështi).</p>
<p>2. Pritni një copë fletë alumini pak më të madhe se zona që ju intereson.</p>
<p>3. Ngjiteni atë në mur dhe vulosni mirë skajet me shirit të qëndrueshëm. Gjëja më e rëndësishme është të prisni.</p>
<p>4. Lëreni letrën e aluminit për 24 deri në 48 orë pa e prekur. Kjo kohë lejon që lagështia të shfaqet, nëse ka.</p>
<p>Kur ta hiqni, shikoni me kujdes:</p>
<p>Pikimet ose njollat: lagështia brenda murit; Lëvore të bardha (skuqje): rrjedhje e mundshme ose dëmtim strukturor; Fletë alumini e thatë: lagështia nga mjedisi (kondensimi).</p>
<p>Pse ia vlen ta provoni</p>
<p>Kjo metodë është veçanërisht e dobishme nëse jetoni në një shtëpi të vjetër, nëse muret kanë bojë të konsumuar ose nëse thjesht nuk jeni të sigurt për burimin e lagështisë.</p>
<p>Nuk zëvendëson një profesionist, por është një hap i parë i lehtë dhe praktik për të dalluar një problem para se të bëhet serioz, dhe më e mira nga të gjitha? Mund ta bëni vetë, vetëm në pak minuta./Mxh</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/IMG_5608.png" length="243398" type="image/png"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/IMG_5608.png" width="640" height="362" medium="image" type="image/png"/>	</item>
		<item>
		<title>12:30 I zhytur nën Paqësor, “kontinenti i tetë” del në dritë</title>
		<link>https://fjala.al/i-zhytur-nen-paqesor-kontinenti-i-tete-del-ne-drite/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Anisa]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 30 May 2026 10:30:57 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=865522</guid>

					<description><![CDATA[Një masë e madhe toke e zhytur nën Paqësorin Jugor ka rikthyer debatin shkencor mbi ndarjen tradicionale të kontinenteve, pasi studiuesit kanë konfirmuar se ajo plotëson kriteret për t’u konsideruar si “kontinenti i tetë” i Tokës. Bëhet fjalë për Zealandia-n, një strukturë gjeologjike gjigante që ndodhet kryesisht nën ujërat e Paqësorit Jugor dhe që për [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Një masë e madhe toke e zhytur nën Paqësorin Jugor ka rikthyer debatin shkencor mbi ndarjen tradicionale të kontinenteve, pasi studiuesit kanë konfirmuar se ajo plotëson kriteret për t’u konsideruar si “kontinenti i tetë” i Tokës. Bëhet fjalë për Zealandia-n, një strukturë gjeologjike gjigante që ndodhet kryesisht nën ujërat e Paqësorit Jugor dhe që për dekada ka qenë objekt diskutimi mes gjeologëve. Ndryshe nga fundi tipik i oqeanit, kjo masë tokësore karakterizohet nga një kore më e trashë dhe prani shkëmbinjsh granitikë, elementë që e dallojnë nga korja vullkanike oqeanike përreth.</p>
<p>Sipas studiuesve, këto karakteristika e bëjnë Zealandia-n të përmbushë kriteret bazë të një kontinenti: një strukturë e vazhdueshme, përbërje kontinentale dhe një kore e dallueshme gjeologjikisht nga shtrati i detit.</p>
<p>E njohur si pjesë e superkontinentit të lashtë Gondwana, Zealandia dikur ishte e lidhur me masat tokësore që sot përbëjnë Afrikën, Amerikën e Jugut, Antarktidën dhe Australinë. Me lëvizjen e pllakave tektonike, ajo u shkëput gradualisht dhe u fundos ngadalë për miliona vjet, duke mbetur e fshehur nën oqean.</p>
<p>Procesi i zhytjes nuk ndodhi papritur, por u zhvillua në mënyrë graduale gjatë epokave gjeologjike, çka e ka bërë këtë kontinent të padukshëm për syrin njerëzor deri në kërkimet moderne shkencore. Zbulimi i Zealandia-s po konsiderohet nga komuniteti shkencor si një hap i rëndësishëm në kuptimin e strukturës së Tokës dhe historisë së saj gjeologjike, duke sfiduar mënyrën tradicionale të ndarjes së kontinenteve në hartat e botës./a.d</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/kontinent.jpg" length="58295" type="image/jpeg"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/kontinent.jpg" width="749" height="450" medium="image" type="image/jpeg"/>	</item>
