Lufta në Ukrainë ka riorganizuar vendet dhe aleancat e tyre.
Katastrofa e Ukrainës ka nxjerrë në pah në mënyrë të paqartë një tendencë që kishte filluar të formohej prej kohësh: ndarja e botës në blloqe rivale. Përplasjet (të interesave politike dhe ekonomike, si dhe të vlerave kulturore) kanë ndodhur në masë të madhe brenda shoqërive dhe vendeve. Megjithatë, këto përplasje kanë shkaktuar pozicione më të forta midis shteteve. Ajo që dikur quhej forcë lëvizjeje dhe forcë rendi përballet në pothuajse të gjitha vendet e mëdha. Mund të vazhdohet të përdoret liberalizmi dhe antiliberalizmi për të justifikuar këto ndarje, por ato nuk janë (dhe ndoshta nuk do të jenë) shkaku kryesor. Origjina lidhet më shumë me identitetin tribal dhe identitete të tjera që, nën tension, ngatërrohen lehtësisht me shovinimin gjeopolitik.
Blloqet dhe Lufta e Ftohtë
Gjatë Luftës së Ftohtë, blloku ishte strategjikisht i qartë, edhe pse shpesh dukej i pasaktë nga pikëpamja operacionale dhe taktike. Ishte një njësi kolektive e përkushtuar ndaj një qëllimi të qartë: mbijetesën. Sot, kjo kombinim është ndryshuar. Shtetet promovojnë ose përpiqen të thyejnë pozicionet në mënyra bazike (madje edhe primitive). Por as qëllimet strategjike as justifikimi i tyre nuk janë të qarta. Blloku ka kuptim më të gjerë sesa një aleancë ose një njësi quasi-imperiale. Nuk është më vetëm njësi ideologjike, territoriale dhe e qëndrueshme, por transaksionale, jashtëterritoriale dhe e ndryshueshme. Vende si India dhe Izraeli, për shembull, që mund të jenë shumë të përputhura me Perëndimin në disa rrethana, janë më pak në të tjera, siç ndodh sot lidhur me Ukrainën.
Koncepti ka gjithashtu më pak bazë rajonale se më parë: blloqet aktuale, duke filluar nga Perëndimi, janë si intrarajonale ashtu edhe ndërrajonale; janë instrumentale më shumë sesa esenciale në aspektin gjeografik. Ato përcaktohen territorialisht, por janë edhe virtuale, dhe shumë prej tyre mbivendosen. Ka blloqe të lidhura me monedhat, gjuhët, sistemet juridike dhe madje edhe gastronomitë.
Përshkrimi i këtij mjedisi si një përplasje ose konkurrencë ideologjike dhe e njësive gjeopolitike diskrete ndoshta nuk është mënyra më e dobishme për të trajtuar problemet dhe sfidat aktuale globale. Nuk dihet nëse kjo situatë do të vazhdojë apo sa gjatë. Është e rëndësishme të kuptohet se fuqitë kryesore të botës (G-7 dhe BRICS) nuk janë të vendosura në një përplasje direkte, por në një rivalitet indirekt të shoqatave të shpikura. Këto shoqata ngjajnë me ligat e para europiane moderne: nuk janë aleanca të plota, por pozicione joformale, ekskluzive, të luhatshme dhe konkurruese. Prandaj, janë shumë të paqëndrueshme.
Eurisianizmi dhe Perëndimi
Si reagim ndaj pasigurisë strategjike, ka një thirrje të parashikueshme për koncepte gjeopolitike të lehta për t’u kuptuar dhe për të shitur. Për shembull, eurisianizmi shihet si ideologjia që udhëheq Vladimir Putin. Kjo ideologji supozon se Rusia kërkon të krijojë një bllok që përfshin të gjitha shtetet e kontinentit aziatik që dikur ishin pjesë e Perandorisë Ruse ose Bashkimit Sovjetik, dhe ndoshta të tjerët të afërt. Moska, sigurisht, do të dominojë këtë bllok dhe do të rivendosë rolin e saj natyror si sunduese e një perandorie bazuar në vlerat autoritare që konsiderohen normë në Azi Qendrore.
Qëllimi i SHBA dhe fuqive të tjera perëndimore është të ketë një Europë ku Rusia demokratike mund të bëhet pjesë, një Europë të plotë, të lirë dhe në paqe. Kështu, atlantizmi dhe eurisianizmi janë ideologji që përjashtojnë njëra-tjetrën.
Europa dhe qartësia strategjike
Në Evropë, termi ironik “qartësi strategjike” është përdorur për të përshkruar ndikimin e pushtimit rus të Ukrainës tek qeveritë e tjera, sidomos fqinjët evropianë të Rusisë. Vendimi i Putinit ka dërguar një mesazh të qartë: Rusia është e gatshme të përdorë forcën maksimale për të arritur qëllimet e saj, duke përfshirë shuarjen e sovranitetit të fqinjëve dhe fshirjen e kufijve të njohur ndërkombëtarisht.
Për fqinjët evropianë të Rusisë, kjo ishte një zbulim tronditës dhe i papritur. Shumica e vendeve që përjetuan tmerrin e Luftës së Dytë Botërore kishin besuar se një luftë e tillë nuk do të shkatërronte përsëri Evropën. Për shumëkënd, kjo perceptim ishte rezultat i suksesit të NATO-s në sigurimin e stabilitetit për vendet aleate.
Finlanda, Suedia dhe aleancat
Për Finlandën dhe Suedinë, këto zhvillime kanë qenë vendimtare për vendimet e tyre strategjike për t’u bashkuar me NATO-n. Blloku nordik do të ndikojë në vendimmarrjen e NATO-s, por vendet anëtare do të vazhdojnë të ndjekin interesat e tyre të veçanta.
Negociatat me Kinën mbi kontrollin e armëve bërthamore dhe konvencionale janë bërë urgjente, pasi vendi po rrit fuqitë e tij bërthamore. Organizatat multilaterale shpesh krijojnë blloqe të brendshme për të lehtësuar politikën, por është e rëndësishme që kjo të mos çojë në përçarje.
Azi dhe strategjia e pasigurt
Në Azi, qartësia strategjike në përgjigje të pushtimit rus të Ukrainës mungon pothuajse plotësisht. Kina ka qëndruar pranë Moskës dhe ka fajësuar SHBA për zgjerimin e NATO-s. Vetëm Japonia ka treguar qartësi strategjike të dukshme. Administrata Biden përqendrohet më shumë në qartësinë taktike sesa strategjike, duke përdorur politika rajonale për të kufizuar fuqitë hegjemonike si Kina, Rusia dhe Irani.
Armët bërthamore dhe siguria globale
Kërcënimet e Putinit për përdorimin e armëve bërthamore kanë rikthyer frikën e një Armagedoni bërthamor. Kjo duhet të rrisë përpjekjet për çarmatim dhe negociata të reja bërthamore midis SHBA, Rusisë dhe Kinës. Negociatat teknike dhe multilaterale, përfshirë OKB dhe OSCE, mund të ofrojnë një platformë për dialog dhe shmangien e katastrofës bërthamore.
Një botë e ndarë në blloqe nuk është domosdoshmërisht jo paqësore. Diplomacia duhet të përdorë paqartësinë e blloqeve për të moderuar retorikën gjeopolitike dhe për të rritur fleksibilitetin transaksional, duke i bashkuar ato sipas interesave operative dhe pastaj strategjike.
Burimi: Vanguardia Dossier/ Përgatiti për botim: L.Veizi