Nga Leonard Veizi

Ai është një prej artistëve më të mëdhenj të shekullit të njëzetë. Një talent i jashtëzakonshëm, i cili shpenzoi jetën për t’i bërë njerëzit të qeshin dhe të mendojnë. I bazuar mbi një humor fin, asnjë prej roleve të tij nuk shkiti në banalitet. Përkundrazi…  “Ai nuk ishte një yll Hollivudi, – është shprehur ekspertja amerikane e Çaplinit, Lisa Stein Haven, – sepse kur ai ishte një yll, Hollivudi nuk ekzistonte.” Ai ishte vetë arkitekti i magjisë filmike. Ndaj edhe sot mund të thuash që: Çarli Çaplin është shumë më tepër se sa një aktor. Ai është një legjendë…

…Ai nuk erdhi në këtë botë thjesht si një aktor; ai erdhi si një dëshmi e gjallë se arti mund të jetë njëkohësisht një buzëqeshje dhe një britmë.

I lindur në varfërinë e skajshme të Londrës më 16 prill 1889, Çarli Çaplin shpenzoi jetën në kërkim të një gjuhe universale. Në historinë e kinemasë, ku humori shpesh rrëshqiste në banalitet, Çaplini ndërtoi një kështjellë prej hirusheje të bazuar mbi një humor fin dhe inteligjent.

Siç u shpreh ekspertja Lisa Stein Haven: “Ai nuk ishte një yll Hollivudi, sepse kur ai ishte yll, Hollivudi ende nuk ekzistonte.”

Maska e një legjende

Mustaqet e zeza, kapelja që sfidonte gravitetin, bastuni prej bambuje dhe ecja si rosak me këpucët që dukeshin sikur mbanin peshën e botës—këto nuk ishin thjesht elemente kostumi. Ishte lindja e Sharlotit, vagabondit fisnik që nuk kishte asgjë në xhep, por mbante gjithë dinjitetin e njerëzimit në shpirt.

Një fëmijëri mes jetimoreve

Rruga drejt lavdisë nuk u shtrua me lule, por me lotët e një fëmijërie të vjedhur. Me një baba të humbur pas alkoolit dhe një nënë, Hanën, e cila mes skenës dhe spitalit psikiatrik humbi arsyen, Çarli dhe i vëllai, Sidnej, u rritën në ftohtësinë e jetimoreve të Londrës. Megjithatë, mes asaj errësire, Çarli trashëgoi nga e ëma dritën e interpretimit. Ai u ngjit në skenë që në moshën 5-vjeçare, duke kuptuar se e qeshura e publikut ishte e vetmja mburojë kundër mjerimit.

Lindja e Sharlotit

Në vitin 1913, fati e hodhi përtej oqeanit, në Amerikë. Tek kompania “Keystone”, ku filmat prodhoheshin si në fabrikë, Çaplinit iu kërkua të improvizonte një maskë. “Nuk kisha idenë më të vogël për personazhin,” kujtonte ai. Por sapo veshi pantallonat e gjera, xhaketën e ngushtë dhe këpucët e mëdha, lindi Sharloti. Ishte një kontrast vizual që pasqyronte kontradiktat e vetë jetës: varfërinë materiale dhe pasurinë shpirtërore.

Arti i heshtjes

Kur kinemaja filloi të fliste, Çaplini hezitoi. Ai besonte se Vagabondi ishte një qenie universale që komunikonte me gjuhën e shpirtit, jo me tinguj. “Nëse do të filloja të flisja, do të isha bërë një komik si gjithë të tjerët,” thoshte ai. Për vite me radhë, ai mbeti “ishulli i fundit” i heshtjes në një Hollivud që po gumëzhinte, duke krijuar kryevepra si “Dritat e Qytetit” dhe “Kohët Moderne”, ku kritika ndaj mekanizimit të njeriut mbetet aktuale edhe sot.

“Diktatori i Madh” dhe profecia e paqes

Në vitin 1940, Çaplini thyen heshtjen. Me filmin “Diktatori i Madh”, ai sulmon frontalish Hitlerin, duke përdorur satirën si armën më të fuqishme kundër tiranisë. Fjalimi i tij final në atë film nuk ishte skenar, ishte një manifest njerëzor: “Fuqia që u është rrëmbyer njerëzve, do t’i kthehet popullit!”

Mërgimi drejt përjetësisë

Megjithë suksesin, Amerika e viteve ’50 nuk ia fali kurrë qëndrimet e tij kritike dhe refuzimin për të marrë nënshtetësinë. I akuzuar dhe i padëshiruar nga konservatorët, ai u largua drejt Europës, duke u vendosur në qetësinë e Zvicrës.

Më 25 dhjetor 1977, në ditën e Krishtlindjeve, njeriu që i dha botës të qeshurën, mbylli sytë përgjithmonë. Çarli Çaplin iku, por Sharloti mbeti—duke ecur ende në atë rrugë të gjatë që humbet në horizont, me bastun në dorë dhe me shpresën se, pavarësisht gjithçkaje, jeta ia vlen të jetohet me buzëqeshje.

Emri i saj u shndërrua në një mit të pashlyeshëm, një psherëtimë që përshkoi dekadat me pyetjen që u kthye në refren: “Kush je ti, Greta Garbo?”, duke e zhveshur emrin nga funksioni i thjeshtë identifikues për ta shndërruar në përkufizimin absolut të enigmës njerëzore…

…Ajo nuk ishte thjesht një aktore, por një njësi matëse e misterit, një pikë referimi për distancën e paarritshme dhe për atë lloj madhështie të ftohtë që refuzon çdo shpjegim — e mbetur, pikërisht për këtë arsye, një figurë përtej kohës; një prani që nuk u konsumua kurrë, por u shndërrua në legjendë.

Si një hije që ndriçonte ekranin me një magnetizëm të akullt, ajo nuk pati nevojë për britma apo zëra të lartë për të vulosur pavdekshmërinë e saj. U tërhoq nga kjo botë në vitin 1990, në moshën 85-vjeçare, por la pas një siluetë që i reziston çdo rrebeshi kohor, si ikonë e vetmisë në analet e kinemasë.

E lindur në Suedi dhe e kurorëzuar në qiellin e Hollywood-it të viteve ’20 dhe ’30, Garbo ishte më shumë se një interpretuese; ajo ishte një gjendje shpirtërore. Një krijesë që kamera e adhuronte me pasion, ndonëse ajo vetë dukej se i shmangej botës që i thurte lavde.

