Një armëpushim “i varur në fije”. Një proces diplomatik “duke bërë përparim”. Një president “i pakënaqur”. Dhe shpërthime që jehojnë në të gjithë Gjirin.
Çfarë duhet të themi për gjendjen aktuale dhe konfuze të marrëdhënieve midis SHBA-së dhe Iranit – a jemi afër paqes apo po rrëshqasim përsëri në luftë?
Kjo javë me siguri e ka vënë në provë armëpushimin, i cili hyri në fuqi më 8 prill dhe tani ka zgjatur dukshëm më shumë se faza aktive e luftimeve që i parapriu.
Irani iu përgjigj sulmeve të fundit të SHBA-së – të cilat përfshinin atë që Komanda Qendrore e SHBA-së (Centcom) e përshkroi si një “vend kontrolli tokësor” në qytetin portual jugor iranian të Bandar Abbas – me një paralajmërim se “agresioni nuk do të mbetet pa përgjigje”.
Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) tha më pas se kishte sulmuar një bazë ajrore amerikane. Nuk tha se cila, por Centcom më vonë tha se një raketë balistike ishte kapur mbi Kuvajt, ku SHBA-të kanë disa baza.
Duke i bërë jehonë gjuhës së Teheranit, Centcom e quajti sulmin “një shkelje të rëndë të armëpushimit”.
E gjitha tingëllon ogurzezë, por kjo është ende shumë larg shkëmbimeve të tërbuara që karakterizuan pesë javët e para e gjysmë të këtij konflikti. Gjatë asaj kohe, SHBA-të dhe Izraeli nisën mijëra sulme ajrore kundër objektivave në të gjithë Iranin, dhe Teherani u përgjigj me breshëri dronësh dhe raketash balistike kundër bazave amerikane, vendeve të Gjirit dhe Izraelit.
SHBA-të thanë të enjten se kishin rrëzuar pesë dronë iranianë të cilët “paraqisnin një kërcënim rreth Ngushticës së Hormuzit”, duke sugjeruar se transporti detar – tregtar apo ushtarak – ishte përsëri në qendër të shqetësimit.
Por asnjëra palë nuk duket se e konsideron llojin e shkëmbimeve “dhëmbë për dhëmbë” që kemi parë këtë javë si një kthim në luftën totale.
Trump tha se Irani po “fillonte të na jepte gjërat që duhet të na jepte”. Ai nuk dha hollësira dhe përsëriti paralajmërimin e tij se dështimi i Teheranit për t’u pajtuar do të shkaktonte një kthim në luftë.
«Nëse nuk e bëjnë këtë, atëherë burri në të majtën time do t’i përfundojë», tha ai, duke iu drejtuar Sekretarit të Mbrojtjes të SHBA-së, Pete Hegseth.
Kishte edhe shenja karakteristike të padurimit. I pyetur në lidhje me raportet se Irani dhe Omani mund të përpiqen të kontrollojnë lëvizjen e anijeve përmes ngushticës, Trump lëshoi ??një paralajmërim të ashpër për një aleat tradicional të SHBA-së.
“Omani do të sillet njësoj si të gjithë të tjerët, ose do të na duhet t’i hedhim në erë”, tha ai.
Ndërkohë, Thesari i SHBA-së të mërkurën sanksionoi “Autoritetin e Ngushticës së Gjirit Persik” të sapoformuar të Iranit, të krijuar nga Teherani për të mbikëqyrur trafikun përmes Ngushticës së Hormuzit.
Zyra e Kontrollit të Aseteve të Huaja (OFAC) e Thesarit e quajti skemën “një përpjekje të re nga Trupat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit për të monetizuar fushatën e saj të terrorit të sponsorizuar nga shteti”.
Si gjithmonë, Trump po bënte çmos të dukej sikur lufta po zhvillohej sipas një plani, duke hedhur poshtë çdo sugjerim se duhej të arrinte një marrëveshje shpejt për të shmangur rritje të mëtejshme të çmimeve në tregun e naftës – ose një goditje politike në zgjedhjet e mesit të mandatit të nëntorit.
Por nuk ka dyshim se ai është në një situatë të vështirë.
Një marrëveshje e kënaqshme mbetet në mënyrë joshëse e pamundur, dhe ka disa në partinë e tij – për të mos përmendur kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu – të cilët do të donin që ai të kthehej në luftë për të përfunduar punën.
Presione të ngjashme janë në lojë edhe në Teheran, ku disa nga zërat më të ashpër të vendit po këmbëngulin në qëllime maksimaliste, duke argumentuar se Irani ka treguar se nuk mund të nënshtrohet.
Përpjekja diplomatike, e udhëhequr nga Pakistani, është jashtëzakonisht komplekse.
Çështjet që ndajnë të dyja palët janë të thella: programi bërthamor i Iranit, menaxhimi i ardhshëm i Ngushticës së Hormuzit, heqja e sanksioneve dhe zhbllokimi i aseteve.
Objektivi i menjëhershëm – një memorandum që do t’i jepte fund luftës dhe do të përcaktonte një plan veprimi për negociatat komplekse diplomatike që do të pasonin – po rezulton i pakapshëm.
Të mërkurën, Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, tha se orët ose ditët në vijim do të tregojnë nëse përparimi ishte i mundur.
Pavarësisht të gjitha presioneve të brendshme që ekzistojnë nga të dyja palët dhe atmosferës së tensionuar brenda dhe përreth Gjirit, as Irani dhe as SHBA-ja nuk duken të interesuara për një rikthim në luftë.
Pavarësisht pamjes së jashtme, armëpushimi – që tani ka më shumë se shtatë javë që ka filluar – është ende në fuqi./mxh