Nga Leonard Veizi

Sharmante dhe fort skenike e, për më tepër, me një diksion karakteristik, të padublueshëm, ajo do të dinte të fitonte simpatinë e trupës. Pak më shumë këngëtare, disi më pak aktore dhe me plot telajo pikturash në fond, do ta niste jetën skenike si e plotësuar në të gjitha dimensionet e saj artistike. Dhe pas kësaj do të vinte suksesi i (pa)pritur, ndoshta i (pa)kërkuar, por gjithsesi emocionues e triumfal…

…Ajo dinte të luante plot finesë e ojna femërore një personazh që ishte shkruar nga dora e një shkrimtari që kishte jetuar diku në Perëndimin e Evropës dhe e ndonjë tjetri vështrimi i të cilit tretej në stepat ruse. Por po aq karakter dinte t’i jepte edhe një malësoreje të moçme shqiptare, që ruante me fanatizëm nderin e familjes, duke qenë njëkohësisht e mirëkuptueshme e fisnike.

E shtruar, e butë me një timbër zëri që të ngulitej thellë në kujtesë, ajo diti t’u japë personazheve të saj një energji të jashtëzakonshme. Dhe në përdundim të shfaqjes ishte po e njëjta grua. Të skalitura prej saj, aspak në gur e as në mermer, por në të njëjtin trup e fytyrë njerëzore, ato gjenden lehtësisht në gjithfarë platformash digjitale me pagesë dhe “free” në disa të tjera për konsum masiv.

-“Biri im i shkretë, nuk di as varri ku i ndodhet. Të gjithë thoshin se do të bëhej gjeni në çështjet ushtarake. Ai që në atë moshë ishte komandant i një batalioni. Ju lutem gjeneral, m’i ktheni eshtrat…”

Me kostum elegant, syze me skelet të hollë e një kapele me lule mbi kokë, ajo ishte kontesha plakë te “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”. Dhe në antipodin e këtij personazhi vjen një tjetër, ai i nënës së verbër të “Cucës së maleve”. Por Lokja tek “Toka Jonë”, me shami të bardhë rreth kokës dhe një shall të zi mbi ballë, do t’i jepte një tjetër dimension. Mund të harrosh shumëçka nga kinematografia shqiptare, por Loken e Lekës, Files, Murrashit e Tuç Makut, nuk besoj se e ka harruar njeri, edhe në qoftë se e ka parë një herë të vetme atë film.

-“Shikjo Marë, sa e bukur asht fusha jonë, toka jonë”, – do të ishin fjalët e saj në përmbyllje të këtij prodhimi kinematografik, pas së cilës do të shfaqej sigla “Fund”.

Kjo ishte Marie Logoreci. Dhe është ndërkohë një divë nga më të mëdhatë e skenës dhe të ekranit shqiptar. Një ikonë e kësaj skene apo emblemë e saj, nëse mund ta quajmë kështu, rreth së cilës kërkonin të përfitonin sa mundnin dhe shumë aktore të tjera më të reja në moshë. “Pa dyshim që kjo figurë ka lënë mbresa të pashlyeshme në kujtesën e spektatorit, por këto mbresa u përforcuan dhe krijuan kurorën e Lokes-Marie kur aktorja luajti edhe Marën te “Përkolgjinajt” e Kolë Jakovës, Tringën te “Shtatë shaljanët” e Ndrek Lucës, Prendën te “Cuca e maleve” e Loni Papës, Gjelën te “Përmbytja e madhe” e Kolë Jakovës etj.”, shprehet në kujtimet e saj një aktore po aq e madhe, si Margarita Xhepa.

Marie Logoreci u lind në Shkodër në vitin 1920. Mbiemri i vajzërisë e kishte Çurçia. U largua nga Shkodra kur ishte 17 vjeç. Në Tiranë u martua me Kolë Logorecin, një ekonomist i lartë, i diplomuar në Vjenë. E më pas lindi Pjerini, djali i tyre. E filloi aktivitetin e saj artistik që në shkollë, ku luante në teatër, vizatonte dhe këndonte. Jeta artistike e saj nisi si këngëtare në Radio Tirana, në vitin 1945, ku interpretoi si soliste, drejtpërdrejt në mikrofon. Në kujtimet e saj ajo thotë se këndonte në aktivitetet e rëndësishme që bëheshin përkrah të mirënjohurve Gjyzepina Kosturi, Marie Kraja, Kristaq Antoniu, Jorgjie Truja, Hysen Pelingu etj., të shoqëruar nga Lola Gjoka e nga Mario Ettore. Mund të ishte njohur po aq si këngëtare, por fama si aktore do ta eklipsonte butësisht talentin e saj prej këngëtareje.

Më 1947 nis punën në Teatrin Popullor, ndërsa interpretimi i parë në skenën e këtij teatri ishte Elmira në komedinë “Tartufi” të Molierit.

Në kinema e nisi me filmin “Skënderbeu”, në vitin 1953.

-“Mëso t’i fshehësh ndjenjat moj Donikë. S’i ka hije vajzës së Arianitit t’i shikojë kështu burrat”, – shprehet ajo në një nga batutat e këtij filmi, bashkëprodhim i aktorëve shqiptarë me studion sovjetike “Moskfilm”.

Pra, në të gjitha institucionet ajo ka qenë që në fillesat e tyre, ka vendosur tullën e saj të rëndë, dhe më pas është lartuar ngrehina. Dhe t’ia nisësh nëpër rrugët e pashkelura nuk është fort e lehtë, sepse përveç talentit, pa dyshim të duhet dhe shumë guxim e intuitë artistike. Dhe, me sa duket, Marie Logoreci i ka pasur të gjitha këto, përderisa edhe sot, nga shumëkush kujtohet si “gruaja e madhe e skenës shqiptare”.