		<item>
		<title>08:00 Një urë lidhëse mes trurit dhe shtyllës kurrizore për të ecur sërish</title>
		<link>https://fjala.al/nje-ure-lidhese-mes-trurit-dhe-shtylles-kurrizore-per-te-ecur-serish/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Leonard]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 30 May 2026 06:00:41 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=865098</guid>

					<description><![CDATA[Një burrë i paralizuar është në gjendje të ecë përsëri falë një ndërfaqeje midis trurit dhe shtyllës kurrizore, e cila i përkthen qëllimet e tij në lëvizje. Në vitin 2011, një aksident me biçikletë në Kinë e la Gert-Jan Oskamin me një dëmtim të shtyllës kurrizore poshtë qafës, duke e privuar atë nga aftësia për [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><em>Një burrë i paralizuar është në gjendje të ecë përsëri falë një ndërfaqeje midis trurit dhe shtyllës kurrizore, e cila i përkthen qëllimet e tij në lëvizje.</em></p>
<p>Në vitin 2011, një aksident me biçikletë në Kinë e la Gert-Jan Oskamin me një dëmtim të shtyllës kurrizore poshtë qafës, duke e privuar atë nga aftësia për të ecur. Sot Oskam, një holandez 40-vjeçar, është rikthyer në këmbë, duke bërë disa hapa dhe madje duke u ngjitur disa shkallë.</p>
<p>Si? Falë një pajisjeje që lexon valët e trurit të tij dhe i dërgon udhëzime shtyllës kurrizore përmes Wi-Fi, duke anashkaluar zonën e dëmtuar (shih animacionin më poshtë). Historia e tij e pabesueshme e hakmarrjes dhe hapat e nevojshëm për të arritur atje u treguan në një letër të sapobotuar në Nature.</p>
<p><strong>Hapat e mëparshem</strong></p>
<p>Implanti, një ndërfaqe tru-shpizë, është evolucioni i hulumtimit nga Grégoire Courtine, një neuroshkencëtar në Universitetin Federal Politeknik të Lozanës (EPFL, Zvicër) dhe Jocelyne Bloch, një neurokirurge në Universitetin e Lozanës. Në vitin 2018, të dy së ​​bashku me ekipin e tyre kishin treguar se stimulimi i pjesës së poshtme të palcës kurrizore (struktura nervore e vendosur brenda shtyllës kurrizore) me elektroda për t&#8217;u kontrolluar me trajnime specifike u lejonte njerëzve me paralizë të pjesshme të ecnin.</p>
<p>Në vitin 2022, i njëjti grup kërkimor kishte zbuluar se i njëjti lloj stimulimi funksionon edhe te pacientët me lëndime më të rënda të shtyllës kurrizore, të cilët kanë humbur çdo aftësi për të perceptuar dhe lëvizur në gjymtyrët e poshtme.</p>
<p><strong>Eksperience e përmirësueshme</strong></p>
<p>Oskam ishte një nga tre pjesëmarrësit në provën e parë, të cilët i kishin lënë trashëgim implantin kurrizor: megjithatë, lloji i stimulimit të mundshëm me atë pajisje prodhoi një lëvizje mekanike dhe artificiale, pothuajse robotike, që do të aktivizohej manualisht dhe pa shumë mundësi kontrolli. e drejtpërdrejtë. Dhe shumë aftësi të nevojshme në jetën e përditshme, si ngjitja e shkallëve, ishin të paarritshme.</p>
<p><strong>Nga mendimi në veprim</strong></p>
<p>Ndërfaqja e re përfiton nga implanti i shtyllës kurrizore që Oskam kishte tashmë dhe e kombinon atë me dy grupe me nga 64 elektroda secila, të futura në zorrët e titanit dhe të implantuara brenda kafkës, mbi membranën që mbulon trurin. Në këtë mënyrë elektrodat mund të kapin aktivitetin elektrik të korteksit motorik, në shtresën më të jashtme të trurit.</p>