Sytë e saj, të cilësuar shpesh si “puse të thella melankolie”, mbartnin një ndjesi të përhershme humbjeje që u bë firma e saj artistike. Nën petkun e grave të brishta e të përhumbura mes dashurisë dhe fatit, ajo nuk luante thjesht dhimbjen — ajo dukej se e distilonte atë drejtpërdrejt nga shpirti i saj.

Në një karrierë që zgjati vetëm 15 vjet, Garbo u dha admiruesve talentin e saj në aktrim, por asgjë nga vetja — asnjë detaj nga jeta e saj, pa iu përgjigjur kurrë thashethemeve apo spekulimeve.

Tre vjet pas debutimit të saj në filmin amerikan, “Variety” e përshkroi Greta Garbo si “yllin më misterioz të Hollywood-it”. Më shumë se 50 vjet më vonë, një tjetër shkrim i “Variety” niste me fjalët: “Duke qenë se Greta Garbo mbetet ende personaliteti më i pakapshëm, më misterioz dhe më i përfolur i kinemasë në planet…”

Edhe kur Instituti Amerikan i Filmit, në vitin 1999, e renditi në vendin e pestë mes yjeve më të mëdhenj të kinemasë klasike, ky vlerësim ishte thjesht konfirmim formal i asaj që bota e kishte ditur prej kohësh: magjinë e një gruaje që, në kulmin e shkëlqimit, zgjodhi heshtjen në vend të dritave dhe vetminë në vend të duartrokitjeve.

Kjo tërheqje e bëri përfundimisht të paarritshme, duke e lënë Greta Garbon si një portret të pambaruar në gjysmëhije, një shpirt të mbyllur hermetikisht dhe një legjendë që, fatmirësisht për artin, nuk u shpjegua kurrë plotësisht.

Nga Leonard Veizi

Në vitin 1930, kur Evropa po rrëshqiste drejt hijeve të saj më të dendura historike, një krismë pistolete në Moskë ndali papritur një nga zërat më të fuqishëm të shekullit. Ishte 14 prill. Në moshën vetëm 36-vjeçare, Vladimir Majakovski u largua nga jeta, duke lënë pas një univers poetik që digjej si metal i shkrirë — i nxehtë, i papërmbajtshëm, i pakompromis…

…Ai nuk ishte thjesht poet. Ishte një shpërthim. Një goditje ndaj shijes së kohës. Një gjuhë që nuk përshkruante botën, por e përplaste atë në fytyrë. Në vargjet e tij, fjala nuk rridhte — ajo marshonte, thyhej, bërtiste.

Përplasja e madhe

Jeta e Majakovskit ishte një paradoks i hapur: poet i Revolucionit dhe njëkohësisht i huaj brenda tij. Ai i dha zë epokës që po lindte, por nuk u pajtua kurrë me ngurtësimin e saj burokratik.

U sulmua nga Shoqata Ruse e Shkrimtarëve Proletarë, e cila e konsideronte stilin e tij tepër individualist, të vështirë dhe të paarritshëm për masat. Për ta, ai ishte një devijim; për historinë, një pikë kthese.

Ironia historike do të vinte më vonë: pas vdekjes së tij, regjimi sovjetik e shpalli “poetin më të madh të epokës”, duke e kthyer rebelin në monument — një figurë të ngrirë në bronz, që ndoshta vetë ai do ta kishte përçmuar.

Majakovski në shqip

Në letërsinë shqipe, Majakovski nuk mbërriti si një autor i zakonshëm, por si një tronditje estetike. Përkthimi i tij kërkonte një energji të re gjuhësore, sepse vargu i tij “shkallëzor”, i thyer dhe ritmik, sfidonte çdo normë tradicionale metrike.

Në këtë përballje me të panjohurën, figura si Ismail Kadare, Dritëro Agolli, Moikom Zeqo dhe Agron Tufa ndihmuan që Majakovski të fliste edhe shqip — jo i zbutur, por i ruajtur në ashpërsinë e tij origjinale.

Kadare, në veçanti, e ka lexuar Majakovskin si një figurë tragjike: një njeri që u ngrit nga revolucioni, por u përthith prej tij. Një krijues që u ushqye nga liria e shpërthimit dhe u mbyt nga mekanizmi që vetë ndihmoi të ndërtohej.

Në shqip, poezia e tij ruan një energji të pazbutur. Në vargjet e “Re me pantallona”, gjuha duket sikur përkulet, shtrihet, shpërthen për të mbajtur brenda vetes një ndjenjë që nuk pranon formë — dashuri, revoltë dhe dëshpërim të bashkuar në të njëjtin puls.

Mes idealit dhe zhgënjimit

Vdekja e Vladimir Majakovski mbetet një nga enigmat e mëdha të letërsisë moderne. A ishte ajo fundi i një dashurie të pamundur me Lili Brik, apo përplasja përfundimtare me një sistem që po shndërrohej në një strukturë mbytëse për krijimtarinë?

Përgjigjja mbetet pezull mes historisë dhe mitit.

Por ajo që mbetet e sigurt është kjo: Majakovski nuk ishte vetëm një poet i kohës së tij — ai ishte një kohë më vete.

Në Parisin e dritave që nuk fiken kurrë, aty ku arti dhe kujtesa bashkëjetojnë si dy lumenj që derdhen në të njëjtin det, mbrëmja e 8 prillit 2026 solli një heshtje të pazakontë. Mario Adorf, kolosi me profilin e skalitur në granitin e kinemasë evropiane, mbylli sytë në moshën 95-vjeçare. Me largimin e tij, nuk u shua thjesht një aktor, por ra perdja mbi një kapitull të gjatë, të dendur dhe pothuajse mitik të ekranit kontinental.

Alkimia e portretit

I lindur më 8 shtator 1930 në Zyrih, Adorf ishte produkti magjepsës i një alkimie kombësish: biri i një babai italian dhe një nëne gjermane. Kjo trashëgimi nuk ishte thjesht një shënim në pasaportë, por busulla e tij artistike. Ai mbante brenda vetes një Evropë të tërë identitetesh – pasionin mesdhetar dhe disiplinën teutonike. Kjo përzierje e shndërroi atë në një aktor të rrallë e të paklasifikueshëm, një poliglot të skenës që kalonte nga një gjuhë në tjetrën me natyrshmërinë e një njeriu që i përkiste botës, e jo thjesht një shteti.

Harta e karrierës

Rruga e tij artistike është një hartë e gjallë e kinemasë së pasluftës. Karriera e Adorfit shtrihet si një urë që lidh zhanret më të skajshme. Ai u bë fytyra ikonike e filmave italianë, ku shpesh interpretonte me një egërsi magjepsëse. Ishte shtylla kurrizore e dramave të errëta, duke punuar me mjeshtrat si Volker Shlënderof – në kryeveprën “Tamburi prej teneqeje” – dhe Rainer Verner Fasbinder.

