Në vitin 1962, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi një nga aktet më të rëndësishme të historisë moderne të luftës kundër diskriminimit racial – Rezolutën 1761 (XVII), e cila dënonte zyrtarisht regjimin e Aparteidit në Afrikën e Jugut. Kjo rezolutë u miratua më 6 nëntor 1962, në një kohë kur sistemi i ndarjes racore dhe shtypjes së popullsisë me ngjyrë nga pakica e bardhë kishte arritur përmasa të rënda dhe të institucionalizuara.
Konteksti historik
Pas Luftës së Dytë Botërore, Afrika e Jugut u drejtua nga një qeveri e dominuar nga Partia Nacionale, e cila që nga viti 1948 vendosi në mënyrë të plotë politikën e Aparteidit — një sistem racor që ndalonte përzierjen midis racave, kufizonte të drejtat e popullsisë afrikane dhe i mohonte asaj çdo pjesëmarrje politike, arsimore dhe ekonomike të barabartë me të bardhët.
Lëvizjet e brendshme të rezistencës, si Kongresi Kombëtar Afrikan (ANC) me liderë si Nelson Mandela, Oliver Tambo dhe Walter Sisulu, po shtoheshin në forcë, ndërsa shtypja e tyre nga autoritetet e bardha ishte gjithnjë e më e dhunshme. Masakra e Sharpeville në vitin 1960, ku policia vrau 69 protestues të paarmatosur, tronditi opinionin ndërkombëtar dhe nxit reagimin e Kombeve të Bashkuara.
Përmbajtja e rezolutës
Rezoluta e Asamblesë së Përgjithshme e vitit 1962:
Dënonte politikën e Aparteidit si shkelje flagrante të Kartës së Kombeve të Bashkuara dhe të Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut.
Kërkonte lirimin e menjëhershëm të të burgosurve politikë, përfshirë udhëheqësit e ANC-së dhe lëvizjeve të tjera të rezistencës.
U bënte thirrje të gjitha shteteve anëtare të OKB-së të ndërprisnin menjëherë marrëdhëniet ushtarake dhe ekonomike me Afrikën e Jugut, duke përfshirë tregtinë e armëve, investimet dhe shkëmbimet kulturore apo sportive.
Krijonte një Komitet të Posaçëm kundër Aparteidit, për të ndjekur zbatimin e sanksioneve dhe për të raportuar për ecurinë e situatës në Afrikën e Jugut.
Rëndësia dhe pasojat
Edhe pse rezolutat e Asamblesë së Përgjithshme nuk ishin ligjërisht detyruese, Rezoluta 1761 shënoi fillimin e izolimit ndërkombëtar të regjimit të Aparteidit. Ajo ishte akt moral dhe politik që legjitimoi luftën e popullit afrikan për barazi racore dhe frymëzoi një fushatë globale të bojkoteve kundër regjimit të Pretorisë.
Në vitet pasuese, shumë vende filluan të ndalonin tregtinë e armëve me Afrikën e Jugut, të tërhiqnin ambasadorët e tyre dhe të mbështesnin organizatat anti-aparteid. Edhe pse fuqitë perëndimore si SHBA dhe Britania e Madhe fillimisht hezituan të zbatonin sanksione të plota, presioni ndërkombëtar u rrit gjatë viteve 1970–1980, duke çuar më në fund në rënien e sistemit të Aparteidit në fillim të viteve 1990.
Përfundim
Rezoluta e vitit 1962 ishte një gur themeli në historinë e të drejtave të njeriut, një paralajmërim i qartë se komuniteti ndërkombëtar nuk do të toleronte më racizmin e institucionalizuar. Ajo hapi rrugën për një epokë të re solidariteti global ndaj çështjeve të drejtësisë, barazisë dhe dinjitetit njerëzor — një rrugë që përfundoi me çlirimin e Nelson Mandelës në vitin 1990 dhe zgjedhjet e para demokratike në Afrikën e Jugut në vitin 1994.
Përgatiti: L.Veizi