Ishte po Marie Logoreci ajo që do të merrte rolin kryesor në filmin e parë shqiptar me metrazh të shkurtër “Fëmijët e saj”, të regjisorit Hysen Hakani. Por dhe Tana që ishte i pari film me metrazh të gjatë, gjithashtu ruan në pelikul imazhin e Marie Logorecit.

Gjithsej në arkivin e filmit ruhen 12 filma ku aktorja e madhe ka pasur role. Ajo ka interpretuar dhe një rol episodik te filmi “Nga mesi i errësirës” ku me shumë ekspresion, jetëson një nënë shqiptare që quhej Mine Peza, në protestën e saj të pakompromis për të ndaluar italianët e fashios të dërgonin në internim djemtë dhe vajzat shqiptare të rezistencës. Një rol i vogël për një aktore të madhe, por regjisori ia ka besuar asaj, sepse në pak sekuenca, pakush si ajo do të mund të jepte në portret maksimumin e një nëne plot dhimbje e të revoltuar.

Në shumicën absolute të rasteve ajo është paraqitur në rolin e një nëne, ndaj dhe emri “Loke” do të ishte aq i përshtatshëm si një emër i dytë i saj.

Një atak kardiak do t’i merrte jetën aktores së madhe shqiptare, pikërisht në 19 qershor të vitit 1988, në Tiranë. Ishte 68 vjeç. Dhe do të ishte 100, nëse do të mund të jetonte si jo pak të tjerë. E, megjithatë, edhe me vdekjen e saj të shpejtë ajo do të fitonte shumë. Një emër të pashlyeshëm dhe një pasuri maramendëse: karrierën artistike prej 40 vitesh. Prandaj puna e saj nuk u la në harresë asnjëherë. Në vitin 1995 u nderua me “Çmimin e Karrierës” në Festivalin e Filmit Artistik. Në vitin 1997 dekorohet me “Çmimin e Madh të Nderit”. Përveç urdhrave dhe medaljeve të ndryshme, Marie Logoreci kishte marrë më parë edhe titujt e lartë “Artiste e merituar”, “Naim Frashëri” dhe “Artiste e Popullit”. E për së fundi, me rastin e 95 vjetorit të lindjes, në vitit 2015, presidenti Bujar Nishani e vlerësoi me titullin më të lartë që akordohet në Republikën e Shqipërisë, “Nderi i Kombit”.

Ditën e djeshme, kryeministri Rama vizitoi kompaninë e kolonjarit shqiptar ku u takua me stafin, shqiptar e amerikanë dhe u njoh me historinë e Adriatikut.

“Nuk ka qenë e thjeshtë, e fillova me punë të rënda, orë e pa orë. Me kursimet e para bleva kamionin e parë, pastaj të dytin e kështu me radhë”, tregoi Sheko në bisedë me kryeministrin, duke e falenderuar ndërkohë se ka gjetur mënyrën për të kthyer diasporën në Shqipëri me projektin “Paketa e Maleve”.

E ka një plan, dhe këtë ia tregoi dhe kryeministrit. Sepse Sheko thotë se tani që biznesi po ecën mirë e puna ka marrë për mbarë, nuk mund të harrojë vendlindjen.

“Kam qenë i lidhur me vendlindjen gjithmonë. Në Bejkove rregullova shtëpinë time tani është momenti të investoj në fusha të ndryshme. Po konsultohem për investime në zonën e Kolonjës. Projekti i ri që synoj në Shqipëri, është si një borxh moral. Tani me paketën e maleve i ftoj të gjithë të rikthehen. Dhe secili nga ne të japë kontribut”, thotë Sheko.

Adriatik Sheko, një veprimtar aktiv i komunitetit shqiptaro-amerikan, prezantoi rrugëtimin dhe zhvillimin e Universal Transport, si dhe angazhimin e kompanisë me punonjës dhe bashkëpunëtorë në Shqipëri./ad

Nga Leonard Veizi

E gjithë filozofia e tij muzikore dhe poetike duket sikur përmblidhet në notat dhe fjalët e këngës legjendare “Dance Me to the End of Love”, një himn i butë dhe i errët njëkohësisht, ku dashuria shfaqet si ritual, si kujtim dhe si udhëtim drejt fundit të ekzistencës…

…Leonard Kohen ishte një nga figurat më të rralla të kulturës bashkëkohore, ku poezia, muzika dhe filozofia shkrihen në një gjuhë të vetme meditimi mbi dashurinë, besimin, humbjen dhe vdekjen. Ai krijoi një univers artistik ku fjala nuk ishte vetëm shprehje, por lutje dhe reflektim.

I lindur në Montreal në vitin 1934, ai u rrit në një familje hebraike me traditë të fortë intelektuale, ku kultura dhe religjioni ishin pjesë e pandashme e jetës së përditshme. Kjo trashëgimi formësoi më vonë mënyrën e tij të të menduarit dhe të shkrimit, duke e kthyer në një poet të thellë të ekzistencës njerëzore.

Që në fëmijëri u formua mes librave, muzikës dhe debatit intelektual, duke zhvilluar një ndjeshmëri të hershme poetike dhe një tërheqje të thellë drejt fjalës së shkruar.

Studimet në universitetet “McGill” dhe “Columbia” e vendosën në kontakt me traditën e madhe letrare anglo-amerikane, por ai u kthye shpejt në Montreal për t’iu përkushtuar shkrimit si mënyrë jetese.

Në vitet ’50 dhe fillim të viteve ’60 u afirmua si poet dhe romancier, duke botuar vepra që e vendosën në rrethin e autorëve të rëndësishëm kanadezë, përpara se muzika të bëhej rruga e tij kryesore artistike.

Kthesa e madhe ndodhi në vitin 1967, kur në moshën 33-vjeçare hyri në muzikë, duke sjellë një stil të ri ku teksti poetik kishte peshë të barabartë me melodinë.

Albumet e tij të para e ndërtuan imazhin e një këngëtari intim dhe të errët, ku minimalizmi muzikor shërbente si sfond për një univers të brendshëm të thellë emocional.