Preku majat e industrisë globale nën drejtimin e emrave si Billi Vajlder, duke dëshmuar se talenti i tij nuk njihte kufij gjeografikë.

Adorf nuk ishte vetëm një aktor; ai ishte një “prani”. Me nofullat e forta dhe një shikim që mund të thyhej brenda sekondës nga një kërcënim i akullt në një melankoli dëshpëruese, ai i dha jetë “të keqit” me shpirt njerëzor.

Përndritja

Ekziston një simetri poetike, pothuajse mistike, në vdekjen e tij. Më 8 prill 2026, faza e fundit e rrugëtimit të tij u përputh me 65-vjetorin e përfundimit të xhirimeve të filmit “A cavallo della tigre” nga Luixhi Komencini. Ishte pikërisht ajo vepër që në vitin 1961 i hapi dyert e mëdha të publikut italian dhe e shndërroi në një yll. Ky rreth u mbyll në mënyrë të përkryer, si një sekuencë e montuar nga vetë dora e Fatit.

Refuzimi i “Kumbarit”

Në një industri ku ambicia verbuese është shpesh ligji i parë, Mario Adorf zgjodhi integritetin. Ai mbetet një nga të paktët që pati guximin t’i thoshte “Jo” tundimit të madh. Refuzoi role që do ta kishin çuar drejt “Il Padrino” të Frensis Ford Kopola-s, apo projekteve që do t’i siguronin një ulëse në ceremonitë e Oskar-it. Për të, arti nuk ishte një garë vrapimi drejt statujave të arta, por një ushtrim i lirisë absolute.

“Në kinema, si në jetë, jo gjithmonë gjërat më të bukura janë ato që shihen,” – kishte thënë ai dikur.

Sot, kjo fjali tingëllon si një testament i lënë në gjysmëhije.

Epoka që perëndoi

Mario Adorf nuk ishte thjesht një interpretues rolesh; ai ishte një epokë që luajti vetveten përmes maskave të ndryshme të njerëzimit. Ai na mësoi se pas një fytyre të ashpër mund të fshihet një brishti e pafundme. Tani që ai është larguar, kinemaja evropiane duket më e varfër, më e heshtur dhe më pak “e rëndë”. Një zë i pazëvendësueshëm është shuar, duke lënë pas një jehonë që do të vibrojë sa herë që drita e projektorit të prekë pëlhurën e bardhë.

Për shqiptarët ai është Zhos Profesionisti, sepse me këtë emër hyri në shtëpitë tona përmes ekranit të vetëm të kohës — TV Tiranës. Një emër që nuk ishte vetëm një personazh, por një ndjesi: e lirisë, e sfidës, e një bote tjetër që ekzistonte përtej kufijve të mbyllur. Dhe për më shumë se kaq, ai ishte një aktor brilant, atlet e akrobat, rebel e me një sens humori që rridhte natyrshëm, pa sforcim, si një buzëqeshje që nuk kërkonte leje për të ekzistuar…

…Në Parisin e mjegullt të viteve ’30, aty ku dritat e bulevardeve përziheshin me hijet e historisë që po afrohej, lindi një djalë me fytyrë të pazakontë dhe një buzëqeshje që sfidonte çdo rregull klasik të bukurisë. Ishte 9 prilli i vitit 1933 dhe askush nuk mund ta dinte se ai fëmijë do të bëhej një nga ikonat më të mëdha të kinemasë evropiane — Zhan-Pol Belmondo.

Ai nuk i përkiste modelit klasik të yllit. Nuk kishte fytyrën e lëmuar të heronjve tradicionalë, por kishte diçka më të rrallë: prani. Një prani që nuk imponohej, por të tërhiqte. Belmondo nuk lindi për të qenë i përsosur; ai lindi për të qenë i lirë. Dhe pikërisht kjo liri e bëri atë figurën qendrore të një epoke që kërkonte të çlirohej nga format e vjetra.

Rolet në filma

Vala e Re franceze e viteve ’60 nuk ishte thjesht një rrymë artistike, ishte një shpërthim. Dhe në zemër të këtij shpërthimi qëndronte Belmondo. Kamera nuk e ndiqte vetëm, por dukej sikur e ndiqte me dëshirë, si një bashkëpunëtore e fshehtë e rebelimit të tij. Në filmin “Pa frymë”, ai nuk interpretoi thjesht një rol; ai krijoi një tipologji të re njeriu në ekran: Mishel Puakarin, të pakujdesshëm, të rrezikshëm, por thellësisht njerëzor. Ishte antiheroi i një bote që kishte humbur besimin tek heronjtë klasikë.

Por Belmondo nuk mbeti i mbyllur në kinemanë elitare. Ai diti të kalojë me një lehtësi të habitshme nga arti në spektakël, nga filmi autor në aventurë popullore. Në “Njeriu nga Rio”, ai u shfaq si një figurë dinamike, plot energji, që nuk i shmangej rrezikut, por e kërkonte atë. Nuk ishte vetëm actor, ishte trup në lëvizje, ishte ritëm, ishte kinemaja në formën e saj më fizike.

Ndërsa në “Trashëgimtari”, Belmondo shfaqet si një figurë dinamike, e përballur me lojën e pushtetit dhe intrigave, një personazh që duhet të manovrojë mes rrezikut dhe përgjegjësive. Ky rol tregoi një tjetër dimension të tij: inteligjencën taktike, karizmën dhe guximin që nuk bazohej vetëm te aksioni fizik, por edhe te aftësia për të kuptuar dhe manipuluar situatat komplekse. Një film që e shfaq Belmondon më të thellë, larg stereotipeve të thjeshta të aventurierit ose komedianit.

Dhe pastaj erdhi “Profesionisti”. Për publikun shqiptar, ky nuk ishte vetëm një film. Ishte një ngjarje. Zhos Bomon ishte një agjent i tradhtuar, por ishte gjithashtu një figurë që mishëronte rebelimin ndaj një sistemi të padrejtë. Muzika e Enio Morrikones ishte një lloj dhimbjeje e bukur që i jepte dimension mitik historisë. Në një Shqipëri të izoluar, ky film funksiononte si një dritare e vogël nga ku hynte ajri i një bote tjetër.

