Arabia Saudite ka mbyllur tubacionin e saj East-West, pasi kjo linjë strategjike e transportit të naftës u godit nga sulme ajrore, në një kohë kur konflikti në Lindjen e Mesme po zgjerohet, duke shtuar presionin mbi tregjet e energjisë.
Eksportuesi më i madh i naftës bruto në botë mbylli përkohësisht tubacionin pas një sulmi me dronë, për të cilin si Bagdadi ashtu edhe Riadi thanë se kishte origjinën nga Iraku, ku veprojnë milici të mbështetura nga Irani. Iraku shkarkoi të shtunën një komandant ushtarak në reagim ndaj sulmit.
Tubacioni, me gjatësi 1,200 kilometra, që përshkon Gadishullin Arabik, i ka lejuar Arabisë Saudite të shmangë kufizimet e transportit detar përmes Ngushticës së Hormuzit, ku lëvizja e cisternave është reduktuar ndjeshëm për shkak të luftës gjashtëmujore mes SHBA-së dhe Iranit.
Ministria saudite e Energjisë tha se kishte mbyllur tubacionin si masë parandaluese. Linja ka transportuar muajt e fundit 4 deri në 5 milionë fuçi naftë në ditë, duke përbërë rreth 4%-5% të furnizimit global.
Nuk pati menjëherë një pretendim për përgjegjësinë e sulmeve. Imazhet satelitore treguan tym të zi që ngrihej nga një zonë e tubacionit në jug të Medinës. Sulmi shkaktoi disa të plagosur dhe dëme që po vlerësohen, tha Ministria e Jashtme saudite, pa dhënë detaje mbi ndikimin në eksportet e naftës.
Presidenti amerikan Donald Trump, gjatë një vizite në Irlandë për të marrë pjesë në një turne golfi në një nga resortet e tij, tha se Irani ishte me shumë gjasa përgjegjës për sulmin. Ai shtoi se lufta që ai nisi gjashtë muaj më parë mund të përfundonte menjëherë pas zgjedhjeve afatmesme në SHBA në nëntor, kur, sipas tij, çmimet e naftës do të “bien ndjeshëm”.
Çmimet e naftës janë rritur ndjeshëm gjatë javës së fundit, ndërsa çmimi me pakicë i naftës për automjetet me naftë në SHBA kaloi për herë të parë nivelin rekord prej 6 dollarësh për gallon, pasi si SHBA-ja ashtu edhe Irani kanë sulmuar cisterna në Gjirin Persik dhe Houthitë, të lidhur me Iranin, kanë forcuar kontrollin në Detin e Kuq.
Trump konfirmon se foli me liderin saudit
Katër burime nga qeveria jemenase i thanë Reuters se Houthitë kishin marrë të premten kontrollin e ishullit strategjik Perim, në hyrje të Detit të Kuq, në ngushticën Bab el-Mandeb.
Princi i Kurorës së Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, i cili është udhëheqësi de facto i vendit, telefonoi Trump javën e kaluar dhe kërkoi ndihmë ushtarake amerikane për të luftuar Houthitë, thanë dy burime për Reuters. Sipas tyre, Uashingtoni u përgjigj se nuk do të ndërhynte drejtpërdrejt për momentin, por do të ofronte mbështetje me informacion inteligjence.
Trump konfirmoi të shtunën se kishte folur me princin e kurorës dhe tha se edhe Houthitë kishin kontaktuar administratën amerikane duke kërkuar që Uashingtoni të mos përfshihej drejtpërdrejt në konflikt.
Dy sulmet e raportuara të premten – ndaj tubacionit dhe ishullit Perim – mund të përfaqësojnë një përshkallëzim të rrezikshëm, ndërsa përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund luftës kanë ngecur.
Nafta saudite e transportuar përmes këtij tubacioni drejt Detit të Kuq ka qenë burimi kryesor alternativ i furnizimit me naftë nga Lindja e Mesme, pasi qasja përmes Gjirit Persik është kufizuar gjatë luftës.
Në një postim në platformën X të shtunën, Ebrahim Azizi, kreu i komisionit të sigurisë kombëtare në parlamentin iranian, tha: “Për sa kohë pala amerikane nuk pranon të gjitha kushtet e Iranit, dialogu dhe negociatat nuk kanë kuptim”.
Irani kërkon që t’i njihet kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit, duke i lejuar të mbledhë tarifa nga anijet që e përdorin atë, kërkesë të cilën Uashingtoni e kundërshton. Ministria e Jashtme iraniane tha të premten se Irani do të takohet të hënën në Oman me vendet e Gjirit për të diskutuar ngushticën. Omani ende nuk e ka konfirmuar zyrtarisht takimin.
Komandanti ushtarak irakian i shkarkuar drejtonte operacionet në provincën Maysan, sipas një deklarate të zyrës së kryeministrit irakian të shtunën. Kjo provincë, e cila kufizohet me Iranin në juglindje të Irakut, konsiderohet prej kohësh një zonë me ndikim të milicive shiite të mbështetura nga Irani.
Arabia Saudite ka zgjedhur deri tani të mos kundërpërgjigjet ushtarakisht, pas kërkesës së kryeministrit irakian, tha Ministria e Jashtme saudite, por shtoi se mbretëria ruan të drejtën për të marrë “të gjitha masat e nevojshme” për mbrojtjen e interesave të saj.
Qeveria e Irakut dënoi sulmet. Iraku urdhëroi gjithashtu mbylljen e pikës kufitare Shalamcheh me Iranin si masë parandaluese, thanë dy burime të sigurisë për Reuters. Kjo pikë është një nga rrugët kryesore për importet e perimeve dhe produkteve të tjera ushqimore nga Irani.
Burimet thanë se një operacion i gjerë ishte duke u zhvilluar për të gjetur përgjegjësit e sulmit ndaj tubacionit.
Forcat e mbështetura nga Arabia Saudite planifikojnë kundërsulm
Furnizimi me naftë bruto nga Arabia Saudite ra në nivelin më të ulët në më shumë se tre dekada, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), pjesërisht për shkak të sulmeve ndaj anijeve që kalojnë përmes Bab el-Mandeb nga grupet e lidhura me Houthitë.
Forcat e qeverisë jemenase të mbështetura nga Arabia Saudite, me bazë në jug të vendit, thanë se do të përpiqen të rimarrin zonat e pushtuara këtë javë nga ofensiva e shpejtë e Houthive.
Houthitë, luftëtarë nga zonat malore të Jemenit, morën kontrollin e kryeqytetit Sana 12 vite më parë dhe i rezistuan viteve të sulmeve ajrore shkatërruese saudite gjatë luftës civile në Jemen.
Reuters raportoi të enjten se përparimi i shpejtë i Houthive përgjatë bregdetit të Detit të Kuq të Jemenit ishte bërë me udhëzim të drejtpërdrejtë nga Garda Revolucionare e Iranit.
Dy burime iraniane thanë se Irani u kishte kërkuar Houthive javën e kaluar të rrisnin sulmet ndaj Arabisë Saudite dhe u kishte premtuar më shumë financime, armë dhe oficerë të lartë për t’i ndihmuar.
Irani i përshkruan Houthitë si aleatë, por publikisht mohon t’u japë atyre udhëzime ushtarake.
Zëdhënësi ushtarak i Houthive, Yahya Saree, tha se lundrimi detar mbetet i sigurt për të gjitha anijet, përveç atyre saudite, të cilave u nënshtrohet ndalimi i shpallur më parë./ Reuters-ad