Këngë si “Suzanne” dhe më vonë “Hallelujah” u kthyen në arketipe të muzikës moderne, duke kaluar kufijtë e zhanrit dhe duke u bërë pjesë e kulturës globale.

Albumi “You Want It Darker”, i publikuar pak para vdekjes së tij, përfaqëson një reflektim të fundit mbi besimin dhe fundin, duke e mbyllur ciklin e tij artistik me një ton të qetë dhe fatalist.

Paralelisht me muzikën, Kohen vazhdoi të shkruajë poezi, duke u rikthyer herë pas here në formën e tij origjinale të shprehjes letrare dhe duke ruajtur statusin e poetit të vlerësuar kritikisht.

Ai u nderua me çmime të shumta ndërkombëtare dhe u përfshi në institucionet më të rëndësishme kulturore të Kanadasë dhe muzikës botërore, si një figurë e pakategorizueshme mes poetit dhe këngëtarit.

Në Shqipëri, muzika e tij u dëgjua gjerësisht në qarqe intelektuale dhe artistike, ku tekstet e tij u perceptuan si poezi moderne mbi ekzistencën, duke ndikuar në mënyrën e të shkruarit të një brezi autorësh.

Kohen mbeti deri në fund një artist i heshtur dhe i përmbajtur, i cili nuk kërkoi spektakël, por thellësi, duke e trajtuar çdo këngë si një lutje të shkruar në kufirin mes shpirtit dhe errësirës.

Ai u nda nga jeta në vitin 2016, duke lënë pas një trashëgimi ku muzika nuk është thjesht tingull, por tekst i shenjtë i përvojës njerëzore.

Më 19 shtator 1985, Siena u zgjua më e boshatisur se zakonisht. Ishte shuar në moshën 61-vjeçare, pas një iktusi, Italo Kalvino. Nuk ishte thjesht vdekja e një shkrimtari, ishte humbja e një udhërrëfyesi. Një zë i kthjellët i letërsisë europiane që dinte të hidhte dritë mbi labirintet e mendjes.

Ka plot shkrimtarë që janë përpjekur ta shpjegojnë botën. Kalvino bëri të kundërtën: e çmontoi në copa të vogla dhe na e ktheu në një formë që nuk e kishim parë kurrë.

Lindi më 15 tetor 1923 në Santiago de Las Vegas, pranë Havanës në Kubë, ku prindërit e tij, të dy shkencëtarë të natyrës – i ati agronom, e ëma botaniste dhe pedagoge – punonin përkohësisht. Dy vjet më vonë familja u kthye në Itali dhe u vendos në Sanremo. Ndoshta nuk është rastësi që te Kalvino letërsia do të lidhej më vonë kaq natyrshëm me shkencën, matematikën, biologjinë, kozmologjinë dhe idenë e strukturës.

Rinia e tij përkoi me periudhën më të errët të fashizmit dhe të Luftës së Dytë Botërore. Kalvino mori pjesë direkt në Rezistencën partizane antifashiste. Kjo përvojë e hidhur nuk e çoi në kullën e fildishtë, por në zemër të historisë. Romani i tij i parë, Il sentiero dei nidi di ragno – “Shtegu i foleve të merimangës” (1947), e solli luftën përmes syve të një fëmije, me një gjuhë të thjeshtë, poetike dhe të ashpër njëkohësisht. Ishte Kalvino neorealist, që ende besonte se duhej dëshmuar bota konkrete.

Por ai nuk qëndroi gjatë aty. Shqetësimi i tij ishte se realiteti ishte shumë i madh për t’u rrëfyer vetëm me realizëm.

Atëherë e zhvendosi historinë në territorin e përrallës, alegorisë dhe fantazisë. Kështu lindi trilogjia që më vonë do të mblidhej me titullin I nostri antenati – “Paraardhësit tanë”: Il visconte dimezzato – “Vikonti i përgjysmuar”, Il barone rampante – “Baroni në pemë” dhe Il cavaliere inesistente – “Kalorësi që nuk ekziston”.

Në dukje janë përralla. Në thelb janë pyetje për njeriun. Njëri është i përgjysmuar. Tjetri vendos të jetojë gjithë jetën mbi pemë, duke mos zbritur më kurrë. I treti është një kalorës pa trup, një armaturë bosh që ecën. Kalvino merr absurden dhe e përdor si pasqyrë. Sa më e pamundur të jetë situata, aq më e dukshme bëhet diçka që në jetën e zakonshme e fshehim pas zakoneve dhe institucioneve.

Pastaj shkrimtari u largua edhe më shumë nga toka.

Te “Le cosmicomiche” – “Kozmikomiket”, – botuar në vitin 1965, – shkenca bëhet lëndë e parë letrare. Një formulë, një teori mbi origjinën e universit apo një fenomen natyror shndërrohet në një histori njerëzore, ironike dhe fantastike. Kalvino nuk bën shkencë; ai imagjinon me anë të shkencës.

Dhe pastaj vjen libri që e përmbledh më mirë se çdo tjetër magjinë e tij: “Le città invisibili” – “Qytetet e padukshme” botuar në vitin 1972. Marco Polo i rrëfen Kublai Khanit 55 qytete që nuk ekzistojnë. Por ato nuk janë prej guri dhe rrugësh. Ato janë kujtime, dëshira, frika, koha, vetmia, vdekja, gjuha. Kalvino nuk ndërton qytete. Ai ndërton mënyra për t’i parë ato. Në të njëjtën linjë vjen edhe “Il castello dei destini incrociati” – “Kështjella e kryqëzuar e fatit” botuar në vitin 1973, ku fati lexohet përmes letrave të tarotit.