Një kujtesë që nuk shuhet

Për teleshikuesit shqiptarë të viteve ’70–’80, Belmondo ishte një prani e njohur, një figurë që përsëritej në bisedat e përditshme, një emër që shqiptohej me afërsi, thuajse familjare. Filmat e tij jo vetëm shiheshin, por përjetoheshin. Ato riprodhoheshin në rrëfime, në imitacione, në kujtime që vazhdonin edhe pasi ekrani fikej.

Në “Hajduti i Parisit”, ai sillte finesën e një loje të dyfishtë mes ironisë dhe dramës. Në “Çokollata”, një ndjeshmëri më të përmbajtur. Në “Të mjerët”, një peshë klasike që e lidhte me traditën e madhe evropiane. Por pavarësisht rolit, një gjë mbetej konstante: ai nuk zhdukej kurrë pas personazhit. Belmondo ishte gjithmonë aty — i dallueshëm, i gjallë, i vërtetë.

Trupi që sfidonte rrezikun

Në një kohë kur shumë aktorë mbështeteshin te dublantët, Belmondo zgjodhi të ishte vetë në kufirin e rrezikut. Ai vraponte mbi çati, hidhej nga lartësi, përleshej pa frikë — jo si një demonstrim force, por si një mënyrë për ta bërë kinemanë më të besueshme. Publiku nuk shihte vetëm një histori; shihte një njeri që rrezikonte vërtet.

Kjo i dha atij një dimension tjetër: ai nuk ishte vetëm aktor, por edhe trup në aksion, një figurë që e lidhte kinemanë me realitetin fizik, me gravitetin, me dhimbjen, me adrenalinën.

Një ikonë përtej kohës

Ajo që e bëri Belmondon të pavdekshëm nuk është vetëm filmografia e tij, por mënyra si ai përfaqëson një epokë. Një epokë kur kinemaja ishte në kërkim të vetvetes, kur publiku kërkonte figura që nuk ishin perfekte, por të vërteta.

Zhan-Pol Belmondo mbetet edhe sot një simbol i kësaj kërkese. Në buzëqeshjen e tij të vëngërt ka diçka sfiduese, por edhe çliruese. Ai nuk na fton të admirojmë një ikonë të paarritshme, por të besojmë se papërsosmëria mund të jetë një formë e lirisë.

Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse, edhe sot, për shumë shqiptarë ai mbetet thjesht: Zhos Profesionisti. Jo një emër i huaj, por një kujtim i gjallë — një copëz e vogël Perëndimi që erdhi, qëndroi dhe nuk u largua kurrë.

Është folur në vazhdimësi për emra këngëtaresh të reja, të cilat mund të ishin pasardhëse të denja për t’u ulur në fronin e mbretëreshës. Ndoshta diku, për “iks” arsye, apo për një “ypsilon” të tillë, ato mbetën në mes të rrugës. Dhe nuk u kurorëzuan dot në fron edhe pse e pretendonin fort. Sepse për nga shtrirja vokale e saj dhe fuqia e interpretimit mbretëresha e vërtetë dhe e pa rënë nga froni mbetet ende me një rekord të pakapërcyeshëm…

…Kush tha se 7 prilli i vitit 1939 ka qenë vetëm një ditë e zezë për Shqipërinë. Sepse çdo gjë, kudo dhe kurdoherë janë dy faqe të medaljes. Dhe 7 prilli i vitit 1939 i cili është i lidhur ngushtësisht në kujtesën e shqiptarëve me atë të pushtimit fashist të atdheut, nuk është vetëm një ditë që duhet parë bardhezi. Pasi pikërisht në një 7 prill të tillë u lind ajo që do të kthehej në një mit, këngëtarja e rrallë për shqiptarët dhe jo vetëm, Vaçe Zela.

Karriera

Ishte dhe mbetet një ikonë e skenës shqiptare të këngës. Lindi në Lushnjë, por jetën e saj aktive të interpretimit e pati në Tiranë.

Për të thuhet se e filloi karrierën e saj në moshë shumë të re. Ndërsa 26 dhjetorin e vitit 1962, – që përkon me Festivalin e parë të Këngës në Radio, – fitoi çmimin e parë. Dhe kënga titullohej “Fëmija i parë”. Dhe ishte gjithashtu e para në një festival të parë që merr çmimin e parë. Atëherë ishte një vajzë e re, vetëm 23 vjeçe. Për shans rastësor apo për atë çfarë yjësia kishte paracaktuar për të, ajo do të mbetej po e parë gjatë gjithë karrierës së saj.

Por ditët e fundit të vitit 1962, përmes valëve të radios ku transmetohej Festivali i Këngës, Vaçe Zela dëshmoi se bashkë me lindjen e “Fëmijës së Parë” kishte lindur gjithashtu dhe idhulli i muzikës së lehtë shqiptare.

Fituese e çmimeve të para në 12 festivale të këngës, – duke vendosur kështu një tjetër rekord të pakalueshëm, -Vaçe Zela fitoi një famë të madhe gjatë viteve të ndërtimit socialist të vendit, dhe në vitin 1973 iu dha titulli “Artist i Merituar”. Vetëm pak kohë më pas, në vitin 1977 asaj do t’i jepej edhe titulli i lartë “Artist i Popullit”. Por Vaçe Zela ishte dhe diamanti mbi margaritarë tek përfaqësimet e Shqipërisë në turnetë ndërkombëtare që zhvillonte në ato vite Ansambli i Këngëve dhe i Valleve Popullore. Ndaj kudo që shkonte do të merrte duartrokitje pa fund.

Në vitet liberale të demokracisë, për Vaçe Zelën shkruhet se mbeti ndër të rrallat e nderuar në të gjallë me Urdhrin “Nderi i Kombit” të cilin ia akordoi presidenti Alfred Moisiu më 24 dhjetor 2002 me motivacionin: “Për vlerat e rralla si Artiste e Shquar, me popullaritet të jashtëzakonshëm, për interpretimin mjeshtëror të këngës së muzikës së lehtë dhe asaj popullore, për pasurinë e vyer që krijoi në shkollën shqiptare të interpretimit muzikor.”

Vetëm dy rreshta për t’i thënë të gjitha.

Repertori i  këngëtares Vaçe është më shumë se i pasur. Numërohen me dhjetëra këngë popullore, të lehta, kantata, balada, etj., të interpretuara prej saj. Këngë si “Djaloshi dhe shiu”, “Lemza”, “Sot jam 20 vjeç”, “Valsi i lumturisë”, “Mesnatë”, “Gjurmë të arta”, “Kënga e gjyshes”, “Të lumtur të dua”, “Nënë moj do pres gërshetin”, “Gonxhe në pemën e lirisë”, “Shoqet tona ilegale”, etj, kanë mbetur në fondin e artë të muzikës shqiptare. Por Vaçe Zela ka dhënë një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e filmit, ku ka interpretuar disa këngë si kolonë muzikore e filmave të prodhuar nga Kinostudio “Shqipëria e Re”. Ndaj nuk mund të harrohen kolonat e filmave “Në shtëpinë tonë” apo “Fillim i vështirë” të dyja kompozime të të mirënjohurit Aleksander Peçi.

