Last Updated on 11/11/2026 by Monika
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, po përballet me një nga sfidat më të mëdha politike të karrierës së tij, pasi ka humbur shumicën parlamentare që e mbajti në pushtet gjatë katër viteve të fundit.
Pas zgjedhjeve të fundit, detyra për formimin e qeverisë së re i është besuar rivalit të tij kryesor, Gadi Eisenkot, i cili synon t’i japë fund drejtimit të gjatë të Netanyahut. Megjithatë, pavarësisht se në letër ka një shumicë të mundshme parlamentare, rruga drejt formimit të një qeverie të re mbetet e ndërlikuar.
Eisenkot mund të mbështetet në 67 nga 120 vendet e parlamentit izraelit, Knesset, por kjo shumicë përbëhet nga gjashtë parti me bindje të ndryshme ideologjike, nga e djathta politike deri te partitë arabe.
Sfida e tij kryesore është t’i bashkojë këto forca rreth një qëllimi të përbashkët dhe t’i bindë të bashkëpunojnë për krijimin e një qeverie që do të zëvendësonte Netanyahun.
Për dekada, Netanyahu ka arritur të ruajë besnikërinë e partive politike brenda bllokut të tij. Edhe kur përballej me kundërshtime të brendshme, ai ishte i aftë të menaxhonte mosmarrëveshjet dhe të mbante të bashkuar koalicionin.
Eisenkot, një politikan më i ri në këtë rol drejtues, nuk ka të njëjtën përvojë në menaxhimin e një koalicioni kaq të ndërlikuar. Edhe pse në bllokun e tij ka figura me përvojë politike, ai duhet të gjejë një mënyrë për t’i udhëhequr drejt formimit të një qeverie të qëndrueshme.
Si mund të formohet qeveria e re?
Në Izrael, ashtu si në shumicën e demokracive parlamentare, për të qeverisur nevojitet mbështetja e shumicës së deputetëve, pra të paktën 61 nga 120 vendet në Knesset.
Pas zgjedhjeve të vitit 2022, Netanyahu siguroi fillimisht 64 vende, ndërsa më vonë fitoi edhe katër të tjera, duke e çuar shumicën e tij në 68 deputetë. Kjo i mundësoi qeverisë së tij të përfundonte mandatin e plotë, diçka që nuk kishte ndodhur që nga viti 1988.
Tashmë, situata ka ndryshuar. Netanyahu ka vetëm 46 deputetë që e mbështesin, ndërsa Eisenkot ka 67 vende në dispozicion, por jo të gjitha partitë e këtij blloku kanë rënë dakord të bashkëpunojnë.
Zgjedhjet kanë prodhuar një ngërç politik. Blloku që mbështeste Netanyahun para zgjedhjeve, me 53 vende, është tkurrur në 46, pasi partia ultraortodokse United Torah Judaism (UTJ), një aleate tradicionale e kryeministrit, ka refuzuar ta mbështesë atë.
Nga ana tjetër, opozita ka siguruar 67 vende, por 19 prej tyre u përkasin dy partive arabe, Lista e Përbashkët dhe Raam. Kjo i bën këto parti vendimtare për çdo përpjekje për largimin e Netanyahut nga pushteti.
Shumë hebrenj izraelitë, përfshirë edhe disa kundërshtarë të Netanyahut, nuk i konsiderojnë partitë arabe partnerë legjitimë për një koalicion qeverisës. Megjithatë, ato mund të mbështesin një qeveri minoritare nga jashtë, duke i siguruar shumicën e nevojshme parlamentare për të mbijetuar.
Plani i Eisenkotit është pikërisht krijimi i një “qeverie emergjence kombëtare”, e përbërë nga katër partitë opozitare hebraike, të cilat së bashku kanë 48 vende.
Në këtë grup përfshihen partia e tij Yashar, Together, e drejtuar nga ish-kryeministrat Naftali Bennett dhe Yair Lapid, Yisrael Beiteinu e Avigdor Liberman dhe Demokratët e krahut të majtë, të udhëhequr nga Yair Golan.
Partitë arabe nuk do të merrnin poste në qeveri, por do të garantonin mbështetjen parlamentare nga jashtë, në këmbim të lëshimeve të ndryshme politike.
