Për më shumë se një shekull, armët e gjetura në varret e princeshave të lashta egjiptiane u konsideruan thjesht objekte ceremoniale, simbole të statusit mbretëror që shoqëronin të vdekurit në botën e përtejme. Por një studim i ri i mbetjeve të tyre skeletore sjell një përfundim krejt tjetër: disa nga këto gra të familjes faraonike nuk ishin vetëm bartëse simbolesh pushteti, por luftëtare të stërvitura, të afta në përdorimin e harkut, kamës dhe armëve të tjera.
Hulumtimi, i publikuar në revistën shkencore “Frontiers in Environmental Archaeology”, analizoi gjashtë mumie mbretërore të periudhës së Mbretërisë së Mesme të Egjiptit dhe zbuloi gjurmë të zhvillimit të fuqishëm muskulor në kockat e tyre. Këto shenja tregojnë se ato kishin kryer aktivitete fizike intensive, në përputhje me përdorimin e armëve të gjetura në varret e tyre.
“Gratë mbretërore merrnin pjesë në aktivitete që kërkonin aftësi dhe përpjekje të konsiderueshme fizike, si harkëtaria dhe gjuetia”, shpjegon doktorja Zeinab Hashesh nga Universiteti i Beni-Suefit, autore kryesore e studimit. Sipas saj, zhvillimi i muskujve dhe ndryshimet në skelet dëshmojnë se këto armë nuk ishin thjesht objekte simbolike, por mjete që ato mund t’i kishin përdorur gjatë jetës.
Mumiet e harruara të Dahshurit
Gjashtë mumiet mbretërore u zbuluan në fund të shekullit XIX në Dahshur, një nga nekropolet më të rëndësishme të Egjiptit, në jug të Kajros, nga arkeologu francez Jacques de Morgan. Zbulimi ndodhi në periudhën kur Evropa ishte përfshirë nga një interes i jashtëzakonshëm për qytetërimin e Egjiptit të lashtë.
Në vitin 1895 u kryen ekzaminimet e para shkencore mbi disa prej tyre, përfshirë mbretin Hor dhe princeshën Noub-Hotep. Më pas, në vitin 1915, mumiet u transferuan në Muzeun Egjiptian në Tahrir, ku qëndruan të harruara për më shumë se një shekull. Ato u rizbuluan vetëm në vitin 2020 gjatë një projekti për katalogimin e koleksioneve muzeale.
Katër prej këtyre mumieve u përkisnin vajzave të faraonit Amenemhat II, sundimtari i tretë i Dinastisë XII, i cili mbretëroi rreth viteve 1929–1895 para Krishtit. Princeshat Ita, Khenmet dhe Itaweret u varrosën në dhoma të veçanta nëntokësore pranë njëra-tjetrës, së bashku me objekte të çmuara dhe armë.
Në varret e tyre u gjetën harqe, shigjeta, topuza dhe, në rastin e princeshës Ita, një kamë e punuar me mjeshtëri të jashtëzakonshme. Këto objekte zakonisht lidhen me luftëtarët meshkuj të Egjiptit të lashtë, çka e bën zbulimin edhe më të rëndësishëm.
Çfarë tregojnë kockat e princeshave
Megjithëse shumë pjesë të mumieve janë dëmtuar me kalimin e mijëvjeçarëve, mbetjet skeletore që kanë mbijetuar u dhanë studiuesve të dhëna të rëndësishme për jetën e këtyre grave.
Princesha Ita, e cila mendohet se ishte rreth 28–34 vjeçe, kishte zhvillim të theksuar muskulor në pjesën e sipërme të trupit, një tregues i përdorimit të përsëritur të armëve.
Princesha Khenmet, rreth 30–40 vjeçe, kishte shenja të dobësimit të kockave, por njëkohësisht lidhje shumë të forta të ligamenteve, që tregojnë aktivitet fizik të vazhdueshëm.
Ndërsa princesha Itaweret, rreth 20–34 vjeçe, kishte pësuar fraktura në brinjë dhe këmbë. Analiza e skeletit sugjeron se ajo mund të ketë qenë një harkëtare e aftë, e mësuar me përpjekje fizike të përsëritura.
Sipas studiuesve, këto karakteristika janë të ngjashme me ato që shfaqen tek njerëzit që përdorin vazhdimisht harkun: forcim i muskujve të shpatullave, krahëve dhe pjesës së sipërme të trupit.
Një jetë larg luksit të pallatit
Dëshmitë skeletore tregojnë gjithashtu se jeta e këtyre grave nuk ishte vetëm ceremoni dhe privilegj mbretëror. Disa prej tyre kishin pësuar dëmtime fizike, infeksione ose probleme ushqimore.
Frakturat e princeshës Itaweret, për shembull, mund të kenë ardhur nga rrëzime, aksidente gjatë gjuetisë, stërvitjeve fizike apo aktiviteteve të tjera të lodhshme. Fakti që plagët ishin shëruar tregon se ato kishin pasur akses në kujdes mjekësor të avancuar për kohën.
Katër motrat gjithashtu paraqisnin disa anomali të rralla të shtyllës kurrizore, që mund të lidhen me martesat brenda rrethit të ngushtë të familjes mbretërore egjiptiane.
Gratë që sfidojnë imazhin tradicional të Egjiptit të lashtë
Zbulimi ndryshon mënyrën se si është parë roli i grave në oborrin faraonik. Princeshat egjiptiane nuk ishin gjithmonë figura pasive të mbyllura në pallate, të kufizuara në rituale dhe ceremoni. Disa prej tyre merrnin pjesë në aktivitete që kërkonin forcë, disiplinë dhe aftësi luftarake.
Armët e varrosura pranë tyre nuk ishin vetëm zbukurime për jetën e përtejme. Ato mund të ishin dëshmi e një jete reale, ku gratë e familjes mbretërore merrnin pjesë në gjueti, stërvitje dhe aktivitete fizike të lidhura me pushtetin.
Pas mijëra vitesh heshtjeje, kockat e tyre kanë treguar një histori të ndryshme: pas fasadës së artë të Egjiptit faraonik fshiheshin edhe gra të forta, të përgatitura dhe të afta për të mbajtur armë.