Vlerësimet

Asaj i është vënë shenja e barazimit herë me Edit Piafin e francezëve, e herë me Minën italiane. Por për shqiptarët ka qenë dhe mbetet e papërsëritshme si këngëtare, dhe e vetme në llojin e saj. Sepse shqiptarët kishin matësin e tyre, dhe ajo ishte Vaçe Zela.

Kompozitorët gjithashtu do t’i besonin vetëm asaj krijimet e tyre të vështira. Ndaj vetëm ajo mund ta interpretonte këngën: “Për ty Atdhe” të barasvlershme me atë të një baritoni si Mentor Xhemali.

Duke folur për veçoritë vokale të Vaçe Zelës, një maestro si Ferdinand Deda do të shprehej se ajo “përdorte një mjeshtëri të veçantë të kënduari, ku gjenin vend ngjyrime të shumta”.

Mjeshtri tjetër i muzikës shqiptare, Avni Mula, është shprehur se: “Vaçja kishte një inteligjencë natyrale”. Ndërsa këngëtari fort i njohur Luan Zhegu do të thoshte: “Vaçja ishte e lindur si talent. Kishte një zë brilant dhe këndoi gjithmonë “dal vivo”. Kjo mënyrë e të kënduarit i jepte vokalit të saj një amplitudë të madhe”.

Epilogu

Vaçe Zela u largua nga jeta aktive skenike në vitin 1981. Në jetëshkrimin e saj zyrtar thuhet se ishte e martuar me Pjetër Rodiqin dhe së bashku kanë vajzën e tyre Irma. Por Vaçe Zela është dhe motra e një tjetër këngëtari të rrallë të muzikës popullore, Hysni Zela. Që prej viti 2002 Vaçe Zela jetoi me bashkëshortin e saj në Bazel të Zvicrës, për të marrë një kujdes më të mirë për shkak të problemeve shëndetësore që i ishin shfaqur asokohe.

U nda nga jeta më 6 shkurt të vitit 2014, në moshën 75–vjeçare.

Për nder të këngëtares, me rastin e 70-vjetorit të saj viti 2009 u shpall nga Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve si “Viti Vaçe Zela”. Kinoteatri i qytetit të saj të lindjes, Lushnjes, gjithashtu iu vu emri “Vaçe Zela” së bashku me një shtatore prej bronzi. Së fundi, edhe një rrugë në Tiranë mban emrin “Vaçe Zela”.

Por Vaçe Zela është përfshirë edhe në librin e 500 personaliteteve me më shumë influencë në botë, e vetmja shqiptare që mori këtë çmim nga Instituti i Biografive në Amerikë.

Dhe kaq… sepse çmimet në nder të saj vazhdojnë…

Kur telat e kitarës së tij dridheshin, nuk prodhonin vetëm muzikë; por shkaktonin dhe një gërvishtje në pasqyrën e një shoqërie që përpiqej të fshihte plagët e veta…

…Kurt Kobain nuk erdhi në këtë botë për të qenë yll, por për të qenë një dritë e kuqe alarmi. Ai ishte poeti i periferive të harruara, njeriu që shndërroi dhimbjen e izolimit në një himn universal. Ai e ktheu trishtimin në art, derisa arti u bë shumë i rëndë për t’u mbajtur mbi supe. Dhe më 5 prill 1994 i dha fund jetës në shtëpinë e tij në Siatëll, duke qëlluar veten me armë gjahu. Hetimet zyrtare thane se ai kishte vdekur tri ditë para se trupi i tij të zbulohej.

Nirvana

Në vitin 1987, Kurt Kobain formoi “Nirvana”-n së bashku me Krist Novoseliçin, ndërsa më vonë iu bashkua Dejv Groll, duke krijuar formacionin klasik që do të ndryshonte historinë e rock-ut. Kobaini ishte zemra artistike e grupit: ai shkruante shumicën e këngëve, përcaktonte tingullin “grunge” dhe i jepte Nirvana-s identitetin e saj emocional dhe rebel. Këngë si “Smells Like Teen Spirit”, “Come As You Are” apo “Lithium” ishin drejtpërdrejt pasqyrim i botës së tij të brendshme. Për Kobainin, Nirvana nuk ishte thjesht një bandë, por mënyra për të shprehur dhimbjen dhe revoltën, për të sfiduar normat e industrisë muzikore dhe për t’i dhënë zë një brezi të tërë. Pa të, Nirvana nuk do të kishte ekzistuar në atë formë, dhe pa Nirvana-n, ai nuk do të ishte bërë simbol global. Kurt Kobain nuk ishte thjesht pjesë e saj — ai ishte vetë shpirti i saj.

Revolucioni i “Nevermind”

Në fillim të viteve ’90, muzika dominuese ishte ajo e “hair metal” – e mbushur me shkëlqim artificial dhe teprime. Kobain, me këmishat e tij të vjetra me kuadrate dhe flokët e pakrehur, solli të vërtetën.

Në janar të vitit 1992, albumi “Nevermind” rrëzoi Majkëll Xheksonin nga kreu i listave “Billboard”. Ky nuk ishte thjesht një ndryshim shijesh; ishte një tërmet kulturor.

Megjithatë, Kobein ndihej në faj për suksesin. Ai e urrente faktin që muzika e tij, e krijuar për “outsider”-at, po blihej nga njerëzit që dikur e kishin bullizuar në shkollë.

Diseti i brendshëm

Përtej depresionit klinik, Kobein vuante nga probleme kronike shëndetësore që ndikuan thellë në gjendjen e tij emocionale.

Për vite me radhë, ai vuajti nga një gjendje e pashpjegueshme gastrointestinale, që e bënte ngrënien dhe jetën e përditshme një torturë. Shumë besojnë se përdorimi i heroinës filloi si një formë “vetë-mjekimi” për të mpirë këtë dhimbje fizike të padurueshme.

Ai ishte një njeri plot kontradikta: një feminist i bindur, një mbrojtës i të drejtave LGBT në një kohë kur kjo ishte tabu në rock, dhe një shpirt jashtëzakonisht i ndjeshëm që fshihej pas një muri zhurme dhe distorsioni.