Izraeli ka pasur edhe më parë qeveri minoritare, por asnjëherë menjëherë pas zgjedhjeve. Qeveria e dytë e Yitzhak Rabinit u shndërrua në një qeveri minoritare në vitin 1993, pasi partia ultraortodokse Shas u largua nga koalicioni. Ajo arriti të mbijetonte edhe për dy vite të tjera falë mbështetjes së partive arabe nga jashtë.
Një tjetër mundësi për Eisenkotin është sigurimi i mbështetjes së United Torah Judaism (UTJ). Edhe pse kjo parti ka qenë tradicionalisht aleate e Netanyahut, refuzimi për ta rekomanduar atë gjatë konsultimeve presidenciale pas zgjedhjeve ka hapur mundësinë që ajo të abstenojë ose të mbështesë një qeveri minoritare të drejtuar nga Eisenkot.
Megjithatë, një mbështetje e tillë do të kërkonte lëshime politike nga ana e opozitës.
Liberman kundër planit të Eisenkotit
Pengesa kryesore për planin e Eisenkotit është Avigdor Liberman, ish-ministër i Mbrojtjes, Punëve të Jashtme dhe Financave.
Liberman refuzon të bashkohet me një qeveri që do të varet nga mbështetja e partive arabe. Sipas tij, një qeveri e tillë do të ishte jetëshkurtër dhe në fund do të forconte sërish pozitën politike të Netanyahut.
Në vend të kësaj, ai propozon krijimin e një koalicioni me 61 vende, ku të përfshihen partitë ultraortodokse, ndërsa partitë arabe të mbeten jashtë. Liberman beson se, pasi të krijohet një qeveri e tillë, disa deputetë të partisë Likud të Netanyahut mund të largohen nga radhët e tij.
Ai ka hequr veton e kahershme ndaj bashkëpunimit me partitë ultraortodokse, por kjo strategji bie ndesh me një prej angazhimeve kryesore të opozitës: përfundimin e përjashtimit të përgjithshëm të burrave ultraortodoksë nga shërbimi ushtarak.
Partitë ultraortodokse kërkojnë ruajtjen dhe forcimin e këtij përjashtimi, ndërsa Eisenkot, Liberman dhe përfaqësues të tjerë të opozitës kanë bërë fushatë për shërbim ushtarak universal.
Për këtë arsye, çdo marrëveshje mes tyre do të kërkonte lëshime të mëdha politike. Për më tepër, Shas vazhdon të jetë besnike ndaj Netanyahut, pavarësisht sinjaleve të ndryshme nga UTJ.
Strategjia e Libermanit rrezikon të dobësojë planin e Eisenkotit për një qeveri minoritare, megjithëse të dy po koordinojnë hapat e tyre të ardhshëm.
Edhe përpara formimit të qeverisë, opozita synon të shfrytëzojë shumicën parlamentare për të marrë kontrollin e Knessetit, duke zëvendësuar kryetarin e zgjedhur gjatë qeverisjes së Netanyahut dhe zyrtarë të tjerë parlamentarë. Më pas, ajo planifikon të nisë avancimin e nismave ligjore.
A mund të ndajnë pushtetin Netanyahu dhe Eisenkot?
Një tjetër skenar mbetet krijimi i një qeverie të unitetit kombëtar, por kjo mundësi duket e vështirë për t’u realizuar.
Netanyahu ka ushtruar presion të vazhdueshëm kundër çdo bashkëpunimi politik mes partive hebraike dhe atyre arabe. Gjatë ditëve të fundit, ai ka publikuar dy video ku bën thirrje për krijimin e një “qeverie të unitetit kombëtar”.
Megjithatë, kushti i tij është që të mbetet kryeministër dhe të përfshijë në qeveri të gjithë bllokun e tij të djathtë dhe partitë ultraortodokse.
Në historinë politike të Izraelit ka pasur disa raste kur partitë kryesore kanë ndarë pushtetin për të kapërcyer ngërçet politike.
Pas zgjedhjeve të vitit 1984, Shimon Peres nga Partia Laburiste dhe Yitzhak Shamir nga Likud qeverisën së bashku, duke ndarë postin e kryeministrit përmes një marrëveshjeje rotacioni. Ata bashkuan sërish forcat edhe pas zgjedhjeve të vitit 1988.