<p>Kur Oskam synon të ecë, implanti intrakranial merr rezultatin e aktivitetit elektrik të këtij mendimi dhe e transmeton atë me valë në një kompjuter brenda një çantë shpine të veshur nga pacienti. Një algoritëm dekodon synimet e lëvizjes dhe i transmeton ato te stimuluesi i pulsit në shtyllën kurrizore.</p>
<p><strong>Një përshpejtues i rikurtimit</strong></p>
<p>“Në të kaluarën ishte stimulimi që më kontrollonte, tani unë e kontrolloj atë”, thotë Oskam, i cili pas 40 seancave intensive stërvitore ka mësuar sërish të qëndrojë i pavarur, të ecë dhe të ngjisë shkallët.</p>
<p>Kjo lloj lëvizjeje vullnetare e këmbëve dhe këmbëve, e pamundur vetëm me implantet kurrizore, lejoi një rikuperim të pjesshëm të qelizave nervore që nuk ishin dëmtuar plotësisht nga aksidenti. Aq shumë sa Oskam mund të ecë në distanca të shkurtra me paterica edhe pa përdorur ndërfaqen.</p>
<p><strong>Jemi vetëm në fillim</strong></p>
<p>Ndërfaqet tru-kompjuter dhe implantet kurrizore janë duke u studiuar për disa kohë: zbulimi i vërtetë këtu është se si ato janë kombinuar për të arritur këtë formë rehabilitimi. Megjithatë, theksojnë shkencëtarët, është studiuar posaçërisht për Oskamin dhe llojin e tij të lëndimit. Megjithëse rezultatet e marra për pacientin holandez janë mbresëlënëse, është ende herët të thuhet se cilët pacientë të tjerë dhe me çfarë lloj dëmtimi mund të përfitojnë nga ndërfaqja dhe me çfarë shanse shërimi.</p>
<p>Një problem tjetër është se implantet e trurit që lejojnë Oskamin të lëvizë &#8220;natyrshëm&#8221; duhet të futen me një operacion invaziv dhe mund të çojnë në infeksione (kjo ka ndodhur me Oskam). Prandaj një përparim i rëndësishëm teknologjik, por që duhet interpretuar me kujdesin e duhur.</p>
<p><em>Burimi: focus.it/ Nga Elizabeth Intini</em></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Faqe-14-rehabilitimi.png" length="2193832" type="image/png"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Faqe-14-rehabilitimi.png" width="1199" height="677" medium="image" type="image/png"/>	</item>
		<item>
		<title>11:00 Viruset e Neandertalëve dhe trashëgimia e fshehtë në ADN-në tonë</title>
		<link>https://fjala.al/viruset-e-neandertaleve-dhe-trashegimia-e-fshehte-ne-adn-ne-tone/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Leonard]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 29 May 2026 09:00:28 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=864651</guid>

					<description><![CDATA[Ideja tingëllon si një skenar i dalë nga filmi Jurassic Park: viruse që qarkullonin te Neandertalët 50 mijë vjet më parë mund të rikthehen teorikisht në laborator. Por përtej fantashkencës, zbulimet e fundit po hapin një dritare të jashtëzakonshme mbi botën e sëmundjeve prehistorike dhe lidhjen e tyre me njeriun modern. Shkencëtarët kanë izoluar gjurmë [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p class="isSelectedEnd">Ideja tingëllon si një skenar i dalë nga filmi Jurassic Park: viruse që qarkullonin te Neandertalët 50 mijë vjet më parë mund të rikthehen teorikisht në laborator. Por përtej fantashkencës, zbulimet e fundit po hapin një dritare të jashtëzakonshme mbi botën e sëmundjeve prehistorike dhe lidhjen e tyre me njeriun modern.</p>
<p class="isSelectedEnd">Shkencëtarët kanë izoluar gjurmë gjenetike të tre viruseve në mbetjet kockore të dy Neandertalëve të gjetur në shpellën Çagyrskaja në Rusi. Bëhet fjalë për një adenovirus, që sot shkakton simptoma të ngjashme me të ftohurën; një herpesvirus, përgjegjës për plagët e ftohta; dhe një papillomavirus, i lidhur me lythat dhe disa forma tumoresh gjenitale.</p>