Letra e lamtumirës

Më 5 prill 1994, në serrën mbi garazhin e shtëpisë së tij pranë Liqenit Uashington, Kërt shkroi rreshtat e fundit drejtuar mikut të tij imagjinar të fëmijërisë, Bodah.

“Është më mirë të digjesh shpejt sesa të zbehesh ngadalë” – ky citat nga Nil Jang u bë epitafi i tij. Në letër, ai rrëfente se nuk ndjente më emocionin e dëgjimit të muzikës apo të krijimit të saj.

Me vdekjen në këtë moshë, ai iu bashkua legjendave si Xhimi Hendriks, Xhenis Xhoplin dhe Xhim Morison, duke vulosur statusin e tij si një “shenjt i rënë” i rock-ut.

Më shumë se një rrugëtim muzikor

Ndikimi i Kobein nuk u ndal te akordet e “Smells Like Teen Spirit”. Ai ndryshoi mënyrën se si industria e shihte artin: Ai dëshmoi se nuk ke nevojë për produksione miliona dollarëshe për të prekur zemrën e botës; mjafton një kitarë e paakorduar mirë dhe një e vërtetë e madhe. Ai i dha zë apatisë, ankthit dhe cinizmit të një brezi që ndihej i tradhtuar nga ëndrra amerikane. “Unë nuk jam një zëdhënës. Unë jam thjesht një njeri që luan kitarë”, thoshte ai shpesh. Por bota kishte vendosur ndryshe.

Sot, mbi 30 vjet pas largimit të tij, Kërt Kobein nuk kujtohet vetëm për fundin e tij tragjik. Ai kujtohet si njeriu që na dha leje të jemi të thyer, të jemi të trishtuar dhe të jemi vetvetja në një botë që kërkonte përsosmëri.

Ai iku në heshtje, por zhurma që la pas vazhdon të jetë muzika më e sinqertë që kemi dëgjuar ndonjëherë.

Pasditja e 4 prillit të vitit 1968, do të prishej në qytetin amerikan të Memfisit, nga një e shtënë e vetme. Por plumbi i dalë nga arma “Remington” model 760 do të godiste në kokë një prej emrave më të shquar të Lëvizjes për të Drejtat Civile. Martin Luter King i Riu. Ai kishte dalë në ballkonin e dhomës 306 së motelit “Lorraine” ku ishte stacionuar, sepse vetëm një ditë më pas do të merrte pjesë në një marshim për të drejtat e punëtorëve me ngjyrë. Ishte ora 06:01 pasdite. Plumbi i përshkoi fytyrën, hyri nëpër faqen e djathtë, duke i thyer nofullën dhe disa vartebra teksa përshkoi shtyllën kurrizore e duke çarë vena dhe arterie kryesore, përpara se të ngecej në shpatull. King ra mbrapsh pa frymë, por ende nuk kishte vdekur. Forca e goditjes i grisi edhe kravatën. Menjëherë u dërgua në spitalin “Shën Jozef”, ku vdiq vetëm një orë më vonë, në 07:05 pasdite. Menjëherë pas goditjes dëshmitarët thanë se kishin parë një burrë duke vrapuar nga një godinë përballë motelit “Lorrene”. Dhe quhej Xhejms Erl Rej.,,

…Në botën e njerëzve me ngjyrë Martin Luter Kingu ishte kthyer në një mit. Ai ishte legjenda e gjallë që luftonte për të Drejta Civile. Emri i tij i lindjes ishte Majkëll. Por babai, që ishte pastor në Kishën Baptiste “Ebenezer” në Atlanta, gjatë një udhëtimi në Gjermani, u  impresionuar aq shumë nga historia e liderit të reformimit protestant Martin Luther, saqë ai ndryshoi jo vetëm emrin e tij, por edhe emrin e Majkëllit 5-vjeçar. Dhe kështu u quajtën Martin Luteri King, njëri “senjor” dhe tjetri “xhunior”

Ishte lindur më 15 janar 1929 në një familje të mesme, në Atlanta, Xheorxhia. Gjyshi i tij dhe më pas i ati shërbyen si pastor i Kishës Baptiste “Ebenezer”. Në vitin 1954, kur ishte 25 vjeç, Dr. King u bë pastor i Kishës Baptiste të Dexter Avenue në Montgomery, Alabama.

Në mesin e viteve 1950, King udhëhoqi lëvizjen për t’i dhënë fund segregacionit dhe kundër paragjykimeve në Shtetet e Bashkuara përmes mjeteve të protestës paqësore. King i ishte referuar shpesh Mahatma Gandit të Indisë si “drita udhëzuese e teknikës të ndryshimit shoqëror jo të dhunshëm”. Fjalimet e tij – disa nga më ikonat e shekullit të 20-të – patën një ndikim të thellë në ndërgjegjen kombëtare. Nëpërmjet udhëheqjes së tij, lëvizja për të drejtat civile hapi dyert për arsimin dhe punësimin që ishin mbyllur prej kohësh për njerëzit me ngjyrë në Amerikë. Aftësia dhe efektiviteti i Martin Luter King u rrit në mënyrë eksponenciale. Ai organizoi dhe udhëhoqi marshime për të drejtën e zezakëve për të votuar, për të drejtat e punës dhe të drejta të tjera themelore civile. Kundërshtimi i Dr. King ndaj Luftës së Vietnamit u bë një pjesë e spikatur e personalitetit të tij publik. Si një drejtues i shquar i Lëvizjes për të Drejtat Civile, me filozofinë e Jo Dhunës dhe asaj të Mosbindjes Civile, Martin Luter King u laureua me Çmimin Nobel për Paqen.

