Last Updated on 20/06/2026 by Anisa
Rihapja e Ngushticës së Hormuzit, në kuadër të marrëveshjes së paqes midis SHBA-së dhe Iranit, do të zbusë krizën energjetike që ka dëmtuar rritjen ekonomike dhe ka nxitur inflacionin në nivel global.
Megjithatë, një nga surprizat e mbylljes — që zgjati për muaj — të korridorit më kritik të energjisë në Lindjen e Mesme ishte fakti se ekonomia globale nuk pësoi një goditje më serioze.
Ndikimi nuk ishte aq i menjëhershëm dhe as aq i fortë sa pas pushtimit të Rusisë në Ukrainë në 2022 apo krizave të naftës të viteve 1970. Siç vëren Wall Street Journal, ekzistojnë pesë mësime për ekonominë globale nga kriza e Hormuzit.
Shumë vende ishin të përgatitura mirë
Ndërsa kriza e Hormuzit po zhvillohej, bota kishte mjaftueshëm naftë. Importuesit kryesorë në Evropë dhe Azi kishin rezerva strategjike të mbushura, ndërsa rezervat tregtare ishin në gjendje të mirë pas rritjes së vitit 2025. Kjo u dha ekonomive të mëdha një “jastëk sigurie” për të përballuar tronditjen me ndërprerje të kufizuara.
Në ekonomitë më të vogla, megjithatë, pasojat ishin të rënda. Dhe jo vetëm aty. Për shembull, në Mbretërinë e Bashkuar, shitjet e karburantit ranë në prill, pasi qytetarët shmangnin drejtimin e makinave. Disa kompani ajrore evropiane dhe amerikane kanë ulur fluturimet për shkak të rritjes së çmimeve të karburantit të avionëve. Në Japoni, një prodhues ushqimesh kaloi në përdorimin e paketimit bardhë e zi për disa produkte, për shkak të mungesës së bojës që lidhej me krizën e naftës.
Pesha e krizës së furnizimit u ndje më shumë në vendet e varfra që nuk kanë mundësi të mbajnë rezerva. Disa prej tyre, si Bangladeshi dhe Sri Lanka, vendosën kufizime të konsumit të naftës përmes racionimit të karburantit. Të tjera mbyllën shkolla dhe zyra dhe kufizuan përdorimin e kondicionerëve.
Kërkesa globale për naftë vlerësohet të ketë rënë rreth 5%, ose rreth 5 milionë fuçi në ditë, në tremujorin e dytë të vitit, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë. Kjo rënie është më e vogël se uljet prej rreth 10% gjatë luftës Iran–Irak (1980), embargos arabe të naftës në 1973 dhe krizës së Suezit në 1956, sipas Société Générale, gjë që tregon se menaxhimi i krizave të naftës është bërë më i lehtë.
Tregu global i naftës është fleksibël
Frika se kriza në Hormuz do të çonte çmimin e naftës në 150 apo 200 dollarë për fuçi nuk u realizua. Prodhuesit e energjisë në Lindjen e Mesme gjetën mënyra për të anashkaluar mbylljen më shpejt sesa pritej, ndërsa prodhues të tjerë — përfshirë SHBA-në — rritën prodhimin dhe eksportet për të mbushur boshllëkun.
Eksportet nga porti Yanbu në Arabinë Saudite në Detin e Kuq u rritën në rreth 4 milionë fuçi në ditë, nga më pak se 1 milion para luftës, sipas Kpler. Emiratet e Bashkuara Arabe u orientuan gjithashtu drejt eksportit përmes tubacioneve, duke transportuar naftë nga Abu Dhabi në portin e Fujairah në Gjirin e Omanit.
Ndërkohë, eksportet e naftës së SHBA-së arritën rekorde të reja. Eksportet e Venezuelës u rritën me 43% në tre muajt e fundit krahasuar me një vit më parë, ndërsa ato të Brazilit u rritën me një të tretën, sipas Kpler.
Kina mund të kufizojë importet e naftës
Importet kineze të naftës ranë me rreth 3 milionë fuçi në ditë, por nuk pati shenja të dukshme të krizës në ekonominë e dytë më të madhe në botë.
Si importuesit e tjerë të mëdhenj, Pekini përdori rezervat e tij strategjike dhe gjeti furnizues të tjerë për të kompensuar humbjet nga Hormuzi. Rafineritë ulën prodhimin për të ruajtur rezervat e naftës bruto.
Megjithatë, Kina, duke qenë e vetëdijshme për varësinë nga energjia e importuar, ka orientuar ekonominë drejt përdorimit më të ulët të naftës së importuar: prodhimi i energjisë elektrike po mbështetet gjithnjë e më shumë te qymyri dhe burimet e rinovueshme, ndërsa përdorimi i makinave elektrike po rritet.
Kriza pati kosto për Kinën — çmimet e prodhimit u rritën ndjeshëm dhe shpenzimet e konsumit ranë në maj — por rezistenca e saj dhe e ekonomive të tjera aziatike ndihmoi në ruajtjen e dinamikës së ekonomisë globale.
Bota po përdor energjinë më me efikasitet
Drejtoresha e Përgjithshme e Fondit Monetar Ndërkombëtar, Kristalina Georgieva, deklaroi në prill se përmirësimet në efikasitetin energjetik ndihmuan në zbutjen e ndikimeve të luftës në Iran.
Një mënyrë për të matur sa me efikasitet përdorin ekonomitë energjinë është sasia e energjisë së konsumuar për të prodhuar një dollar PBB-je. Sipas Bankës Botërore, intensiteti energjetik është ulur rreth një të tretën që nga viti 2000 në SHBA dhe Evropë, dhe rreth 40% në Kinë — një ndryshim që i ndihmon ekonomitë të përballojnë më mirë goditjet e furnizimit.
Ekonomitë e zhvilluara janë zhvendosur nga industria e rëndë drejt shërbimeve me konsum më të ulët energjie, si financat dhe shëndetësia. Energjitë e rinovueshme kanë luajtur rol të rëndësishëm, ndërsa pajisjet shtëpiake dhe proceset industriale janë bërë më efikase energjetikisht.
Zhvillimi i inteligjencës artificiale ka kompensuar barrën energjetike
Ndërkohë, rritja e shpejtë e inteligjencës artificiale është bërë një kundërpeshë e rëndësishme ndaj krizës energjetike. Zgjerimi i qendrave të të dhënave në SHBA dhe entuziazmi për teknologjinë kanë nxitur tregtinë dhe investimet dhe kanë shtyrë tregjet në nivele rekord.
Përfitimet janë ndjerë veçanërisht në Azi, e cila furnizon çipa, pajisje dhe elektronikë për këtë zhvillim. Vlera e eksporteve të Tajvanit është më shumë se dyfishuar që nga fillimi i vitit 2025. Eksportet e Koresë së Jugut janë rritur me rreth 80%, të Singaporit me 40% dhe të Japonisë me gati 20%./ad