Përqafimi i Donald Trump me Vladimir Putinin ka krijuar një përçarje midis aleatëve transatlantikë. Por, pavarësisht gjithë zemërimit të tyre, evropianët nuk janë ende gati të shkëputen nga Shtetet e Bashkuara dhe të ndjekin rrugën e tyre.
Përçarja midis Evropës dhe Shteteve të Bashkuara për shkak të luftës së Rusisë në Ukrainë është zhytur në një thellësi të re, ndërsa Donald Trump dyfishon përqafimin e tij me Vladimir Putinin, duke tronditur një aleancë që tashmë po shkelte mbi akull të hollë.
Gjatë vetëm dy javëve mbresëlënëse, presidenti amerikan ka arritur një marrëveshje për naftë me homologun e tij rus, ka lehtësuar sanksionet ekonomike ndaj Moskës, ka bërë thirrje për zgjedhje të reja në Ukrainë dhe ka hedhur poshtë legjitimitetin e presidentit të saj, Volodymyr Zelenskyy, të cilin Trump e tha se ishte “më i vështirë për t’u përballur” sesa Putini.
Zelenskyy, gjithnjë e më sfidues , e ka denoncuar marrëveshjen e naftës si një “gabim historik” dhe paralajmëroi se marrëveshje të tjera SHBA-Rusi në lidhje me rrjedhën e gazit, bankat, kimikatet dhe asetet e palëvizshme do të jenë të radhës.
Ukraina ka identifikuar kufizime të papritura në përdorimin e teknologjisë satelitore Starlink dhe dërgesave të armëve të prodhuara në SHBA.
“Unë besoj se janë ndërmarrë hapa për të bindur Ukrainën të kapitullojë”, tha Zelenskyy për Bloomberg në komentet që ringjallën frikën e gjatë se Trump dhe Putin do të komplotonin për të arritur një marrëveshje të fshehtë që përfundon me dorëzimin e Kievit.
Propozimi i Moskës për një takim trepalësh me Putinin, Trumpin dhe presidentin kinez Xi Jinping i ushqeu më tej këto frikëra.
“Do ta bëja. Jo aq shumë për Ukrainën, sepse Rusia, sinqerisht, ka qenë mirë me Ukrainën”, tha Trump kur u pyet për takimin trepalësh.
Renditja e shpejtë e ngjarjeve i ka zënë në befasi evropianët, të cilët, pas pengesave të mëparshme, besonin se kishin mësuar të lundronin në stilin unilateral të diplomacisë së Trump.
Edhe një herë, ata e gjejnë veten të befasuar dhe të nënvlerësuar nga një aleat i ngushtë që është i gatshëm t’i bëjë propozime Rusisë pa kërkuar asnjë lëshim në këmbim.
“Ne duam të mos lëmë asnjë dyshim për qëndrimin tonë ndaj Ukrainës dhe, në të njëjtën kohë, e dimë se amerikanët kanë interesa të tjera”, tha kancelari gjerman Friedrich Merz javën e kaluar në fund të një samiti dy-ditor në Bruksel.
Duke iu drejtuar Trump, Presidenti francez Emmanuel Macron denoncoi “paqartësitë” e disa udhëheqësve dhe paralajmëroi: “Kapitullimi është dobësi. Dobësia është rrezik”.
Giorgia Meloni e Italisë e dënoi marrëveshjen për naftë si një “zgjedhje shumë të rrezikshme” që legjitimon Moskën dhe dobëson sanksionet. Mette Frederiksen e Danimarkës u ankua se “ne, aleanca perëndimore, jemi në një pozicion më të keq tani sesa ishim disa ditë më parë”.
Të martën, Përfaqësuesja e Lartë Kaja Kallas e rriti nivelin dhe akuzoi në mënyrë të qartë SHBA-në se po e shtyn Ukrainën të “dorëzohet sipas kushteve të Putinit”.
Lidhje e vetëdijshme
Megjithatë, pavarësisht kritikave dhe indinjatës së përhapur, Evropa mbetet e pavullnetshme dhe ndoshta e papërgatitur për t’u shkëputur nga Trump dhe për të ndjekur një kurs të pavarur.
Brukseli, Berlini, Parisi dhe Londra ende preferojnë të mbajnë një kanal aktiv, edhe pse të pasigurt, me Uashingtonin për të ndikuar sa më shumë që të jetë e mundur në mendimin e tij, siç u tregua në pjesëmarrjen e tyre në raundin e fundit të bisedimeve të paqes të udhëhequra nga SHBA-të në Miami dhe më vonë në Oslo .
“Evropa do të jetojë me pasojat dhe kjo është arsyeja pse duhet të shohim një Evropë më të bashkuar në tryezën e bisedimeve”, tha kryeministri norvegjez Jonas Gahr Støre.
Për Kievin, prania evropiane është bërë e domosdoshme për të kompensuar prirjen miqësore të Shtëpisë së Bardhë ndaj Rusisë. Zelensky e ka inkurajuar vazhdimisht Evropën të zhvillojë një kanal paralel me Rusinë, por Moska nuk ka treguar interes.