Para vrasjes

King bëri një udhëtim në Memfis, Tenesi, në mbështetje të goditjes së punonjësve të kanalizimeve të qytetit afrikano-amerikan. Punëtorët kishin organizuar një marshim në 11 shkurt 1968, për të protestuar ndaj pagave të pabarabarta dhe kushteve të punës të vendosura nga kryetari i atëhershëm i komunës Henri Leb. Në atë kohë, në Memfisi punëtorët me ngjyrë paguaheshin shumë më pak se punëtorët e bardhë. Për ta nuk kishte uniforma të ofruara nga bashkia dhe as sindikata të ligjshme. Vdekja famëkeqe e dy punëtorëve në shkurt 1968 u shndërrua në një grevë. King mori pjesë në një marshim masiv në Memfis më 28 Mars 1968, që përfundoi në përplasje. Më 3 prill, King u kthye në Memfis për të organizuar një marshim të ri. Avioni me të cilin do të fluturonte u vonua për shkak të një lajmërimi për bombë. Megjithatë King arriti në kohë për të mbajtur një fjalim të planifikuar, i njohur tani si “Unë kam qenë në Majën e Malit”. Të enjten, më 4 Prill 1968, King po qëndronte në dhomën 306 në motelin “Lorrene” në Memfis. Moteli ishte në pronësi të biznesmenit Uollter Beili dhe mbante emrin e gruas së tij. Hirësia e tij Ralf Abernathi, një koleg dhe mik i King, më vonë i rrëfeu se ai dhe King kishin ndenjur në dhomën 306 të motelit “Lorrene” aq shpesh saqë ajo njihej si “Suite King-Abernathi”. Sipas biografit të King, Tejlor Branç, fjalët e fundit të tij ishin për muzikantin Ben Branç, i cili ishte planifikuar të performonte atë natë në një event. King tha: Ben, luaj patjetër “M’a mbaj dorën, Zot i Lartë”. Luaje bukur. Ndërsa përgatitej të largohej nga moteli “Lorraine” për një darkë pune, King doli në ballkonin e dhomës 306 për të folur me kolegët e Konferencës së Udhëheqjes së Krishterë të Jugut. Aty dhe u qëllua.

Xhejms Erl Rei, një i arratisur nga Burgu i Shtetit të Misurit, u arrestua në 8 qershor 1968, në Londër në aeroportin “Heathrow”. U ekstradua në Shtetet e Bashkuara dhe u akuzua për krimin. Më 10 mars 1969, ai u deklarua fajtor dhe u dënua me 99 vjet në Burgun e Shtetit Tenesi. Më vonë bëri shumë përpjekje për të tërhequr deklaratën e pranimit të fajit dhe kërkoi të gjykohej nga një juri, por kjo nuk ndodhi; ai vdiq në burg në 1998.

Që nga mesi i viteve ‘50, King kishte pasur disa kërcënime me vdekje për shkak të rolit të tij të rëndësishëm në Lëvizjen për të Drejtat Civile. Ishte përballur me rrezikun e vdekjes, përfshirë edhe një goditje me thikë gati fatale në 1958, dhe të jetuarit me të u bë pjesë e filozofisë së tij.

Familja King, por dhe shumë të tjerë kanë besuar në vazhdimësi se atentati ishte rezultat i një komploti që përfshinte qeverinë amerikane, Mafian dhe policinë e Memfisit. Ata u shprehwn se atentatori Rei ishte vetëm një “kokë turku”.  Duke filluar nga viti 1976, Komiteti i Përzgjedhur i Dhomës për Vrasjet, i kryesuar nga Përfaqësuesi Luis Stokes, rishqyrtoi provat në lidhje me vrasjen e Kingut, si dhe atë të Presidentit John F. Kenedi. Raporti përfundimtar i komitetit sugjeroi se Rei mund të ketë pasur bashkëpunëtorë. Megjithatë, raporti arriti në përfundimin se nuk kishte prova bindëse të bashkëpunimit të qeverisë në vrasjen e Kingut.

Trazirat

Presidenti Lindon Xhonson bëri thirrje për një ditë zie kombëtare në 7 prill. Në ditët në vijim, bibliotekat publike, muzetë, shkollat ​​dhe bizneset u mbyllën dhe ngjarjet e shumta sportive u shtynë. Pas vrasjes, Komuna e Memfis nxitoi të bënte marrëveshje me kushte të favorshme për punonjësit e kanalizimeve.  Shërbimi i varrimit të King u mbajt në 8 prill në Atlanta në Kishën Baptiste Ebenezer. Në të morën pjesë shumë nga udhëheqësit politikë dhe të të drejtave civile të vendit, duke përfshirë Zhaklin Kenedi.

Kolegët e King në Lëvizjen për të Drejtat Civile kërkuan një reagim jo të dhunshëm ndaj vrasjes, për të nderuar parimet e tij më themelore. Megjithë nxitjen për qetësi, një valë mbarëkombëtare trazirash shpërtheu në më shumë se 100 qytete.

Të nesërmen, në qytetin e tij të lindjes, Atlanta, u mbajtën ritet e funeralit. Shërbimi në Kishën Baptiste Ebenezer u transmetua nga televizion kombëtar. Një procesion funerali transportoi trupin e King për 5.6 kilometra nëpër rrugët e Atlantas, i ndjekur nga më shumë se 100,000 njerëz në zi. Pas vrasjes së King, u raportuan disa reagime të shkëputursa armiqësore prej disa të bardhëve amerikanë veçanërisht në Jug. Por, në përgjithësi gazetarët raportonin se shumë të bardhët ndiheshin të pikëlluar nga vdekja e udhëheqësit afro-amerikan. New York Times e vlerësoi King në një editorial, duke e quajtur vrasjen e tij një “katastrofë kombëtare” dhe kauzën e tij “të drejtë”.

Epilogu

Në vitin 1983, Presidenti Ronald Reagan nënshkroi një projekt-ligj që legjitimonte një festë federale në nder të Martin Luter King për angazhimin e tij për të drejta të barabarta dhe drejtësi për të gjithë. 20 janari quhet Dita e Martin Luter King Jr. Në janar 2000, kjo datë u festua zyrtarisht në të 50 shtetet e SHBA-ve.

Pasditen e 1 korrikut të vitit 2004, në 18:30 me orën lokale, në Qendrën Mjekësore UCLA në Westwood, një aktor i famshëm amerikan dha frymën e fundit. Ishte 80 vjeç dhe kishte jetuar me shumë intensitet, ku përveç 40 filmave në të cilët kishte marrë pjesë si protagonist, ishte martuar tri herë, kishte gjithsej dymbëdhjetë fëmijë, me të paktën pesë gra të ndryshme. Këtu nuk futen flirtet dhe skandalet që e kanë shoqëruar pjesën më të madhe të kohës, gjë që për të nuk përbënte asnjë problem. Ky ishte Marlon Brando…

…Më parë se kaq, 3 prillin e vitit 1924, në kalendarin e lindjeve që i japin botës figura të pazakonta, erdhi në jetë një njeri që do të trondiste vetë thelbin e aktrimit. Marlon Brando konsiderohet një nga yjet themelore të Hollywood-it, një figurë që e riformësoi artin e interpretimit dhe e mbushi ekranin me një prani të papërsëritshme. Ai mishëroi për vite me radhë vetë konceptin e sensualitetit mashkullor, një përzierje e rrallë e butësisë dhe rebelimit, që nuk i përkiste vetëm personazheve të tij, por edhe jetës që jetoi pa kompromis.