<p class="isSelectedEnd">Këto janë viruset më të vjetër njerëzorë të identifikuar ndonjëherë. Deri tani, rekordi mbahej nga një patogjen 31 mijëvjeçar i zbuluar në dhëmbët e një Homo sapiens në Siberi. Zbulimi i ri sugjeron se shumë nga sëmundjet që shoqërojnë njerëzimin sot, qarkullonin që në kohën kur planeti ndahej mes sapienëve dhe “kushërinjve” të tyre neandertalë.</p>
<p class="isSelectedEnd">Studimi është udhëhequr nga biologu brazilian Marcelo Briones, profesor i gjenomikës dhe bioinformatikës në Universitetin Federal të São Paulos. Duke krahasuar sekuencat e gjetura me viruset moderne, ekipi arriti në përfundimin se nuk bëhej fjalë për ndotje laboratorike. Viruset kishin qenë realisht pjesë e organizmit të Neandertalëve.</p>
<p class="isSelectedEnd">Kjo ka ngritur një pyetje intriguese: a mund të kenë luajtur sëmundjet një rol në zhdukjen e Neandertalëve?</p>
<p class="isSelectedEnd">Disa studiues besojnë se epidemitë mund të kenë qenë një faktor shtesë në rënien e kësaj specieje. Në fund të fundit, Neandertalët jetonin në grupe të vogla dhe relativisht të izoluara; përhapja e një infeksioni të ri mund të kishte pasoja dramatike. Megjithatë, shkencëtarët paralajmërojnë se ende dimë shumë pak për biologjinë e këtyre viruseve të lashta dhe efektin real që ato kishin.</p>
<p class="isSelectedEnd">Po aq intriguese është ideja nëse këta patogjenë mund të “ringjallen” në laborator, si në një skenar të Jurassic Park. Teorikisht, nëse gjenomi rindërtohet, viruset mund të sintetizohen artificialisht. Por shumë ekspertë mbeten skeptikë. ADN-ja virale është jashtëzakonisht e brishtë dhe e fragmentuar, ndaj rindërtimi i plotë i saj mbetet shumë i vështirë.</p>
<p class="isSelectedEnd">Megjithatë, zbulimi ka edhe një anë tjetër, ndoshta më të rëndësishme: Neandertalët nuk na lanë vetëm gjurmë fosilesh, por edhe armë biologjike për mbijetesë.</p>
<p class="isSelectedEnd">Sot dihet se shumë njerëz në Evropë dhe Azi mbajnë rreth 2% të ADN-së së Neandertalëve. Ky trashëgim gjenetik erdhi si rezultat i ndërthurjes mes Homo sapiens dhe Neandertalëve dhjetëra mijëra vjet më parë. Dhe një pjesë e këtyre gjeneve duket se lidhet drejtpërdrejt me sistemin imunitar.</p>
<p class="isSelectedEnd">Biologët evolucionarë David Enard dhe Dmitri Petrov nga Universiteti Stanford analizuan mijëra gjene njerëzore që ndërveprojnë me viruset. Ata zbuluan se disa fragmente të trashëguara nga Neandertalët ndihmojnë organizmin tonë të luftojë viruse moderne si HIV, hepatiti C dhe influenca A.</p>
<p class="isSelectedEnd">Sipas tyre, kur Homo sapiens u largua nga Afrika dhe hyri në Evropë e Azi, ai u përball me patogjenë krejtësisht të rinj. Neandertalët, që kishin jetuar aty për qindra mijëra vjet, kishin zhvilluar tashmë mbrojtje gjenetike ndaj këtyre sëmundjeve. Përmes përzierjes mes dy specieve, sapienët përfituan një “paketë mbijetese” biologjike që i ndihmoi të përshtateshin më shpejt.</p>
<p class="isSelectedEnd">Në këtë mënyrë, Neandertalët mund të kenë transmetuar jo vetëm viruset e tyre, por edhe mjetet për t’i luftuar ato.</p>
<p class="isSelectedEnd">Kërkimet mbi ADN-në e lashtë po krijojnë sot një disiplinë të re shkencore, ku studiuesit përpiqen të rindërtojnë historinë e epidemive prehistorike. Ashtu si paleontologët që zbulojnë botën e dinosaurëve përmes kockave, genetistët po përpiqen të rindërtojnë botën e viruseve të zhdukura përmes fragmenteve mikroskopike të ADN-së.</p>
<p>Dhe ndoshta, në trupin e njeriut modern, ende jeton jo vetëm kujtimi i Neandertalëve — por edhe mbrojtja që ata na lanë trashëgim.</p>