Edhe pse veprimet e fundit të Trumpit vërtetojnë se shtytja evropiane ka qenë e kufizuar në rastin më të mirë, mendimi mbetet i pandryshuar: vendi në tryezë duhet të ruhet me çdo kusht.
“Duhet të ecim përpara, sepse e dimë gjithashtu se bashkëpunimi me SHBA-në është thelbësor për Ukrainën për të luftuar luftën e saj. Të gjithë e dinë se vëllimet që janë pjesë e marrëveshjes së naftës janë të ulëta”, tha një diplomat i lartë, duke folur në kushte anonimiteti.
“Pra, ruaj qetësinë dhe vazhdo. Ndaj kritiko dhe vazhdo. Por as dramatizim të tepruar. Kjo nuk është në interesin tonë.”
Disa zyrtarë gjejnë siguri në bindjen se afrimi i Trump me Putinin është kryesisht i motivuar nga një dëshirë për të shmangur përgjegjësinë për çmimet e larta të karburantit përpara zgjedhjeve të mesit të mandatit të muajit të ardhshëm, në të cilat sondazhet e opinionit tregojnë se Partia e tij Republikane do të humbasë.
Trump pretendon se sulmet e suksesshme të Ukrainës ndaj rafinerive të naftës të Rusisë janë fajtore, por ekspertët e energjisë bien dakord se lufta e tij ndaj Iranit është fajtori kryesor i trazirave në tregun e naftës.
“Ne kemi dialog dhe do të vazhdojmë të kemi dialog. Na ka çuar në rezultate pozitive në ato që prekin interesat tona”, tha një zyrtar i lartë. “Kjo është mënyra më e mirë.”
Megjithatë, po pranohet gjithnjë e më shumë se Evropa dhe SHBA-ja kanë ndryshuar rrënjësisht në qasjet e tyre ndaj Rusisë, me dallime që mund të jenë të pamundura për t’u pajtuar.
Evropa, për momentin, mbështetet te sanksionet për të paralizuar makinën e luftës, te shkëputja afatgjatë për të shmangur varësitë e cenueshme dhe te izolimi i rreptë diplomatik. Edhe pse disa parti të ekstremit të djathtë dhe të ekstremit të majtë e vënë në dyshim këtë logjikë, strategjia ndahet gjerësisht.
SHBA-të, në të kundërt, po ofrojnë stimuj ekonomikë për Rusinë që të përfshihet në negociatat e paqes. Këto thuhet se përfshijnë një lirim të hershëm të pjesshëm të aseteve sovrane dhe rifillimin e rrjedhave të gazit në Evropë, të cilat Evropa i ka refuzuar tashmë. Thuhet gjithashtu se janë në proces marrëveshjesh që lidhen me Lukoil dhe teknologjinë bërthamore.
Zyrtarët evropianë argumentojnë se qasja amerikane është e gabuar sepse injoron fiksimin e Putinit me pushtimin territorial, arsyeja kryesore pse ai nisi pushtimin. Asnjë marrëveshje, sado fitimprurëse, nuk mund ta zëvendësojë shfarosjen e Ukrainës në mendjen e Putinit, thonë ata.
Ftesa e Uashingtonit për Putinin për samitin e G20 në Florida, ku është planifikuar të marrin pjesë një duzinë udhëheqësish evropianë, është një tjetër shenjë e mospërputhjes së dukshme.
Ndërsa Trump i afrohet Putinit, hendeku ideologjik midis dy anëve të Atlantikut nuk ka gjasa të ngushtohet së shpejti. Nëse do të ndodhë diçka, ai mund të thellohet edhe më tej, duke ngritur pyetje serioze rreth asaj që mund të ndodhë kur procesi i paqes të arrijë në pikën e fundit dhe aleatët të thirren të marrin vendime të përbashkëta me rëndësi të jashtëzakonshme.
Maria Shagina, një bashkëpunëtore e lartë në Institutin Ndërkombëtar për Studime Strategjike, thotë se veprimet e Shtëpisë së Bardhë kanë për qëllim të ushtrojnë presion mbi Evropën që të heqë dorë nga fronti i saj i presionit dhe të përshtatet me qëndrimin e SHBA-së ndaj Rusisë.
“Pyetja më themelore është nëse Evropa mund të mbështesë një strategji të pavarur sanksionesh në planin afatgjatë. BE-ja dhe Mbretëria e Bashkuar ruajnë një ndikim të konsiderueshëm ekonomik mbi Rusinë, por a mund ta përkthejnë atë ndikim në një presion efektiv dhe të qëndrueshëm mbi Moskën pa pjesëmarrjen e SHBA-së?” tha Shagina për Euronews.
“Sfida nuk është thjesht nëse Evropa zotëron fuqi të mjaftueshme ekonomike, por nëse ka vullnetin politik, kapacitetin institucional dhe koherencën strategjike për ta përdorur atë fuqi në mënyrë të pavarur nga Uashingtoni, diçka që deri më tani ka qenë e pakonceptueshme.”/Euronews.com-ad