Last Updated on 06/08/2025 by adminfjala
Dëmi klimatik që shkaktohet nga fluturimet e shmangshme është i jashtëzakonshëm, por qeveria sheh më shumë aeroplanë si zgjidhje për problemet ekonomike të saj.
Polly Toynbee*
Gushti është kulmi i fluturimeve, dhe aeroportet janë në mendjen e shumëkujt. Qeveria ka sinjalizuar mbështetjen për zgjerime kolosale të aeroporteve, me fluturime shtesë që do të shpërthenin premtimet e saj për ulje të emetimeve të karbonit. Arsyeja? Se teknologjia do të “zhdukë” magjikisht CO₂ shtesë – edhe pse qeveria e di mirë se fluturimi i pastër, i gjelbër, është ende fantashkencë. Dhe ja paradoksi: deri tani kjo qeveri kishte të drejtë të mburrej për meritat e saj mjedisore – me investime të mëdha në energji të qëndrueshme dhe izolimin e shtëpive të ftohta. Por zgjerimi i udhëtimit ajror nuk është pjesë e asnjë agjende të gjelbër.
Zgjerimi i Heathrow: një pistë e tretë për £50 miliardë
Heathrow ka paraqitur propozimin për ndërtimin e një piste të tretë, me kosto £50 miliardë – projekt që u miratua fillimisht nga Laburistët më 2009 dhe më pas nga Konservatorët në 2018. Pandemia e Covid e ndaloi përkohësisht projektin, por tashmë Heathrow rikthehet me plane “gati për ndërtim”, me financim nga Katar, Singapor dhe Arabia Saudite. Investitorët presin që ligji i planifikimit të parandalojë çdo bllokim ligjor apo ambientalist, si për shkak të hardhucave, ashtu edhe nga gjykatat.
Argumenti? 100,000 vende të reja pune dhe 750 fluturime shtesë çdo ditë – një ofertë tërheqëse për një qeveri që kërkon investime të huaja.
Laburistët pro-fluturimit, përballë çmimit klimatik
Sekretarja e Transportit, Heidi Alexander, ka miratuar dyfishimin e madhësisë së aeroportit të Lutonit, favorizon ndërtimin e pistës së dytë në Gatwick për 100,000 fluturime shtesë, dhe mbështet zgjerimin e Stanstedit. Kjo do të sillte 70% më shumë fluturime sesa niveli i vitit 2018 – duke anuluar gjithë përfitimet e planit të energjisë së pastër të qeverisë.
Ministrja e Financave, Rachel Reeves, kishte premtuar të bëhej “kancelarja e parë e gjelbër e Britanisë”. Por planet e saj varen nga rritja ekonomike, dhe miliarda paund nga investime private janë tundim i madh. Megjithatë, përtej ndërtimit, pretendimet për rritje përmes fluturimeve duken të dyshimta.
Kush fluturon vërtet? Jo biznesmenët, por turistët
Ideja e “lidhjes globale” sugjeron se biznesmenë do të vijnë në Britani me çanta të mbushura me kontrata. Por të dhënat tregojnë se vetëm 1 në 14 pasagjerë janë udhëtarë biznesi. Pandemia tregoi se takimet online janë më efikase, dhe udhëtimi i biznesit ka arritur kulmin.
A sjellin fluturimet më shumë turistë të huaj? Jo. 70% e fluturimeve janë britanikë që shkojnë jashtë, duke shpenzuar shumë më tepër jashtë sesa vizitorët harxhojnë në Britani.
Në 20 vitet e fundit, 83% e fluturimeve shtesë i përkasin atyre që fluturojnë shpesh, kryesisht për pushime. Gjysma e popullsisë nuk fluturon asnjëherë gjatë vitit, ndërsa 15% e britanikëve përdorin 70% të të gjitha fluturimeve. Dhe një e treta janë “fluturues ultra-frekuentë” – 6+ udhëtime në vit.