<p><em>Përgatiti: L.Veizi</em></p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Screenshot_2-5.jpg" length="165223" type="image/jpeg"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Screenshot_2-5.jpg" width="1123" height="598" medium="image" type="image/jpeg"/>	</item>
		<item>
		<title>11:00 Histori/ 28 maj 1937 &#8211; Volkswagen, “makina e popullit” dhe lindja në hijen e regjimit nazist</title>
		<link>https://fjala.al/histori-28-maj-1937-volkswagen-makina-e-popullit-dhe-lindja-ne-hijen-e-regjimit-nazist/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Leonard]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 28 May 2026 09:00:51 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=864521</guid>

					<description><![CDATA[Më 28 maj 1937 themelohet prodhuesi gjerman i automjeteve Volkswagen. Emri i tij vjen nga gjermanishtja dhe përkthehet si “makina e popullit”. Edhe sot, në komunikimin ndërkombëtar të markës, përdorimi i thjeshtë i emrit “Volkswagen” ruan këtë kuptim origjinal. Kompania u krijua në Berlin nga Fronti i Punës Gjerman i udhëhequr nga Nacional-Socialistët dhe më [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p data-start="93" data-end="354">Më 28 maj 1937 themelohet prodhuesi gjerman i automjeteve Volkswagen. Emri i tij vjen nga gjermanishtja dhe përkthehet si “makina e popullit”. Edhe sot, në komunikimin ndërkombëtar të markës, përdorimi i thjeshtë i emrit “Volkswagen” ruan këtë kuptim origjinal.</p>
<p data-start="356" data-end="823">Kompania u krijua në Berlin nga Fronti i Punës Gjerman i udhëhequr nga Nacional-Socialistët dhe më pas u regjistrua në Wolfsburg. Synimi politik dhe industrial i projektit ishte ndërtimi i një automjeti të përballueshëm për masat – fillimisht i njohur si Porsche Type 60, më pas Volkswagen Type 1 dhe më vonë i famshmi Volkswagen Beetle. Dizajni iu besua firmës konsulente të Ferdinand Porsche-s, ndërsa projekti u mbështet drejtpërdrejt nga regjimi i Adolf Hitlerit.</p>
<p data-start="825" data-end="1402">Më 16 shtator 1938, kompania u riemërua Volkswagenwerk GmbH (“Fabrika Volkswagen”). Por pak kohë pas përfundimit të impiantit pranë Fallersleben, shpërtheu Lufta e Dytë Botërore dhe prodhimi u zhvendos drejt mjeteve ushtarake. Fabrika nisi të prodhonte Kübelwagen-in (Porsche Type 82) dhe automjetin amfib Schwimmwagen (Type 166), të dy të bazuar në platformën e Volkswagen-it. Gjatë kësaj periudhe u prodhua vetëm një numër i kufizuar i Type 60. Impianti u përdor gjithashtu për prodhimin e bombës fluturuese V-1, duke u bërë një objektiv i rëndësishëm për bombardimet aleate.</p>
<p data-start="1404" data-end="1774">Pas luftës, Volkswagen u shndërrua gradualisht në një nga konglomeratet më të mëdha të industrisë automobilistike në botë. Sot i njohur si Volkswagen Group (Volkswagen AG), ai është një korporatë shumëkombëshe gjermane që prodhon automjete pasagjerësh dhe komercialë, motoçikleta, motorë dhe turbomakineri, si dhe ofron shërbime financiare, leasing dhe menaxhim flotash.</p>
<p data-start="1776" data-end="2170">Me seli në Wolfsburg, në landin e Saksonisë së Poshtme, kompania është pjesërisht në pronësi të Porsche SE, e kontrolluar nga familjet Porsche dhe Piëch. Në dekadat e fundit, Volkswagen është renditur ndër prodhuesit më të mëdhenj të makinave në botë, duke shitur mbi 10 milionë automjete në vitet më të suksesshme dhe duke mbajtur pozita të larta në renditjet globale të kompanive më të mëdha.</p>
