E djathta e fortë dhe ajo ekstreme janë fituesit politikë të “krizës” së migracionit, por vetëm sepse partitë centriste vazhdojnë t’i legjitimojnë ato.
Maurice Stierl
Për një dekadë, Evropa ka mbetur e pezulluar në një gjendje të përhershme krize migracioni. Ndërsa fjala greke krisis i referohet një momenti të jashtëzakonshëm që prish rendin normal të gjërave, që nga viti 2015 ajo është shndërruar në një gjendje të qëndrueshme të Evropës bashkëkohore. Atë vit, 1 milion njerëz kërkuan strehim në Evropë, duke ikur nga luftërat dhe persekutimi. Në dekadën që pasoi, çështja e migracionit u armatos politikisht aq thellë, sa sot është e vështirë të kujtohet një kohë kur ajo nuk konsiderohej krizë.
Ideja e një gjendjeje të përhershme emergjence nuk pasqyron një realitet ku Evropa realisht nuk është në gjendje të përballojë ardhjet e reja. Përkundrazi, ajo pasqyron faktin se ka thjesht shumë njerëz që përfitojnë nga prodhimi artificial i ndjenjës së krizës.
Narrativat e krizës ushqejnë një ekonomi politike të frikës dhe kanë nxitur transformime të thella në arkitekturën kufitare dhe politikat e migracionit të Evropës. Kompleksi kufitar-industrial evropian po lulëzon, me përfitues si agjencia kufitare e BE-së, Frontex, buxheti i së cilës është rritur nga 90 milionë euro në vitin 2014 në mbi 1 miliard euro këtë vit – pavarësisht akuzave të shpeshta për përfshirje në shkelje të të drejtave të njeriut. (Frontex i ka mohuar këto akuza.) Në mbarë Evropën, kompani private të mbrojtjes dhe sigurisë kanë përfituar nga kontrata fitimprurëse që kanë militarizuar më tej kufijtë evropianë.
Me premtimin se viti 2015 “nuk do të përsëritet”, forcat politike konservatore dhe të djathta ekstreme janë në rritje në të gjithë Evropën, të vendosura dukshëm të nxisin ndjenja anti-migrante dhe ta bëjnë gjithnjë e më të zakonshme teorinë raciste të “zëvendësimit të madh”. E djathta raciste ka shfrytëzuar momentin e saj. Por fakti që Evropa po bëhet një mjedis gjithnjë e më armiqësor për migrantët dhe pakicat e racizuara është, në masë të madhe, pasojë e cinizmit të rrezikshëm të partive centriste, të cilat përpiqen ta mundin të djathtën e fortë dhe atë ekstreme duke luajtur sipas rregullave të tyre.
Gjermania shërben si një rast paradigmatik. Duke shfrytëzuar “krizën e refugjatëve” të vitit 2015, partia e djathtë ekstreme Alternativa për Gjermaninë (AfD) hyri për herë të parë në parlamentin gjerman në vitin 2017, duke shpallur se do të “gjuante” partitë e koalicionit qeverisës dhe do të “rimerrte tokën dhe popullin tonë”.
Si lider i opozitës dhe, që nga maji, si kancelar, Friedrich Merz i CDU-së është zhvendosur ashpër djathtas. Duke ndjekur një axhendë agresive anti-migracion dhe duke luajtur pa skrupuj me ndjenja që mund të konsiderohen raciste, ai sugjeroi në tetor se “problemi i peizazhit urban” të Gjermanisë mund të zgjidhej vetëm përmes “dëbimeve në shkallë të gjerë”. Qysh në vitin 2018, Merz kishte premtuar se do ta përgjysmonte rezultatin elektoral të AfD-së. Disa vite politikash imituese kanë prodhuar efektin e kundërt: AfD është rritur nga rreth 5% në 26%, duke u barazuar tashmë në sondazhe me CDU-në e Merzit.
Në Mbretërinë e Bashkuar, qeveria laburiste po përjeton një fat të ngjashëm. E përballur me nivele tejet të ulëta popullariteti dhe presion të madh nga e djathta e fortë e Reform UK, qeveria shpalli në nëntor “reformat më gjithëpërfshirëse të azilit në kohët moderne”. Planet e saj drakoniane do ta bëjnë statusin e refugjatit të përkohshëm, do të shkurtojnë përfitimet, do të ndajnë familje dhe do të lënë shumë njerëz në një gjendje pezull për dekada. Kjo qasje nuk i frenon forcat e së djathtës: përkundrazi, i trimëron ato. Ndërsa Reform UK i përshëndeti reformat e shpallura, duke e “veshur” ministren e brendshme laburiste Shabana Mahmood me ngjyrat e veta në rrjetet sociale, aktivisti i njohur i ekstremit të djathtë Tommy Robinson festoi atë që e quajti shkatërrim të dritares Overton.