“Tango e fundit në Paris” – miti që kaloi kufijtë

Tirana u boshatis më shpejt atë natë. Prej disa ditësh qarkullonte fjala se “sllavi” do të transmetonte një film skandal, të mbushur me skena të çmendura erotike. Në qendër të tij ishte Marlon Brando, ndërsa përkrah kishte një aktore të re franceze, Maria Shnajder, emri i së cilës tashmë ishte bërë i njohur në çdo cep të Tiranës.

— E pe “Tangon…” dje?

Kjo ishte pyetja e mëngjesit pasardhës, në Tiranën e pasvitit 1985.

Filmi u diskutua aq shumë në Shqipërinë e mbyllur, sa u kthye në një mit, pa e ditur se një ndikim po aq tronditës kishte pasur edhe në botën perëndimore. Regjia e Bernardo Bertolucci nuk trazoi vetëm Tiranën; ajo sfidoi vetë kufijtë e moralit publik të kohës.

Censura reagoi ashpër. Filmi u ndalua dhe ndaj tij u hap një çështje penale që përfundoi me dënim më 29 janar 1976. Por koha e rikthen gjithmonë artin në vendin e vet: në vitin 1987 filmi u rehabilitua, ndërsa në vitin 2002 American Film Institute e renditi në vendin e 48-të mes filmave më të mirë sentimentalë të të gjitha kohërave.

“Rroftë Zapata!” dhe kujtesa shqiptare

Më herët, publiku shqiptar e njihte Brandon përmes filmit “Rroftë Zapata!”, ku ai interpretonte revolucionarin meksikan Emiliano Zapata. Ky film transmetohej rregullisht nga Televizioni Shqiptar dhe kishte hyrë thellë në kujtesën kolektive.

Po ashtu, ai mbahej mend edhe për filmin “Kryengritja në ishull” -i njohur ndërkombëtarisht si “Queimada”, – i cili u shfaq më vonë.

Ndërsa “Kumbari”, një nga kulmet e tij artistike, do të vinte në ekranet shqiptare vetëm në vitet e para të demokracisë, kur censura kishte nisur të zbehej dhe kufijtë e ndalimit ishin zhvendosur.

Revolucioni i aktrimit

Marlon Brando konsiderohet një nga figurat më të mëdha të Hollywood-it dhe një nga aktorët më të talentuar në historinë e kinemasë. Ai ishte ndër të parët në Shtetet e Bashkuara që përqafoi metodën ruse të aktrimit, të njohur si sistemi i Konstantin Stanislavski-t.

Kjo metodë kërkonte një identifikim të thellë me personazhin, një zhytje emocionale që e bënte rolin të jetonte brenda aktorit. Për Brandon, personazhi nuk ishte maskë – ishte mishërim.

Prania e tij fizike, atletike dhe imponuese, në kontrast me fytyrën e butë e gati engjëllore, krijoi një figurë të re mashkullore në ekran. Ai nuk ishte thjesht aktor; ishte një energji që ndryshoi normat.

Sensualiteti dhe rebelimi

Brando mishëroi për vite me radhë vetë konceptin e sensualitetit mashkullor. Sharmi i tij rebel nuk i përkiste vetëm roleve, por edhe jetës që ai jetoi pa kompromis.

Ai fitoi popullaritet të jashtëzakonshëm me rolin e Stanley Kowalskit në “Një tramvaj që quhet dëshirë” (1951), një interpretim që mbetet ndër më të fuqishmit në historinë e kinemasë.

Çmime, rekorde dhe ndikim

Tetë herë i nominuar për çmimin Academy Awards, ai e fitoi atë dy herë: për “Në breg të detit” dhe për “Kumbarin”.

Filmat e tij janë parë nga mbi 800 milionë shikues dhe disa prej tyre konsiderohen sot kryevepra të padiskutueshme.

Stili i tij ndikoi drejtpërdrejt në breza të tërë aktorësh, si Xhejms Din, Al Paçino, Robert De Niro, Xhek Nikolson.

Ai ishte gjithashtu një aktivist i angazhuar, veçanërisht në mbështetje të të drejtave të afroamerikanëve.

Revista Time e përfshiu mes 100 njerëzve më me ndikim të shekullit XX, ndërsa Instituti Amerikan i Filmit e renditi në vendin e katërt mes yjeve më të mëdha të historisë së kinemasë.

Fillimi dhe fundi i një legjende

Marlon Brando lindi më 3 prill 1924 në Omaha, Nebraska. Ishte fëmija i tretë i një familjeje me rrënjë të përziera evropiane.

Ai u nda nga jeta në Los Angeles, në Qendrën Mjekësore UCLA në Westwood. Shkaku i vdekjes ishte një krizë e rëndë respiratore, pasojë e një emfizeme pulmonare që e kishte prekur prej vitesh.

Në funeralin e tij morën pjesë figura të shumta të botës së artit. Ishte 80 vjeç.

Mes lindjes dhe vdekjes së tij, mbeti një hapësirë që nuk mund të mbushet: ajo e një aktori që nuk luajti thjesht role, por ndryshoi vetë mënyrën se si njeriu ndjen dhe shikon kinemanë.

Nicolas Berggruen dhe Olivier Berggruen që janë dhe pasardhësit e shqiptar të madh janë nderuar me titullin akademik “Doctor Honoris Causa” nga Universiteti “Aleksandër Moisiu” i Durrësit.

Nicolas Berggruen është një filantropi dhe mendimtar i njohur amerikan me rrënjë shqiptare, ndërsa Olivier Berggruen është historian arti.

I ftuar në “Top Story” Nicolas Berggruen, u shpreh se ndodhet në Shqipëri për t’u rilidhur me rrënjet.

“Kam një lidhje me Shqipërinë. Ndodh që gjyshi im është nga Shqipëria, babai i nënës sime. Fatkeqësisht nuk e kam njohur.

Ka vdekur shumë kohë më parë, por u bë i njohur në Shqipëri; por, në fakt, ai e kishte shtrirë aktivitetin e tij në të gjithë Evropën para Luftës së Dytë Botërore dhe u bë shumë i njohur në Evropë. Kam ardhur në Shqipëri në një farë mënyre për t’u rilidhur me këto rrënjë dhe, në një farë mënyre tjetër, thjesht sepse është një vend që është transformuar shumë dhe vazhdon të transformohet. Pra, është një vend vërtet shumë interesant.

Herën e parë që erdha, besoj se ishte në vitin 1994. Por në atë kohë ishte një vend shumë i egër dhe keni bërë një përparim të jashtëzakonshëm. Sa herë që vij, më duket si një vend i ri. Pra, është vërtet shumë emocionuese”-u shpreh Berggruen.