<p data-start="2172" data-end="2279" data-is-last-node="" data-is-only-node="">Sot, tregu më i madh i grupit mbetet Kina, e cila përbën rreth 40% të shitjeve dhe fitimeve globale të tij.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Screenshot-2026-05-27-213801.png" length="508835" type="image/png"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Screenshot-2026-05-27-213801.png" width="810" height="419" medium="image" type="image/png"/>	</item>
		<item>
		<title>14:15 Alarmi global për Super El Niño! Sa është rreziku i ndërprerjes së internetit në mbarë botën</title>
		<link>https://fjala.al/alarmi-global-per-super-el-nino-sa-eshte-rreziku-i-nderprerjes-se-internetit-ne-mbare-boten/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Kesjana]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 27 May 2026 12:15:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Bota]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=864393</guid>

					<description><![CDATA[Shkencëtarët dhe meteorologët po ndjekin me shqetësim një zhvillim të mundshëm klimatik të quajtur “Super El Niño”, për të cilin Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike e SHBA-së (NOAA) ka paralajmëruar se mund të shfaqet në korrik të këtij viti. Fenomeni El Niño lidhet me ngrohjen anormale të ujërave të Oqeanit Paqësor, e cila ndikon në [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Shkencëtarët dhe meteorologët po ndjekin me shqetësim një zhvillim të mundshëm klimatik të quajtur “Super El Niño”, për të cilin Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike e SHBA-së (NOAA) ka paralajmëruar se mund të shfaqet në korrik të këtij viti.</p>
<p>Fenomeni El Niño lidhet me ngrohjen anormale të ujërave të Oqeanit Paqësor, e cila ndikon në mënyrë zinxhir në modelet globale të motit, duke sjellë përmbytje në disa rajone dhe thatësira ekstreme në të tjera.</p>
<p>Sipas ekspertëve, një “Super El Niño” përfaqëson një version më të fortë të fenomenit, që përforcon ngjarjet ekstreme të motit dhe mund të ndikojë ndjeshëm temperaturat globale.</p>
<p>Meteorologë të Zyrës Meteorologjike në Britani kanë deklaruar se ekziston mundësi e lartë që një ngjarje e tillë të zhvillohet dhe se ajo mund të kontribuojë në rritje rekord të temperaturave globale në vitet në vijim.</p>
<p>Shqetësimet nuk lidhen vetëm me motin ekstrem. Ekspertët paralajmërojnë se valët e të nxehtit dhe thatësirat e zgjatura mund të ndikojnë edhe në funksionimin e infrastrukturës kritike, përfshirë qendrat e të dhënave që mbështesin internetin global.</p>
<p>Qendrat e të dhënave përdorin sasi të mëdha energjie dhe uji për ftohje. Në kushte ekstreme, si ato që mund të sjellë një Super El Niño, sistemet e ftohjes mund të mbingarkohen, duke rritur rrezikun e ndërprerjeve të shërbimeve.<br />
Raporte nga institute të specializuara si Uptime Institute dhe World Resources Institute kanë treguar se presioni mbi energjinë dhe ujin mund të bëhet kritik në disa rajone.</p>
<p>Ekspertët theksojnë se një “ndërprerje totale e internetit” konsiderohet shumë e pamundur, por ndërprerje të pjesshme dhe probleme serioze në shërbime globale janë skenarë të mundshëm në raste ekstreme./kb</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/IMG_1456.jpeg" length="43281" type="image/jpeg"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/IMG_1456.jpeg" width="743" height="446" medium="image" type="image/jpeg"/>	</item>
		<item>
		<title>13:00 1930 – Hapet për publikun ndërtesa Chrysler, simboli i Art Déco në qiellin e New York-ut</title>