Nëse te Qytetet e padukshme zhduket qyteti, te “Se una notte d’inverno un viaggiatore” – “Nëse një natë dimri një udhëtar” botuar në vitin 1979 zhduket vetë romani. Lexuesi bëhet personazh. Nis të lexojë një roman, romani ndërpritet, fillon një tjetër, edhe ai ndërpritet. Letërsia fillon të flasë për vetveten: për aktin e leximit, për pritjen, për dëshirën për të ditur se çfarë ndodh më tej. Ky është një nga truket e tij më të bukura: ai nuk e fsheh mekanizmin e letërsisë. E nxjerr në dritë dhe e bën pjesë të lojës.

Këtë lojë të rëndë e bënte të dukej e lehtë. Jo rastësisht në Paris u afrua me grupin Oulipo, rrethi letrar që eksperimentonte me kufizimet dhe rregullat si mënyrë për të prodhuar liri të reja. Për Kalvinon, kufizimi nuk ishte burg, ishte drejtim për imagjinatën. Këtu shpjegohet paradoksi i tij: shkruan me lehtësi, qartësi dhe ekonomi absolute të fjalës, por pas kësaj lehtësie fshihet një arkitekturë e ndërlikuar, gati matematikore.

Në fund të jetës po përgatiste atë që do të mbetej testamenti i tij poetik: Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio – “Gjashtë propozime për mijëvjeçarin e ri” – lehtësia, shpejtësia, saktësia, dukshmëria, shumëfishësia. Vdekja e ndërpreu para se t’i mbante në Harvard.

Është e vështirë ta mbyllësh Kalvinon në një etiketë: realist, fabulist, modernist, postmodernist, fantastik, eseist. Ai i përdori të gjitha si mjete.

Më saktë duhet quajtur arkitekt i imagjinatës.

Sepse ai nuk shkroi thjesht histori. Ndërtoi mekanizma letrarë ku lexuesi humbet dhe, çuditërisht, pikërisht duke humbur gjen diçka për veten. Na mësoi se një qytet mund të jetë një kujtim, se një pemë mund të bëhet një botë, se një teori për universin mund të shndërrohet në përrallë dhe se një libër mund të bëhet personazh i librit që po lexojmë.

Kalvino nuk e zvogëloi botën për ta bërë të kuptueshme. E bëri edhe më të madhe, duke na treguar sa shumë botë fshihen brenda saj. Dhe pikërisht për këtë, çdo faqe e tij mbetet një qytet i padukshëm që vazhdon të na ftojë, të na habisë dhe të na udhëheqë.

Është viti 1932. Kriza e Madhe ka mbuluar Amerikën si një re e zezë. Që nga larg, Hollywood-i shkëlqen si premtim, por nga afër është një mulli që bluan ëndrra.

Në atë qytet iluzionesh mbërrin një vajzë 24-vjeçare, Peg Entëistëll. Nuk ishte thjesht një vajzë e bukur që kërkonte famë. Ishte një yll i skenës së Brodvejit.

Kritikët e Nju Jorkut e quanin një aktore me talent të rrallë, e lindur për dramën.

Si shumë të tjerë, ajo e tradhtoi teatrin për magjinë e ekranit. U shpërngul në Los Anxhelos, te shtëpia e xhaxhait, me një valixhe plot ëndrra.

Një kontratë me studion RKO dukej si bileta e artë. Ëndrra ishte një hap larg. I dhanë një rol te filmi “Trembëdhjetë Gra”. Por në sallën e montazhit, ëndrra u pre. Rolin e saj e shkurtuan deri në zhdukje. Në ekran mezi dallohej hija e saj. Ishte një ekzekutim profesional.

Studioja nuk ia rinovoi kontratën. Njëra pas tjetrës, dyert e Hollywood-it u mbyllën me një kërcitje të ftohtë.

Mbrëmjen e 16 shtatorit 1932, i tha xhaxhait se po dilte për një shëtitje të shkurtër. Mori vetëm çantën e vogël dhe u ngjit drejt Kanionit të Biçvudit. Lart, mbi qytet, ngrihej tabela gjigante “HOLLIVUDLEND” – atëherë thjesht një reklamë banesash me drita. Nuk ishte ende tempulli i famës. Ishte vetëm llamarinë dhe llamba.

Gjeti shkallën e pasme të mirëmbajtjes, prapa shkronjës H. U ngjit 15 metra lart, deri sa qyteti poshtë u bë një det me drita që vezullonin. Aty, në majën e ëndrrës së saj, nxori një letër lamtumire nga çanta.

Hoqi me kujdes xhaketën dhe këpucët, i palosi rregullisht si në skenë, si për rolin e fundit. Dhe u hodh në boshllëk.

Trupin e gjeti dy ditë më vonë një alpiniste mes shkurreve poshtë tabelës. Në çantë ishte shënimi: “Kam frikë, jam një frikacake. Më falni për gjithçka. Sikur ta kisha bërë këtë më parë, do kisha kursyer shumë dhimbje. P.E.”

Dhe këtu fillon ironia e pamëshirshme e fatit, ajo që vetëm Hollywood-i di të shkruajë.

Një ditë PAS vdekjes, postieri solli një zarf në shtëpinë e xhaxhait. Brenda ishte një letër zyrtare. Një studio tjetër i ofronte rolin kryesor në një shfaqje të re.

Roli? Një grua e dëshpëruar, që në aktin e fundit… bën vetëvrasje.

Fati nuk u tall thjesht me të. I bëri një skenar. I mohoi rolin kur ishte gjallë, dhe ia dërgoi rolin kur ishte e vdekur. I ofroi pikërisht vdekjen si personazh, pasi ajo e kishte zgjedhur vdekjen si njeri.

Kjo është e vërteta e hidhur e atij qyteti. Hollywood-i nuk të vret me urrejtje. Të vret me indiferencë. Të lë të presësh një letër që vjen 24 orë me vonesë.

Që nga ajo natë shtatori, shkronja H nuk është më thjesht një shkronjë. Është kryqi i parë i varrezave të ëndrrave amerikane. Është prova se edhe dritat më të ndritura hedhin hijen më të gjatë.

Ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, i dënuar me 25 vjet burg këtë të mërkurë për krime lufte, është parë prej kohësh nga shqiptarët si hero dhe simbol i luftës së tij të përgjakshme për pavarësi.

Thaçi u shpall sot fajtor nga një gjykatë speciale e Hagës për krime lufte, ndërkohë që udhëhoqi Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) pro-pavarësisë gjatë luftës së viteve 1998-1999 me Serbinë.

58-vjeçari – i cili shërbeu gjithashtu për më shumë se shtatë vjet si kryeministër – pa popullaritetin e tij të rritej kur ndihmoi në mbikëqyrjen e shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008.

Por imazhi i tij u njollos nga një raport i Këshillit të Evropës i vitit 2010 që pretendonte lidhje me krimin e organizuar dhe abuzime serioze të kryera gjatë dhe menjëherë pas luftës.

Kritikët akuzuan gjithashtu ish-udhëheqësin dhe partinë e tij për korrupsion dhe përqendrim të pushtetit midis aleatëve politikë.
Por ishin akuzat e kohës së luftës që i dhanë fund papritur presidencës së tij dhe e lanë të paraburgosur në Hagë.

Ai u padit në vitin 2020 për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, duke u ngarkuar me përgjegjësi për vrasjet, torturat, ndalime të paligjshme dhe zhdukjet me forcë gjatë dhe pas konfliktit.

“Këto nuk janë momente të lehta për mua dhe familjen time, dhe për ata që më kanë mbështetur dhe besuar tek unë në tre dekadat e fundit të luftës sonë për liri, pavarësi dhe ndërtim kombi”, tha ai në vitin 2020, kur njoftoi dorëheqjen dhe dorëzimin e tij në gjykatë.

Shumë njerëz e ndoqën vendimin drejtpërdrejt të mërkurën në një ekran, vendosur në një nga sheshet në kryeqytet, Prishtinë, ku numërimi mbrapsht kishte nisur për vendimin.
Të shtunën, dhjetëra mijëra njerëz u mblodhën në Prishtinë për të kërkuar lirimin nga akuzat të Thaçit dhe ish-udhëheqësve të tjerë guerilas.

‘Gjarpëri’

I lindur në vitin 1968 në rajonin e Drenicës në Kosovën perëndimore — një vatër e rezistencës së shqiptarëve etnikë ndaj sundimit serb — Thaçi u përfshi në përpjekjet e rezistencës pasive kundër sundimit të Beogradit si student në vitet 1990.

Ndërsa studionte histori në Zvicër, shtëpia e një diaspore të madhe shqiptare, ai u zhgënjye nga politika e rezistencës paqësore të përqafuar nga presidenti i ndjerë i Kosovës, Ibrahim Rugova.

Me kthimin e tij në Kosovë, ai fitoi nofkën e luftës “Gjarpri” ndërsa ndihmoi në ndërtimin e një ushtrie guerile, UÇK-së, për të luftuar për pavarësi nga forcat e diktatorit serb, Slobodan Millosheviç.

Konflikti la rreth 13,000 të vdekur, kryesisht shqiptarë etnikë, dhe përfundoi pasi NATO ndërhyri në vitin 1999, duke i shtyrë forcat serbe të tërhiqeshin.
Gjykatat ndërkombëtare më vonë dënuan disa zyrtarë të lartë të ushtrisë dhe policisë serbe për krime të kryera gjatë konfliktit.

Ndërsa Kosova vazhdoi të luftonte për pavarësi, Thaçi u bë një nga figurat e saj më të shquara politike.
Gjatë një vizite në Shtëpinë e Bardhë, Joe Biden, atëherë nënpresident i SHBA-së, e cilësoi atë si “George Washington i Kosovës”.

-‘Krime lufte, kurrë’ –

Me vdekjen e Rugovës, i cili konsiderohej gjerësisht si babai i kombit, Thaçi u zgjodh kryeministër pas zgjedhjeve të vitit 2007.
Tre muaj më vonë, ai lexoi deklaratën e pavarësisë në parlament, duke njoftuar ndarjen e njëanshme të Kosovës nga Serbia — një veprim që Beogradi ende nuk e njeh.

Pavarësisht akuzave për korrupsion, Hashim Thaçi mbeti në zemër të politikës dhe u zgjodh president në vitin 2016.
Ai gjithmonë ka mohuar çdo keqbërje gjatë luftës, duke e përshkruar atë si një rebelim “të drejtë” kundër represionit serb.
“Gabime politike në paqe mund të kisha bërë, por krime lufte, kurrë”, tha ai në vitin 2020.

Burimi: Francë 24-ad

Nga Leonard Veizi

“Të thuash atë që mendon është të bësh politikë. Të thuash atë që ndjen është të bësh letërsi.” Ky citim, që thuhet se është ndoshta më i famshmi thënë prej saj, ishte një pasqyrë e shpirtit të zjarrtë, që jehon si një testament i jetës së saj tokësore…

…Më 15 shtator 2006, bota humbi zërin e një gruaje që nuk njohu kurrë frikën. Në moshën 77-vjeçare, në Firencen e saj të dashur, ajo mbylli sytë, duke lënë pas një boshllëk të madh. Nuk ishte thjesht një gazetare; ajo ishte një forcë natyrore. Me fjalën e saj të mprehtë dhe guximin e saj legjendar, ajo bëri të dridheshin diktatorë, presidentë dhe vetë ideologjitë. Ajo ishte ndërgjegjja e botës, një zë që refuzoi të mbulohej nga heshtja, edhe kur heshtja do të kishte qenë më e lehtë, më e sigurt. Vdekja e saj nuk shënoi vetëm humbjen e një shkrimtareje, por të një luftëtareje të së vërtetës, fryma e së cilës do të jetojë përgjithmonë në faqet e librave të saj.