Netanyahu ka udhëhequr dy marrëveshje të ngjashme në vitet e fundit.
Në vitin 2020, gjatë krizës së COVID-19 dhe pas tri zgjedhjeve pa një rezultat të qartë, Benny Gantz iu bashkua Netanyahut në një qeveri emergjence. Sipas marrëveshjes, Gantz duhej të merrte drejtimin e qeverisë pas 18 muajsh. Por Netanyahu kërkoi një rrugëdalje përpara dorëzimit të pushtetit dhe, duke refuzuar miratimin e buxhetit shtetëror, çoi vendin drejt zgjedhjeve të reja.
Pas sulmit të 7 tetorit 2023, Gantz dhe Eisenkot iu bashkuan gjithashtu një kabineti lufte të drejtuar nga Netanyahu. Të dy dhanë dorëheqjen pas tetë muajsh, duke shprehur pakënaqësi për mënyrën se si kryeministri po menaxhonte luftën në Gaza dhe për mungesën e një strategjie të qartë.
Eisenkot e ka hedhur poshtë thirrjen e Netanyahut për unitet kombëtar, duke e cilësuar atë një “përdredhje patetike”.
Sipas tij, nëse Netanyahu dëshiron vërtet bashkëpunim, duhet të shkëputet nga partnerët e tij ekstremistë dhe t’i bashkohet një qeverie të drejtuar nga Eisenkot.
Megjithatë, Netanyahu nuk ka dhënë shenja se është i gatshëm të ndahet nga i gjithë blloku i tij politik.
Disa analistë besojnë se ai mund të jetë i gatshëm të sakrifikojë Ministrin e Sigurisë Kombëtare, Itamar Ben Gvir, por jo Ministrin e Financave, Bezalel Smotrich, dhe partitë ultraortodokse.
Për momentin, opozita i konsideron thirrjet e Netanyahut për unitet kryesisht si një përpjekje për të dobësuar alternativën politike që synon ta zëvendësojë atë.
A mund të mbetet Netanyahu në pushtet?
Pavarësisht humbjes së shumicës parlamentare, Netanyahu vazhdon të qëndrojë në detyrë si kryeministër i përkohshëm, deri në betimin e qeverisë së re.
Eisenkot ka 28 ditë kohë, duke filluar nga e diela e kaluar, për të negociuar me partitë e bllokut të tij mbi ndarjen e posteve ministrore, buxhetet dhe politikat e qeverisë. Ai mund të kërkojë edhe një zgjatje prej 14 ditësh.
Nëse dështon, mandati për formimin e qeverisë mund t’i kalojë një kandidati tjetër, i cili do të ketë 28 ditë kohë për të siguruar mbështetjen e nevojshme.
Në rast se mandatin e merr Netanyahu, ai pritet të përpiqet të bindë një parti ose deputetë individualë nga opozita që t’i bashkohen bllokut të tij.
Megjithatë, Eisenkot, Bennett, Liberman dhe Golan kanë deklaruar se nuk do të bashkëpunojnë me të. Me një bllok që ka tetë vende më pak se shumica e nevojshme, Netanyahut do t’i duheshin të paktën tetë deputetë që të largoheshin nga radhët e opozitës për të siguruar mbështetjen parlamentare.
Nëse edhe kjo përpjekje dështon, mandati i kthehet Knessetit, i cili do të ketë edhe 14 ditë të tjera për të propozuar një kandidat të ri.
Në rast se asnjëra palë nuk arrin të formojë qeverinë, Izraeli do të shkojë drejt zgjedhjeve të reja parlamentare. Deri atëherë, Netanyahu do të vazhdojë të qëndrojë në krye të qeverisë së përkohshme.
Kështu, pavarësisht humbjes së shumicës, beteja politike për largimin e Netanyahut nuk ka përfunduar. Eisenkot ka përpara një sfidë të vështirë për të bashkuar një opozitë të fragmentuar, ndërsa kryeministri aktual ende ka mundësi të shfrytëzojë përçarjet mes rivalëve të tij për të mbetur në pushtet./mxh