		<link>https://fjala.al/864021-2/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Leonard]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 27 May 2026 11:00:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aktualitet]]></category>
		<category><![CDATA[Kuriozitete]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fjala.al/?p=864021</guid>

					<description><![CDATA[Përgatiti: Leonard Veizi Në vitin 1930, në zemër të New York City, u hap për publikun një nga strukturat më ikonike të shekullit XX: Chrysler Building. Në momentin e përfundimit të saj, ajo u konsiderua ndërtesa më e lartë e ndërtuar nga njeriu, një triumf i inxhinierisë moderne dhe i estetikës së stilit Art Déco. [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<div class="qMYqUG_convSearchResultHighlightRoot">
<div class="" data-turn-id-container="request-WEB:cc44ccb8-34de-4468-bf1f-502919b99769-5" data-is-intersecting="true">
<section class="text-token-text-primary w-full focus:outline-none has-data-writing-block:pointer-events-none [&amp;:has([data-writing-block])&gt;*]:pointer-events-auto R6Vx5W_threadScrollVars scroll-mb-[calc(var(--scroll-root-safe-area-inset-bottom,0px)+var(--thread-response-height))] scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]" dir="auto" data-turn-id="request-WEB:cc44ccb8-34de-4468-bf1f-502919b99769-5" data-turn-id-container="request-WEB:cc44ccb8-34de-4468-bf1f-502919b99769-5" data-testid="conversation-turn-12" data-scroll-anchor="false" data-turn="assistant">
<div class="text-base my-auto mx-auto pb-10 [--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-xs,calc(var(--spacing)*4))] @w-sm/main:[--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-sm,calc(var(--spacing)*6))] @w-lg/main:[--thread-content-margin:var(--thread-content-margin-lg,calc(var(--spacing)*16))] px-(--thread-content-margin)">
<div class="[--thread-content-max-width:40rem] @w-lg/main:[--thread-content-max-width:48rem] mx-auto max-w-(--thread-content-max-width) flex-1 group/turn-messages focus-visible:outline-hidden relative flex w-full min-w-0 flex-col agent-turn">
<div class="flex max-w-full flex-col gap-4 grow">
<div class="min-h-8 text-message relative flex w-full flex-col items-end gap-2 text-start break-words whitespace-normal outline-none keyboard-focused:focus-ring [.text-message+&amp;]:mt-1" dir="auto" tabindex="0" data-message-author-role="assistant" data-message-id="88e60b77-0127-48d3-afe2-cd30c63a6e27" data-message-model-slug="gpt-5-3-mini" data-turn-start-message="true">
<div class="flex w-full flex-col gap-1 empty:hidden">
<div class="markdown prose dark:prose-invert wrap-break-word w-full light markdown-new-styling">
<h2 data-section-id="28zisv" data-start="0" data-end="91"><strong>Përgatiti: Leonard Veizi</strong></h2>
<p data-start="93" data-end="427">Në vitin 1930, në zemër të <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">New York City</span></span>, u hap për publikun një nga strukturat më ikonike të shekullit XX: <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Chrysler Building</span></span>. Në momentin e përfundimit të saj, ajo u konsiderua ndërtesa më e lartë e ndërtuar nga njeriu, një triumf i inxhinierisë moderne dhe i estetikës së stilit Art Déco.</p>
<p data-start="429" data-end="781">Ndërtesa ndodhet në lagjen Turtle Bay, në anën lindore të <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Manhattan</span></span>, në kryqëzimin e Rrugës 42 me Lexington Avenue, pranë zonës së Midtown Manhattan. Vendndodhja e saj e vendosi menjëherë në qendër të horizontit urban të qytetit që po shndërrohej me shpejtësi në metropolin më të rëndësishëm financiar dhe kulturor të botës.</p>
