Dy vitet e ardhshme mund t’i ofrojnë Rusisë një shans të përsosur për të testuar përkushtimin e Perëndimit ndaj NATO-s. Por disa qeveri, si edhe vetë aleanca, e konsiderojnë këtë kërcënim të ekzagjeruar.
Qeveritë evropiane shqetësohen se Vladimir Putin do ta shohë këtë si momentin e tij për të sulmuar.
Zyrtarë të mbrojtjes dhe ligjvënës frikësohen se Kremlini do t’i konsiderojë vitin e ardhshëm ose dy vitet e ardhshme, ndërsa Donald Trump është ende në Shtëpinë e Bardhë dhe BE-ja nuk e ka forcuar kapacitetin e saj ushtarak, si kohën e duhur për të testuar përkushtimin e Perëndimit ndaj NATO-s, sipas tre politikanëve të BE-së me njohuri për diskutimet, të intervistuar nga Politico.
Ndërsa lufta e Rusisë në Ukrainë ka treguar kufijtë e fuqisë së Moskës, presidenti rus ka sinjalizuar prej kohësh dëshirën e tij për të marrë më shumë territor.
“Diçka mund të ndodhë shumë shpejt ekziston një ‘dritare mundësie’ ruse,” tha Mika Aaltola, një anëtare finlandeze e krahut të djathtë të qendrës në Komitetin e Punëve të Jashtme të Parlamentit Evropian. “SHBA po tërhiqet nga Evropa, marrëdhëniet transatlantike janë në kaos dhe BE-ja ende nuk është plotësisht e gatshme të marrë përgjegjësitë vetë.”
Ndërsa zyrtarët e mbrojtjes dhe politikëbërësit nuk përjashtojnë mundësinë që Putin të nisë një ofensivë tokësore në një vend të NATO-s, ata thonë se kjo është e pamundur duke parë sa të lodhura janë forcat ruse nga lufta në Ukrainë, sipas një diplomati të lartë të NATO-s dhe tre zyrtarëve të lartë evropianë të mbrojtjes, të cilëve u është dhënë anonimitet për të folur lirshëm për këtë çështje të ndjeshme.
Në vend të kësaj, ka shumë më tepër gjasa që ai të bëjë diçka më të synuar ose të kryejë një ndërhyrje të projektuar për të krijuar paqartësi, duke shpresuar të mbjellë përçarje në NATO nëse veprimi përmbush pragun për të aktivizuar klauzolën e mbrojtjes së ndërsjellë të Nenit 5 apo jo, tha Aaltola.
Neni 5 deklaron se aleatët duhet ta konsiderojnë një sulm të armatosur kundër njërit prej tyre “si një sulm të armatosur kundër të gjithëve”, por Trump e ka quajtur NATO-n një “tigër letre”. Ai pritet të largohet nga detyra në janar 2029.
Putin mund të “eskalojë horizontalisht kundër një fqinj tjetër, duke u përpjekur të shmangë një negociatë poshtëruese me Ukrainën”, tha për POLITICO Gabrielius Landsbergis, ish-ministri i Jashtëm i Lituanisë, i cili gjithashtu ka paralajmëruar për “dritaren e mundësisë” së Putinit.
Ndërsa shpenzimet evropiane për mbrojtjen janë rritur ndjeshëm pas pushtimit të plotë rus të Ukrainës në vitin 2022, ndikimi i plotë i tyre do të ndihet vetëm pas disa vitesh, sipas “Udhërrëfyesit të Gatishmërisë së Mbrojtjes” të BE-së. Blloku synon të jetë i gatshëm për të “frikësuar në mënyrë të besueshme kundërshtarët e tij dhe për t’iu përgjigjur çdo agresioni” deri në vitin 2030, thuhet në këtë dokument.
“Mund të jetë diçka e vogël psikologjike që na frikëson, nëse Putin ndien se një përshkallëzim i tillë na dobëson dhe ul mbështetjen për Ukrainën,” tha Ville Niinistö, kryetari i Delegacionit të Parlamentit Evropian në Komitetin e Bashkëpunimit Parlamentar BE-Rusi dhe një ish-ministër i qeverisë në Finlandë, e cila ndan një kufi prej 1,340 kilometrash me Rusinë.
“Rusia nuk është e plotfuqishme,” tha ai. “Por dëshpërimi është gjithashtu i rrezikshëm.”
“Çfarë bën Trump më pas?”
Kryeministri polak Donald Tusk tha të shtunën se “kërcënimi më i madh për komunitetin transatlantik” është “ shpërbërja e vazhdueshme e aleancës sonë”.
Nëse Putini po monitoron angazhimin e Trumpit ndaj NATO-s, atëherë sfidat e tij të brendshme politike do të ndikojnë. Nëse republikanët nuk dalin mirë në zgjedhjet e mesmandatit në nëntor, Trumpi mund të përpiqet të rifitojë bazën e tij duke ushtruar më shumë presion kundër “bêtes noires” të tij , NATO-s dhe Evropës, dhe duke u tërhequr më tej nga mbështetja për Ukrainën, përpara zgjedhjeve presidenciale të SHBA-së të vitit 2028, sipas një zyrtari të lartë evropian të mbrojtjes.
SHBA- të njoftuan të premten se do të tërhiqnin 5,000 trupa amerikane nga Gjermania. Trump kërcënoi të njëjtën gjë për Italinë dhe Spanjën .
