Viti 1828 shënoi një nga kthesat më të rëndësishme të Luftës Greke të Pavarësisë, konflikt që kishte nisur në vitin 1821 kundër Perandorisë Osmane. Pas viteve të betejave të përgjakshme dhe pas ndërhyrjeve diplomatike të fuqive të mëdha evropiane, çështja greke më në fund mori një formë të qartë në nivel ndërkombëtar.
Protokolli i Londrës: Njohja e autonomisë greke
Më 1828, në Londër, Britania e Madhe, Franca dhe Rusia nënshkruan një dokument të rëndësishëm diplomatik, të njohur si Protokolli i Londrës. Ky protokoll përcaktoi krijimin e një shteti autonom grek, i cili, megjithëse do të mbetej nën sovranitetin osman, do të gëzonte vetëqeverisje të plotë dhe institucione të pavarura.
Vendimi përfshinte territore me rëndësi të madhe strategjike dhe historike: Morenë (Peloponezin) dhe ishujt Cikladë. Kjo ishte hera e parë që kufijtë e një entiteti shtetëror grek njiheshin në mënyrë zyrtare nga fuqitë ndërkombëtare.
Diplomacia evropiane dhe balanca e fuqive
Nënshkrimi i protokollit ishte rezultat i një kombinimi të presionit diplomatik dhe ndërhyrjes ushtarake. Beteja e Navarinës (1827), ku flota osmane–egjiptiane u shkatërrua nga skuadrat detare britanike, franceze dhe ruse, kishte treguar vendosmërinë e Evropës për t’i dhënë fund konfliktit.
Megjithatë, fuqitë evropiane ishin të kujdesshme: ato shihnin autonominë si kompromis mes aspiratave kombëtare greke dhe interesave të tyre për të ruajtur ekuilibrin politik në Mesdhe.
Rruga drejt pavarësisë së plotë
Ndërsa Protokolli i Londrës nuk e shpallte Greqinë plotësisht të pavarur, ai krijoi bazën ligjore dhe diplomatike për shtetin e ardhshëm helen. Vetëm pak vite më vonë, në 1830, një protokoll i ri do ta shpallte Greqinë shtet plotësisht të pavarur – një arritje që filloi pikërisht me dokumentin e vitit 1828.
Përgatiti: L.Veizi