Lindi më 29 qershor 1929, në Firence, Itali. Që në moshë të vogël u përfshi në lëvizjen antifashiste gjatë Luftës së Dytë Botërore, së bashku me babanë e saj. Ky kontakt i hershëm me idealet e rezistencës dhe lirisë do ndikonte thellë në gjithë jetën dhe veprën e saj si gazetare dhe shkrimtare.

Filloi si korrespondente lufte në vitet ’50 dhe ’60, duke raportuar nga zonat më të nxehta të botës: Vietnami, Lindja e Mesme, India, Pakistani dhe Amerika Latine. Punoi për gazetat më të njohura italiane, përfshirë L’Europeo dhe Corriere della Sera. Gjatë gjithë karrierës së saj, shkrimet e Falacit kanë nxitur debate mbi çështjet e pushtetit, identitetit dhe gjendjes njerëzore, duke e bërë atë një figurë polarizuese në diskursin bashkëkohor. Por Falaci nuk ishte thjesht gazetare. Ajo ishte një ndër intervistueset më të frikshme dhe më të respektuara të shekullit XX. Stili i saj ishte i drejtëpërdrejtë, shpesh provokues, dhe nuk pranonte përgjigje të vakëta. Intervistat e saj ishin më shumë ballafaqime – duele mes mendimit të lirë dhe pushtetit. Ajo intervistoi disa nga figurat më të fuqishme të kohës, përfshirë:

-Henri Kisinger, i cili më vonë e quajti intervistën me të “gabimin më të madh të karrierës”.

-Golda Meir, kryeministren e Izraelit.

-Jaser Arafat, liderin palestinez.

-Vili Brand, kancelarin gjerman.

-Ajatollah Khomeini, të cilit, gjatë intervistës, i hoqi shaminë tradicionale për ta sfiduar mbi rolin e gruas në Iran.

-Muamar Gadafi, Indira Gandi, Ariel Sharon, Federiko Felini, dhe shumë të tjerë.

Përveç gazetarisë, Falaci shkroi disa libra me ndikim të madh, si: “Lettere a un bambino mai nato” apo siç vjen në shqip: “Letër një fëmije që nuk lindi”, një reflektim i thellë mbi nënësinë, abortin dhe jetën.

“Un uomo” – roman kushtuar dashurisë së saj, Aleks Panagulis, disidentit grek që ishte aktiv në luftën kundër Regjimit të Kolonelëve, i cili u torturua për përpjekjen për të vrarë diktatorin Georgios Papadopulos.

“La rabbia e l’orgoglio” apo “Zemërimi dhe krenaria”, një libër që ndezi debat të gjerë për qëndrimet e saj kundër islamizmit radikal dhe multikulturalizmit në Evropë. Kjo vepër e fundit, e shkruar pas sulmeve të 11 Shtatorit 2001, ndau opinionin publik: për disa, ajo ishte një profete që paralajmëroi për rreziqet e fundamentalizmit; për të tjerë, një zë që ushqente frikë dhe paragjykim.

E sëmurë nga kanceri, Oriana Falaci kaloi vitet e fundit të jetës në izolim të vetëzgjedhur, larg vëmendjes publike, por jo pa shkruar. Ajo refuzoi të kërkonte falje për qëndrimet e saj dhe mbeti besnike ndaj bindjeve deri në fund.

Vdiq më 15 shtator 2006, në Firence, aty ku kishte lindur.

Oriana Falaci është një figurë që nuk mund të klasifikohet lehtë. Ajo ishte një luftëtare e fjalës së lirë, një feministe e pavarur, një kritike e heshtjes intelektuale, dhe një shkrimtare e guximit dhe ndjeshmërisë. Për disa, ajo mbetet heroina e lirisë së shprehjes; për të tjerë, një figurë kontestuese, që sfidoi me vetëdije kufijtë e korrektësisë politike.

Por një gjë është e padiskutueshme: ajo nuk kaloi në këtë botë pa lënë gjurmë.

Nga Leonard Veizi

Ishin vitet ’90 dhe Shqipëria sapo kishte dalë nga diktatura komuniste, ndaj filmat amerikanë, – të ndaluar deri pak vite më parë,- po ndiqeshin me kërshëri të madhe. Pikërisht në këtë kohë u trasmetuar filmi “Dirty Dancing”, i cili megjithëse në shqip vjen si “Vallëzimi i ndyrë”, u trasmetua nga Televizioni Publik Shqiprar nën titullin “Kërcim dashurie”. “Dirty Dancing” është një film romantik amerikan prodhim i vitit 1987 ku në krah të Patrik Sueizi interpretonte dhe një tjetër aktore e njohur, Jennifer Gray. Madje ky kërcim u bë shkak që një spektakël televiziv në Shqipërinë e atyre viteve, “12 kërcime pa një të shtunë”, të regjisores Vera Grabocka, të kishte si element kyç e të detyrueshëm për pjesmarrësit kërcimin “Dirty”…

…Aktori Patrik Sueizi, u shndërrua në idhull për miliona adhurues në mbarë botën përmes disa filmave që patën një shikushmëri të madhe për kohën. Por veçohen filmat “Dirty Dancing” si dhe filmi tjetër “Ghost”, ku ai interpretonet përkrah aktores së jashtëzakonshme amerikane Ubi Gobderg (Whoopi Goldberg). Sharmant, kërcimtar por dhe i aftë në artet marciale ai arriti të merrte role qëndrorë të cilat e kthyen në një yll kinemaje

Portalet dhe gazetat online, janë të mbushura me të dhëna për aktorin e njohur amerikan, ndaj biografia e tij artistike dhe ajo jetësore, nuk është e vështirë të shkruhet.