Një taksë e drejtë për ndotësit e mëdhenj
Në vend që këta përdorues të mëdhenj të ndëshkohen, kompanitë ajrore i shpërblejnë me bonuse. Një raport i New Economics Foundation, “Flying Fair”, propozon një taksë të lartë për ata që fluturojnë më shumë se 6 herë në vit, e cila të përfshihet në deklaratat tatimore – jo në çmimin e biletës. Kjo e bën më të dukshëm çmimin mjedisor të fluturimeve të tepërta dhe mund të sjellë £6 miliardë në vit, duke ulur CO₂ nga aviacioni me 28%.
Heqja dorë nga treni: kur absurdi bëhet politikë
Trenat e sapo-nacionalizuar do të përfitonin nga frenimi i udhëtimeve ajrore – por çmimet në Britani janë pengesë absurde. Për shembull: një fluturim Londër-Edinburg kushton £29.99 vajtje-ardhje, ndërsa me tren (LNER) £181.69. Në Francë është ndaluar fluturimi për distanca që mund të përshkohen me tren për më pak se 2.5 orë – dhe kështu duhet të bëjmë edhe ne. Fillimisht, ndaloni kompanitë ajrore të ofrojnë çmime më të ulëta sesa treni. Ka 39 milionë udhëtime ajrore brenda vendit çdo vit që mund të kalonin në hekurudhë.
Tuneli i La Manshit: potencial i pashfrytëzuar
Tuneli i Kanalit mund të përballojë 2.5 herë më shumë trenë sesa aktualisht – por ka nevojë për investim modest për të rritur kapacitetin. Ky është drejtimi ku duhet të shkojë financimi, jo në aeroporte. Po, treni merr më shumë kohë – por është më i rehatshëm, më qendror dhe shumë më pak stresues sesa aeroportet e stërmbushura dhe fluturimet e vona.
Teknologjia e gjelbër ende nuk ka ardhur
Dëmi klimatik është kostoja e vërtetë e fluturimeve të panevojshme. Ministria e Financave thotë se zgjerimi duhet të ndodhë “në përputhje me detyrimet ligjore, mjedisore dhe klimatike të Britanisë”. Por Komiteti për Ndryshimet Klimatike (CCC) paralajmëron se zgjerimi i aeroporteve do të shkelë buxhetet e karbonit për zero emetime deri në 2050.
Qeveria dhe industria flasin për teknologji magjike: avionë elektrikë, lëndë djegëse të qëndrueshme (SAFs), kapje të karbonit – por asnjë prej tyre nuk është gati. CCC thotë se në 2040 mund të ketë vetëm 17% SAFs, dhe asnjë rritje të fluturimeve para 2030. Këta që besojnë në fluturimin e pastër duhet të pranojnë një moratorium të përkohshëm deri sa të vijë teknologjia.
Një test i sinqeritetit për Laburistët
Qeveria po shfaqet gjithnjë e më pro-fluturimeve, pa inkurajuar udhëtimin me ndërgjegje klimatike. Duhet të ndalojë shpërblimet për fluturuesit e shpeshtë. Pse lejohen avionët privatë? Ata janë 30 herë më ndotës për vend, dhe paguajnë më pak taksa për pasagjer.
Politika ndaj aeroporteve do të tregojë sa seriozisht e merr qeveria krizën klimatike. Politikisht, kjo është edhe një përballje me presionin e majtë – nga të Gjelbrit, Liberal Demokratët dhe lëvizjet pro-trenit të rilindura nga Jeremy Corbyn.
Por ndalimi i zgjerimeve do t’i lejonte konservatorëve dhe të djathtës së Farage të spekulojnë se “milionat e humbura nga turistët” janë pjesë e “kostos së rreme të net zero”.
Megjithatë, një sondazh YouGov zbuloi se 61% e publikut është kundër zgjerimit të aeroporteve – një qëndrim i ndarë nga kryetarët e bashkive si Andy Burnham dhe Sadiq Khan.
Dilema: Klima apo Para?
Thesari përballet me një zgjedhje të qartë: klima apo paraja?
Përgjigjja duhet të jetë po aq e qartë:
Shpallni një moratorium – derisa të vijë fluturimi i gjelbër.
*Polly Toynbee është kolumniste e gazetës The Guardian. Përgatiti: L.Veizi