Përgatiti: Leonard Veizi
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Gjermania dhe Japonia vunë në det dy prej luftanijeve më të fuqishme dhe më të famshme të historisë: gjermanen Bismarck dhe japonezen Yamato. Ato ishin kulmi i një epoke kur fuqia e një flote matjej me përmasat e anijeve, trashësinë e blindimit dhe kalibrin e topave që mbanin në bord.
Të dyja u projektuan për të dominuar betejat detare, por inxhinierët e tyre ndoqën filozofi të ndryshme. Bismarck mishëronte ekuilibrin ndërmjet shpejtësisë, mbrojtjes dhe fuqisë së zjarrit. Yamato shkoi drejt përmasave gjigante dhe artilerisë më të rëndë që ishte montuar ndonjëherë në një luftanije.
Bismarck – krenaria luftarake e Gjermanisë
E futur në shërbim më 24 gusht 1940, Bismarck ishte anija kryesore e klasës së saj dhe një prej mjeteve më të fuqishme të Kriegsmarine-s, marinës ushtarake gjermane.
Me një gjatësi prej rreth 251 metrash dhe zhvendosje mbi 50 mijë tonë me ngarkesë të plotë, ajo ishte një përbindësh i vërtetë çeliku. Armatimi kryesor përbëhej nga tetë topa të kalibrit 380 mm, të vendosur në katër kulla dyshe. Këto topa mund të godisnin objektiva detare në distanca shumë të mëdha, duke hedhur predha me peshë afro 800 kilogramë.
Bismarck arrinte një shpejtësi maksimale rreth 30 nyje, ndërsa sistemi i blindimit ishte projektuar për t’i rezistuar goditjeve të artilerisë së rëndë. Kombinimi i shpejtësisë, fuqisë së zjarrit dhe mbrojtjes e bënte një kundërshtar tepër të rrezikshëm.
Por fama e saj lidhet veçanërisht me operacionin e majit 1941, kur doli në Atlantikun e Veriut së bashku me kryqëzorin e rëndë Prinz Eugen.
Më 24 maj, në betejën e Ngushticës së Danimarkës, Bismarck u përball me luftanijet britanike Hood dhe Prince of Wales. Brenda pak minutash, një predhë gjermane goditi magazinën e municioneve të Hood-it. Shpërthimi ishte katastrofik: anija britanike u nda në dy pjesë dhe u fundos. Nga 1418 pjesëtarët e ekuipazhit, mbijetuan vetëm tre.
Por fitorja nuk e shpëtoi Bismarck-un. E dëmtuar gjatë përplasjes, ajo u vu në ndjekje nga një pjesë e madhe e flotës britanike. Avionët torpedues Swordfish të aeroplanmbajtëses HMS Ark Royal arritën ta godisnin dhe t’i bllokonin sistemin e drejtimit. Më 27 maj 1941, pas një beteje të ashpër me luftanijet britanike, Bismarck u fundos në Atlantik.
Ishte vetëm nëntë muaj në shërbim.
Yamato – kështjella lundruese e Perandorisë Japoneze
Në anën tjetër të botës, Japonia po ndërtonte një luftanije që synonte të tejkalonte çdo kundërshtar të mundshëm. Ajo quhej Yamato dhe ishte projektuar për t’u përballur me luftanijet më të fuqishme të flotave amerikane dhe britanike.
E futur në shërbim më 16 dhjetor 1941, Yamato ishte rreth 263 metra e gjatë. Zhvendosja e saj me ngarkesë të plotë arrinte afërsisht 72 800 tonë. Përmasat ishin mbresëlënëse, por ajo që e dallonte nga çdo luftanije tjetër ishte artileria kryesore.
Yamato mbante nëntë topa të kalibrit 460 mm, të vendosur në tri kulla treshe. Ishin topat më të mëdhenj të montuar ndonjëherë në një luftanije të përfunduar. Predhat e tyre peshonin rreth 1460 kilogramë dhe mund të godisnin objektiva në distanca mbi 40 kilometra, në kushte të përshtatshme.
Blindimi ishte po aq mbresëlënës. Në pjesët më të mbrojtura, brezi anësor arrinte trashësinë 410 mm, ndërsa kulla kryesore e artilerisë kishte mbrojtje edhe më të madhe. Yamato ishte projektuar për të përballuar goditje nga predhat e kalibrave të rëndë dhe për të mbetur në luftim edhe nën zjarr të vazhdueshëm.
Megjithatë, epoka e luftanijeve po ndryshonte. Aeroplanmbajtëset dhe aviacioni detar po merrnin gjithnjë e më shumë rëndësi, duke e zhvendosur qendrën e luftës në oqean.
Kjo u bë veçanërisht e dukshme në fundin e Yamato-s.
Më 7 prill 1945, gjatë operacionit japonez Ten-Go, luftanija u nis drejt Okinavës në një mision pothuajse vetëvrasës. E sulmuar nga valë të njëpasnjëshme avionësh amerikanë, ajo u godit nga torpedot dhe bombat ajrore. Pas disa orësh luftimesh, magazinat e municioneve shpërthyen dhe Yamato u fundos në detin e Kinës Lindore. Bashkë me të humbën jetën më shumë se 3 mijë pjesëtarë të ekuipazhit.
Ishte fundi i luftanijes më të madhe të ndërtuar ndonjëherë.
Dy gjigantë, dy koncepte të luftës detare
Bismarck dhe Yamato nuk u ndeshën kurrë në të njëjtën betejë. Megjithatë, krahasimi i tyre mbetet një prej temave më interesante të historisë detare.
Bismarck ishte një projekt që synonte të ndërthurte lëvizshmërinë me fuqinë e zjarrit. Yamato përfaqësonte bindjen se epërsia në det mund të sigurohej përmes një fuqie dërrmuese artilerie dhe mbrojtjeje të jashtëzakonshme.
Por historia tregoi se madhësia dhe kalibri i topave nuk mjaftonin më për të fituar luftën në det. Aviacioni detar kishte ndryshuar rregullat e lojës. Të dyja luftanijet u fundosën nga veprimet e kundërshtarëve, por në fundin e tyre pasqyrohet edhe perëndimi i epokës së luftanijeve si mbretëresha të oqeaneve.
Ato mbeten dy simbole të inxhinierisë detare të shekullit XX: njëra e famshme për betejën dramatike në Atlantik, tjetra për përmasat dhe topat e saj të papërsëritshëm.
U ndërtuan për të sunduar oqeanet, por historia i kujtoi si dy prej gjigantëve të fundit të epokës së luftanijeve.