Për të djathtën e fortë dhe atë ekstreme në mbarë Evropën, “dhurata” e krizave dhe panikëve migratore vazhdon të japë fryte. Edhe pse kjo tashmë duhet të jetë e qartë për të gjithë, ia vlen të përsëritet: kur përfshihesh në një politikë mizorie për të tejkaluar ata, e gjithë axhenda politike e të cilëve është e ndërtuar mbi mizorinë, humbja është e pashmangshme. Edhe nëse qeveritë arrijnë të zbatojnë politika “të ashpra” migracioni ose të ulin numrin e azilkërkuesve, e djathta ekstreme do të gjejë pakica të tjera racore për t’i shënjestruar, për t’i bërë kokë turku dhe për t’i çnjerëzuar.
Asgjë nga kjo nuk e ka shuar etjen e së djathtës ekstreme për më shumë mizori dhe dhunë anti-migrante. Shndërrimi i hapësirave të gjera si Sahara dhe Deti Mesdhe në zona vdekjeje nuk mjafton për ata që e shohin luftën e tyre si një betejë civilizuese, të zhytur në mitologji racore dhe fantazi “rimigrimi”, që në fund do të kthehen edhe kundër qytetarëve minoritarë të vetë Evropës.
Idetë e së djathtës ekstreme po fitojnë terren, duke krijuar aleanca në mbarë botën dhe duke e shndërruar migracionin në një mjet për transformim autoritar. Në strategjinë e fundit të sigurisë kombëtare, administrata e Donald Trump bëri thirrje për fundin e “epokës së migracionit masiv” dhe parashtroi plane për “kultivimin e rezistencës ndaj trajektores aktuale të Evropës”, me qëllim parandalimin e “zhdukjes civilizuese” të saj. Në Gjermani, AfD tashmë po feston.
Çfarë, atëherë, na pret në dekadën e ardhshme të Evropës fortesë? Rruga e zgjedhur nga BE-ja duket e qartë. Me hyrjen në fuqi të plotë të Paktit për Migracionin dhe Azilin në vitin 2026, do të arrihet një tjetër gur themeli në fortifikimin e Evropës. Në vend që të kundërshtojë narrativat e krizës së përhershme të migracionit, pakti e kthen krizën në politikë. Ai do t’u mundësojë shteteve anëtare të BE-së të përshpejtojnë procedurat kufitare, të zgjasin ndalimin e detyruar dhe të kufizojnë të drejtat e azilit kur përballen me “një situatë të jashtëzakonshme të fluksit masiv të shtetasve të vendeve të treta”. Megjithatë, sipas Amnesty International, “situatat” e mbuluara janë “aq të gjera, të paqarta dhe të mbivendosura, sa ka gjasa të zbatohen rregullisht. Pasi të vendosen, mund të jetë e vështirë të zhbëhen këto përjashtime, duke çuar në normalizimin e dispozitave emergjente në Evropë”.
Në një botë me shumë arsye për lëvizje të detyruar njerëzore – luftëra dhe gjenocide, shfrytëzim kapitalist dhe kolaps klimatik – forcimi i sigurisë kufitare, dëbimet dhe një politikë e përgjithshme mizorie nuk do ta “zgjidhin” kurrë çështjen e migracionit. Ajo që do të arrijnë është gërryerja e normave demokratike, thellimi i ndarjeve shoqërore dhe amplifikimi i armiqësisë raciste.
Meqenëse migracioni është shndërruar në gurin e themelit të kthesës aktuale autoritare, pikërisht rreth migracionit duhet të formohet rezistenca. Si do ta kujtojmë dekadën 2026–2035 varet, në fund të fundit, nga ne. Kryerja e shpëtimeve në Mesdhe, pengimi i bastisjeve të emigracionit dhe fluturimeve të dëbimit, rimarrja e qyteteve si hapësira pluralizmi dhe solidariteti – të gjitha këto janë ndërhyrje urgjente që mbrojnë bashkëqytetarët tanë njerëzorë dhe e përballin drejtpërdrejt rritjen e forcave autoritare rreth nesh.
*Dr. Maurice Stierl është studiues i migracionit dhe kufijve në Universitetin e Osnabrück-ut, Gjermani.
Përgatiti për botim: L.Veizi