Last Updated on 01/09/2026 by EL
Bashkimi Evropian po e kthen vëmendjen gjithnjë e më shumë nga Arktiku, në përpjekje për të siguruar lëndët e para kritike që i nevojiten për tranzicionin e gjelbër dhe mbrojtjen, si dhe për të reduktuar varësinë nga Kina. Lufta në Ukrainë, rritja e ndikimit të Pekinit dhe ndryshimet në politikën amerikane kanë rritur rëndësinë strategjike dhe ekonomike të rajonit për Evropën.
I dërguari i posaçëm i BE-së për çështjet e Arktikut, Jyrki Katainen, tha se Evropa nuk mund të mbështetet më në mënyrë të qëndrueshme te importet nga Kina. Sipas tij, rajoni i Arktikut disponon rezerva të rëndësishme të lëndëve të para kritike, ndërsa BE-ja duhet të shfrytëzojë më mirë burimet e veta.
Në fokus janë veçanërisht metalet e rralla, të domosdoshme për prodhimin e baterive, paneleve diellore, turbinave të erës dhe teknologjive të mbrojtjes. Groenlanda ka rezerva të mëdha të pazhvilluara të këtyre elementeve, ndërsa veriu i Suedisë, Norvegjisë dhe Finlandës ka projekte për nxjerrjen e bakrit, kobaltit, litiumit dhe metaleve të tjera kritike.
Megjithatë, sfida kryesore për Evropën nuk është vetëm nxjerrja e mineraleve, por edhe përpunimi i tyre. Katainen ka propozuar krijimin e një qendre të madhe për përpunimin e lëndëve të para në veri të Suedisë ose Finlandës, ku mineralet e nxjerra nga vende të ndryshme të Evropës do të përpunoheshin dhe ndaheshin për t’u përdorur nga industri të ndryshme. Kjo do të ndihmonte në uljen e varësisë nga kapacitetet kineze të përpunimit.
Sipas të dhënave të Energy Solutions Intelligence, në gusht 2026 BE-ja nxirrte vetëm rreth 3% të lëndëve të para kritike që i nevojiten, përpunonte rreth 15% dhe riciklonte rreth 10%. Për këtë arsye, Katainen kërkon më shumë investime publike dhe private, krijimin e rezervave strategjike dhe mbështetje financiare për zhvillimin e sektorit.
Interesi i BE-së për Arktikun shtrihet edhe në infrastrukturë dhe siguri. Brukseli po shqyrton mundësi për bashkëpunim publik-privat në projekte të tilla si akullthyesit, të cilët mund të përdoren për transport, kërkime shkencore, mbledhjen e të dhënave mjedisore dhe operacione sigurie. Rusia aktualisht ka më shumë se 50 akullthyes, përfshirë shtatë me energji bërthamore.
Por zgjerimi i interesit evropian në Arktik ngre edhe shqetësime për komunitetet indigjene dhe mbrojtjen e mjedisit. Kritikët paralajmërojnë se përpjekja për të siguruar burime natyrore nuk duhet të kthehet në një tjetër model të shfrytëzimit të pakontrolluar të rajonit.
Katainen pranoi nevojën për një politikë më të koordinuar të BE-së për Arktikun dhe theksoi rëndësinë e përfshirjes së komuniteteve lokale dhe indigjene në vendimmarrje. Ai propozoi gjithashtu një politikë të posaçme “fqinjësie” për Arktikun, ku vende si Norvegjia, Islanda, Kanadaja dhe potencialisht Mbretëria e Bashkuar mund të luajnë rol të rëndësishëm në kërkimet shkencore dhe zhvillimin e infrastrukturës.
Për BE-në, Arktiku po shndërrohet kështu në një hapësirë kyçe ku takohen siguria ekonomike, tranzicioni i gjelbër, mbrojtja dhe interesat gjeopolitike, ndërsa gara për burimet e tij pritet të intensifikohet.