Patrik Sueiz u lind më 18 gusht 1952 në Teksas të Shteteve të Bashkuara. Si fëmijë, ishte një djalë i qetë dhe shumë i tërhequr, i cili nuk mbronte dot as veten. Në shkollë u quajt edhe biri i nënës së tij, sespe duke i parë brishtësinë ajo e kishte gjithmonë nën kontroll. Nëna e tij, duke qenë një grua me karakter të fortë, dikur ndaloi keqardhjen për Patrikun dhe e çoi atë atë në një shkollë të arteve marciale. Si rezultat kjo iniciativë e zgjidhi problemin. Patrikun nisën ta respektojnë, sepse ai nuk ishte më i ndrojtur dhe dinte ta mbronte veten. Madje një gjë e tillë do ta ndihmonte vite më pas të merrte dhe një rol kryesor në filmin “Road House”, i mbushur me aksion.

Nëna e mësoi Patrikun të ishte i gatshëm për çdo lloj pune. Në të ardhmen, të gjitha këto aftësi u bënë shumë të dobishme për të, i cili zgjodhi të ishte në jetë një aktor. Falë nënës së tij, e cili ishte koreograf dhe kishte në pronësi një shkolle baletit, u diplomua nga dy shkolla koreografike.

Kur mbaroi shkollën e mesme, u zhvendos në Nju Jork për të studiuar kërcim në një nivel më të lartë. Në fakt, mori pjesë në një turne me Baletin e Disneyland. Në vitin 1975 u martua me dashurinë e tij të adoleshencës, Lisa Niemi. Pas një aborti të Lisas, ndaluan përpjeket për të patur fëmijë. Por kjo nuk u bë shkak që çifti të divorcohej. Ata qëndruan bashkë deri në fund të jetës së tij.

Sueiz filloi karrierën e tij profesionale si balerin dhe koreograf. Në Nju Jork bëri shumë paraqitje në vepra teatrale, muzikore dhe videoklipet e kohës. Në vitin 1979 bëri debutimin në kinema. Dy vjet më vonë luajti në serialin televiziv “MASH” dhe mishëroi një ushtar që vuante nga leuçemia. Pasuan shumë pjesëmarrje televizive dhe filmike. Në vitin 1986, pati suksesin e tij të parë përmes serisë televizive “North and South”. Në vitin 1987 pati suksesin e madh. Luajti në “Dirty Dancing”. Ishte mësuesi kërcimit në një kamp veror dhe ra në dashuri me një vajzë duke e ndihmuar të kapërcejë presionin dhe përbuzjen e prindërve të saj. Skenari ishte prerë dhe qepur për ta bërë filmin një sukses komercial. Dhe ashtu ndodhi. Sueizi u shndërrua në idhull për të rinjtë.

Një tjetër pjesëmarrje, këtë herë në filmin “Ghost”, prodhuar në vitin 1990, do ta bënte edhe më të njohur aktorin amerikan. Në të vërtetë, suksesi që shënoi në këtë film e bëri të famshëm dhe në kulturën hip-hop.

Por po aq sharmant ai do të paraqitej edhe në fimin “Point Break”, prodhim i vitit 1991, ku do të merrte rol kryesor dhe aktori i ri, Keanu Reeves,

Vitet ‘90 ishin të trazuara për aktorin e njohur, i cili pati probleme me alkoolin, dhe u detyrua të shtrohej dhe në një klinikë rehabilituese.

Në fillim të viteve ‘90, suksesi komercial filloi të zbehet. Megjithëse ishte i përfshirë në shumë filma dhe seri, kritikat ishin të moderuara dhe nuk mundi të rradhitej si një aktor i madh. Ndoshta sepse zgjodhi role kryesore në filma aksion me skenarë modest.

Megjithatë ai u kandidua tre herë për çmim Oskar, me filmat “Dirty Dancing”, “Ghost” dhe “To wong foo, thanks for everything”.

Deri në fund të jetës së tij, Patrik Sueiz mbeti një duhanpirës i thekur. Në vitin 2008 ai u diagnostikua me kancer në pankreas. Kur u bë e njohur, mesazhesh pafund dashurie dhe mbështetjeje mbërritën në postën e aktorit. Patrik nuk u fsheh dhe e trajtonte kancerin me optimizëm, duke e ditur sigurisht se ishte një betejë e humbur.

Në shkurt të vitit 2008, Sueiz shkroi në gazetën “Washington Post”, artikullin me titull: “Po luftoj me kancerin. Kongres, a do më ndihmosh?” me anë të të cilës ai u bënte thirrje senatorëve të votonin për fonde që Instituti Kombëtar i Shëndetit të punonte për gjetjen e kurës.

Ai trajtua në një spital universitar të Amerikës. Në janar të vitit 2009 u shtrua në spital me pneumoni. Shëndeti i tij u përkeqësua, por Patrik nuk dorëzohej. Në atë kohë ishte duke xhiruar një seri të re televizive, “Beast” dhe ndihej i zhgënjyer që nuk ishte në gjendje të promovonte më mirë serinë.

Më 14 shtator 2009, Patrik Sueiz dha frymën e fundit në shtëpinë e tij në Kaliforni.

Për herë të parë, një vit pas ndarjes nga jeta të Artur Zhejit, në ‘Exclusive’ në Top Channel, ka folur edhe bashkëshortja e tij, Klodi Zheji.

Ajo është shprehur se Zheji nuk ka dashur të jetë thjesht prezent tek fëmijët e tij, por ka dashur që prezenca e tij të jetë me kuptim te jeta e tyre.

Bashkëshortja e publicistit shtoi se ai ka qenë një baba shok, një baba mik, një baba vëlla, një baba motër, një baba baba.

“Arti në shtëpinë tonë ka qenë gjithmonë një prezencë e heshtur dhe aspak një dekor. Por përtej idealizmave, bashkëjetesa mes dy artistëve jo gjithmonë është një duet. Mund të jenë dy zëra të një polifonie, dy zëra të ndryshëm, por që në fund të dy i qëndrojnë një harmonie të përbashkët, një qëllimi.

Ndoshta kjo ka qenë dhe gjëja më e bukur te raporti jonë, sepse asnjëri nga ne të dy nuk është munduar që ta pushtojë tjetrin. Asnjëherë nuk jam munduar që ta zvogëlojë atë, ta sjell tek vetja ime. Por thjesht ta dua, ta ndjek, ta adhuroj. Dhe kjo ka thjeshtuar gjithçka që ne ndërtuam më pas, familjen, fëmijët”, shprehet Klodi.