<p data-start="783" data-end="1210">Me një lartësi prej rreth 320 metrash, <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Chrysler Building</span></span> u projektua si një manifest i ambicies industriale amerikane të epokës së “boom”-it ekonomik. Ajo u porosit nga industrialisti i njohur <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Walter Chrysler</span></span>, themelues i kompanisë automobilistike që mban të njëjtin emër, me qëllimin që ndërtesa të shërbente jo vetëm si seli korporative, por edhe si simbol prestigji dhe moderniteti.</p>
<p data-start="1212" data-end="1615">Arkitektura e saj, e realizuar në stilin Art Déco, u dallua për linjat e mprehta, dekorimet metalike dhe elementet ornamentale që reflektonin optimizmin teknologjik të kohës. Kurora prej çeliku inoks, e ndërtuar në mënyrë sekrete brenda strukturës dhe më pas e ngritur në majë, u bë një nga elementet më të famshme arkitekturore në botë, duke i dhënë ndërtesës një siluetë të menjëhershme të dallueshme.</p>
<p data-start="1617" data-end="2012">Kur u përurua, <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Chrysler Building</span></span> përfaqësonte kulmin e garës së atëhershme për “qiellgërvishtësin më të lartë” në New York. Megjithatë, ky status nuk do të zgjaste shumë, pasi vetëm një vit më vonë do të tejkalohej nga <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Empire State Building</span></span>. Pavarësisht kësaj, Chrysler Building mbeti një nga ikonat më të dashura dhe më elegante të horizontit të Manhattanit.</p>
<p data-start="2014" data-end="2358">Brenda saj, ndërtesa ishte projektuar për të përmbushur nevojat e një kompanie moderne: zyra të ndriçuara, hapësira funksionale dhe një organizim i avancuar për kohën. Megjithatë, ajo që e bëri të pavdekshme nuk ishte vetëm funksioni, por estetika e saj – një bashkim mes industrisë, artit dhe ambicies amerikane në prag të Depresionit të Madh.</p>
<p data-start="2360" data-end="2720">Me kalimin e dekadave, <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">Chrysler Building</span></span> mbeti një simbol i “Epokës së Artë” të New York-ut, një kujtesë e kohës kur qyteti garonte me vetveten për të prekur qiellin. Edhe pse sot është tejkaluar në lartësi nga shumë gradaçela moderne, ajo vazhdon të konsiderohet një nga ndërtesat më të bukura dhe më përfaqësuese të arkitekturës botërore.</p>
<p data-start="2722" data-end="2970" data-is-last-node="" data-is-only-node="">Në horizontin e <span class="hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline"><span class="whitespace-normal">New York City</span></span>, silueta e saj metalike mbetet një pikë referimi e përhershme – një ndërtesë që nuk është vetëm strukturë, por një deklaratë estetike dhe historike e një epoke që besonte se qielli ishte kufiri.</p>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="z-0 flex min-h-[46px] justify-start"></div>
<div class="mt-3 w-full empty:hidden">
<div class="text-center"></div>
</div>
</div>
</div>
</section>
</div>
</div>
<div class="pointer-events-none -mt-px h-px translate-y-[calc(var(--scroll-root-safe-area-inset-bottom)-14*var(--spacing))]" aria-hidden="true"></div>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<enclosure url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Screenshot_6-1.jpg" length="422530" type="image/jpeg"/><media:content url="https://fjala.al/wp-content/uploads/2026/05/Screenshot_6-1.jpg" width="1278" height="716" medium="image" type="image/jpeg"/>	</item>
	</channel>
</rss>