“Ekziston rreziku për një kthesë edhe më të keqe” në qëndrimin e SHBA-së ndaj NATO-s për shkak të klimës politike të brendshme, tha zyrtari i lartë i mbrojtjes. Për të shmangur kërcënimin, BE-ja duhet të “investojë shumë dhe të investojë së bashku” për të qenë gati për të mbrojtur veten.
Edhe pse Rusia është dobësuar, me Ukrainën që depërton në mbrojtjet e saj dhe godet në territorin e saj, me viktimat në rritje dhe Kievin që arrin të rimarrë territorin , kjo vetëm sa e bën Putinin më të rrezikshëm për Evropën në këtë moment, tha Aaltola, eurodeputeti i çështjeve të jashtme.
“Përshkallëzimi i konfliktit [në Ukrainë] mund t’i japë Rusisë një kartë për të luajtur… lufta po i shterron burimet e tyre, kështu që ata po kërkojnë një rrugëdalje”, tha Aaltola. Dhe kjo rrugëdalje “nuk janë negociatat e paqes – po e zgjeron konfliktin”.
Putini ka shumë objektiva të lehta për të zgjedhur, tha Aaltola, dhe një sulm mund të “marrë forma të shumta të ndryshme”, me Kremlinin që nuk ka gjasa të bëjë diçka kaq të qartë sa nisja e “një inkursioni ku NATO është e fortë, si kufiri polak”.
“Mund të jetë një operacion me dronë, mund të jetë një operacion në Detin Baltik… Mund të jetë diçka në Arktik, që synon ishuj të vegjël. Ata kanë flotën në hije, e cila është tashmë pjesërisht e militarizuar”, tha Aaltola. “Një sulm me dronë nuk kërkon trupa, nuk kërkon kalimin e kufirit.”
Me një operacion të tillë, Putin do të synonte të ushtronte presion mbi aleatët evropianë të Ukrainës, duke shmangur çdo përgjigje të mundshme amerikane.
“Nëse nuk ka sulm përtej kufirit, SHBA mund të thotë se kjo nuk është strategjikisht aq e rëndësishme,” tha Aaltola. “Ata janë të ngarkuar me burime në Iran, kështu që mund të këshillojnë negociata me Rusinë. Dhe kjo është pikërisht ajo që Rusia do të përpiqej të arrinte.”
Alarmizëm
Evropa nuk është e bashkuar në vlerësimin e kërcënimit të menjëhershëm rus. Ka tension mes politikanëve nga vende si Finlanda dhe Lituania, që po japin alarmin dhe kërkojnë rritje urgjente të mbrojtjes raketore dhe gatishmërisë ushtarake, dhe një qasje më të kujdesshme në Estoni dhe në vetë NATO-n, ku disa zyrtarë thonë se alarmizmi i tepruar luan në favor të Putinit.
Por ata që e minimizojnë kërcënimin rrezikojnë ta fusin Evropën në një ndjenjë të rreme sigurie, shtoi ai. “Kjo është gjëja më e keqe që mund të krijosh në demokraci,” tha ai. “Ne duhet të alokojmë burime, dhe nëse ka një ndjenjë të rreme sigurie, atëherë burimet nuk shkojnë për mbrojtje.”
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy sugjeroi në një intervistë televizive se Rusia mund të jetë duke u përgatitur të lëvizë kundër “një prej vendeve baltike, për shembull”. Zyrtarë të lartë në Kiev kanë thënë se ato janë objektiva për shkak të mbështetjes së tyre për Ukrainën.
“Rusët po dërgojnë një sinjal,” tha ministri i Jashtëm ukrainas Andrii Sybiha, duke akuzuar vendet baltike për lejimin e dronëve ukrainas në hapësirën e tyre ajrore.
Politikanët në vendet baltike janë përpjekur ta minimizojnë këtë kërcënim. Edhe zyrtarët në NATO janë po aq skeptikë.
“Rusia është shumë e angazhuar në Ukrainë,” tha presidenti estonez Alar Karis. “Nuk mendoj se ka kapacitet të mjaftueshëm për të provuar” të bëjë luftë edhe në Baltik.
Ky argument u mbështet edhe nga diplomati i lartë i NATO-s dhe tre zyrtarët evropianë të mbrojtjes.
“E konsideroj shumë të pamundur,” tha diplomati i NATO-s. Sipas tij, prirja “vetëshkatërruese” e Putinit ka kufij — veçanërisht kur nuk ka fitim të menjëhershëm dhe të dukshëm.
“Është e qartë se Rusia e sheh veten në një përballje afatgjatë me Perëndimin,” tha një tjetër zyrtar i lartë. “Megjithatë, aktualisht ne mbajmë vlerësimin se nuk ka kërcënim ushtarak afatshkurtër për NATO-n për shkak të përfshirjes së Rusisë në Ukrainë. Kjo nuk do të thotë se nuk duhet të jemi vigjilentë, pasi Rusia mund të keqvlerësojë unitetin dhe vendosmërinë tonë.”
Një “luftë në dy fronte” është një strategji “shumë, shumë e rrezikshme” për Putinin, tha një tjetër zyrtar, sidomos ndërsa Evropa po përparon në forcimin e mbrojtjes së saj.
Por, siç pranoi Karis, Evropa nuk mund të përjashtojë asgjë.