Klodi ka treguar edhe se si është njohur me Zhejin, duke u shprehur se rastësia e solli që ne të takoheshim të dy tek e njëjta godinë.

“Dhe mbaj mend që bënte emisionet mbi Kosovën në atë periudhë, por unë nuk i kisha parë, unë sa isha kthyer në Shqipëri. Pastaj rastësia e solli që ne të takoheshim të dy tek e njëjta godinë. Unë punoja pianiste në Teatrin e Operas në atë periudhë, ai punonte tek TVA.

Dhe nuk ka qenë thjesht prezent, nuk ka dashur të jetë thjesht prezent tek fëmijët e tij, por ka dashur që prezenca e tij të jetë me kuptim te jeta e tyre. Ka qenë një baba shok, një baba mik, një baba vëlla, një baba motër, një baba baba. Ka qenë të gjithë ngjyrat e një njeriu dhe me një shpirt të pazëvendësueshëm për ne”, u shpreh bashkëshortja e Zhejit.

Klodi ka ndarë edhe mesazhin e fundit për Zhejin, të cilin nuk mundi t’ia thoshte para se publicisti të ndërronte jetë.

“Çfarë do të doja t’i thosha.. dhe që nuk pata mundësi t’ia thosha… Faleminderit, që më ke dashur aq shumë dhe më zgjodhe vetëm mua të isha pjesë e jetës tënde”, u shpreh Klodi./ad

Nga Leonard Veizi

Nëse disa njerëz kanë ardhur me mision që të shkruajnë historinë, misioni i ca të tjerëve është ta fotografojnë atë. Ndërsa Odhise Paskali nuk bëri gjë tjetër veçse e skaliti…

…Më 13 shtator 1985 u nda nga jeta në Tiranë, në moshën 82-vjeçare, themeluesi i skulpturës monumentale shqiptare. Kishte lindur më 22 dhjetor 1903 në Përmet. Mes dy datave kishte një Shqipëri pa shtet të konsoliduar në fillim dhe me monumente në çdo shesh në fund. Mes tyre, një jetë prej guri.

Paskali nuk erdhi nga rruga e zakonshme. Studioi histori arti në Torino dhe u diplomua në 1927, por skulptura ishte pasion i hershëm. Vepra e tij studentore “I urituri” tregon qartë metodën: nuk kopjonte trupin, kërkonte dramën brenda tij. Kocka, muskul, qëndrim – gjithçka duhej të fliste. Kjo do të bëhej firma e tij: njeriu përpara monumentit.

Shqipëria e viteve ’20-’30 nuk kishte traditë monumentesh publike. Kishte mjeshtëri popullore dhe art kishtar, por jo kulturën e sheshit evropian. Paskali nuk priti të krijoheshin kushtet. I krijoi vetë.

Në vitet ’30 zbriti skulpturën nga studio në rrugë: “Luftëtari Kombëtar” në Korçë, “Flamurtari” mbi varrin e Ismail Qemalit në Vlorë, “Themistokli Gërmenji” në Korçë, “Çerçiz Topulli” në Gjirokastër. Historia u bë e dukshme.

Në një shekull kur monumenti tregonte se kë duhet të kujtonte shoqëria, Paskali ndërtoi galerinë kombëtare në hapësirë publike. Skaliti Rilindjen – Naim Frashërin, Jeronim de Radën, Pashko Vasën, Zef Skiroin, Fan Nolin, Migjenin – heronjtë, intelektualët dhe luftëtarët: Çerçiz Topullin, Idriz Seferin, e deri tek Ahmet Zogu.

Kulmi i kësaj galerie është Monumenti i Skënderbeut në Tiranë (1968), realizuar me Janaq Paçon dhe Andrea Manon. Sot kalojmë pranë tij si pjesë e peizazhit, por monumentet nuk janë peizazh. Janë mënyra si një komb zgjedh të kujtojë.

Veprës së tij i atribuohen rreth 600 skulptura – monumente, buste, portrete, kompozime si “Malësori” e “Dy Heroinat”. Por numri nuk është thelbësor. Thelbësore është se ai krijoi fjalorin: e mësoi publikun shqiptar të lexonte fytyrën në bronz dhe gjestin në gur.

Ishte edhe ndërtues shkolle. Mentor në Liceun Artistik në vitet 1947-1953, drejtues i Galerisë Kombëtare të Arteve në vitin 1957, publicist dhe përkthyes. Nuk punonte vetëm me daltë, u shqua në estetikë dhe kritikë arti.

“Jam njeri. Çdo gjë njerëzore më ka tërhequr”, thoshte. Prandaj heronjtë e tij nuk janë vetëm statuja. Janë njerëz të ngrirë për një çast, me dhimbje, frikë dhe krenari.

Ishte artist i kohës së vet dhe pas 1944 punoi edhe ikonografi të regjimit. Ta reduktosh aty do të ishte padrejtësi. Arti i tij është më i madh se propaganda e një periudhe.

Më 13 shtator 1985 vdiq njeriu, por mbeti problemi që vetë e kishte zgjidhur: si mbijeton njeriu përtej jetës? Përmes veprës. Studioja e tij u kthye në studio-muze, u dëmtua rëndë në trazirat e viteve ’90 dhe një pjesë e arkivit humbi. Çka shpëtoi, ruhet sot nga Fondacioni “Paskali”. Ironia e një njeriu që ruajti kujtesën kombëtare dhe pa kujtesën e vet të cënohej.

Më 13 shtator 1985 vdiq Odhise Paskali. Dora i ka mbetur mbi gur. Dhe guri është më kokëfortë se harresa. Skënderbeu është ende në shesh. Luftëtari në Korçë. Flamurtari në Vlorë.