Si korrespondente lufte, këtë strategji e kam parë të përdoret edhe më parë. Putini po e shndërron dimrin e egër të Evropës Lindore në armë.
Janine di Giovanni*
Në dimrin e vitit 1993, gjatë rrethimit të Sarajevës, njerëzit digjnin libra dhe mobilje për t’u ngrohur. Uji ngrinte në tuba. Energjia elektrike u zhduk për gjithë kohëzgjatjen e luftës. Fëmijët flinin me pallto dhe kapele, me frymën që u dukej në dhomat e errëta. Vetë i ftohti u kthye në një armë lufte.
E mbaj mend, kur raportoja nga kryeqyteti boshnjak, se si mjekët operonin nën dritën e qirinjve ose me llampa kampingu në kokë. Mbaj mend të moshuar që prisnin dru në parkun në qendër të qytetit derisa nuk mbeti më asnjë pemë, e më pas i tërhiqnin trungjet drejt shtëpisë me slita. Mbaj mend se toka ishte aq e ngrirë sa nuk mund të varroseshin të shumtët e vdekur në fushën e futbollit, e cila më vonë u shndërrua në varrezë. Mbaj mend një ditë të tmerrshme, të akullt, kur shkova në një shtëpi pleqsh pranë vijës së frontit dhe numërova trup pas trupi – të gjithë të ngrirë në gjumë.
Tre dekada më vonë, po shoh një tjetër luftë dimri – këtë herë në Ukrainë. Është një katastrofë e shkaktuar nga njeriu. Rusia tani po godet në mënyrë sistematike infrastrukturën energjetike të vendit.
Që nga mesi i vjeshtës së kaluar, sulmet ndaj sistemeve të energjisë dhe ngrohjes në Ukrainën lindore, qendrore dhe jugore – përfshirë Kievin, Odesën dhe Kharkivin – kanë detyruar ndërprerje të përditshme të energjisë elektrike. Deri në dhjetor, ndërprerjet ndiqnin një ritëm ogurzi: katër orë me energji, katër orë pa energji, ditë e natë. Dymbëdhjetë orë dritë dhe ngrohtësi, dymbëdhjetë orë errësirë dhe të ftohtë.
Sipas ministrit ukrainas të ekonomisë, Oleksii Sobolev, dëmi total ndaj infrastrukturës energjetike nga këto sulme gjatë tre muajve të fundit do të kushtojë rreth 1 miliard dollarë për t’u riparuar. Por asnjë statistikë nuk mund të përshkruajë se çfarë do të thotë të jetosh në një qytet ku dimri është kthyer qëllimisht në mjet terrori.
Më 9 janar 2026, një sulm masiv ndaj rrjetit energjetik të Kievit la 6.000 ndërtesa banimi – rreth gjysmën e fondit të banesave të qytetit – pa ngrohje. Më 20 janar, një tjetër sulm ia preu energjinë më shumë se 5.600 ndërtesave, shumë prej tyre të njëjtat. Më 24 janar, të njëjtat lagje u goditën sërish: 6.000 ndërtesa humbën ngrohjen, me 3.200 ende pa ngrohje ndërsa binte nata.
Kjo po ndodh ndërkohë që temperaturat në Kiev zbresin nga –15°C në –18°C, duke rënë deri në –20°C gjatë natës. Gjatë një bisede në Zoom që pata javën e kaluar me avokaten e të drejtave të njeriut dhe fituesen e Çmimit Nobel për Paqen, Oleksandra Matviichuk, ajo rrinte e mbështjellë me parkë dhe shalla, duke refuzuar të ankohej. “Nuk është faji yt,” më tha ajo kur kërkova ndjesë, i turpëruar që kolegët e mi në The Reckoning Project po vuanin kaq me dinjitet.
Një tjetër koleg i The Reckoning Project, Maksimas Milta, jeton në Podil, një nga lagjet më të vjetra të Kievit. Brenda një jave në janar, ai ishte pa energji elektrike për 98 orë nga 168. Javën pasuese, 99 orë pa energji. Megjithatë, ai shkonte në punë çdo ditë, pa u ankuar. Kjo nuk është një ndërprerje e përkohshme. Është një rrethim me mjete të tjera.
Një ditë, njerëzit do t’i kujtojnë këto histori të tmerrshme. Më 21 janar, Oleksii Brekht, ish-drejtori i përkohshëm ekzekutiv i operatorit ukrainas të transmetimit të energjisë elektrike, u vra teksa punonte në një nënstacion të dëmtuar. Në qytetin e Dnipros, zhytësit e shërbimeve të emergjencës futen në lumin e ngrirë Dnipro, duke punuar për orë të tëra në temperatura nën zero për të riparuar tubacionet e ngrohjes. Ky është heroizëm, por edhe dëshpërim: njerëzit po ngrijnë deri në vdekje. Ata duhet të bëjnë diçka.
Ukrainasit kanë filluar ta quajnë këtë realitet “kholodomor” – vdekje nga të ftohtit – një jehonë e Holodomorit, urisë së shkaktuar nga njeriu që Stalini përdori për të shtypur Ukrainën në vitet 1930. Atëherë, arma ishte uria. Tani, është dimri.
Brenda apartamenteve, njerëzit ngrohin tulla mbi soba me gaz dhe i përdorin si radiatorë të improvizuar. Familjet ngrenë çadra kampingu në dhomat e ndenjjes, strehohen brenda tyre me rroba termike dhe thasë gjumi. Shkollat në Kiev i kanë zgjatur pushimet deri në shkurt; gjetkë, fëmijët janë kthyer online, sepse klasat janë tepër të ftohta.
Një nga historitë më mizore të këtij dimri është ajo e veteranëve ushtarakë me proteza bionike. Pa energji elektrike, ata nuk mund t’i rikarikojnë gjymtyrët e tyre.
E megjithatë, mes këtij vuajtjeje të projektuar nga Vladimir Putini, diçka e jashtëzakonshme vazhdon. Njerëzit vazhdojnë jetën, duke refuzuar të thyhen nga Moska.
Një ditë, do të tregohen edhe këto histori: se si supermarketet tani lejojnë qentë dhe macet endacake të futen brenda për t’u ngrohur; se si të rinjtë, duke refuzuar të humbin rininë e tyre, organizojnë rave me gjeneratorë në oborre, duke kërcyer në errësirë si një akt sfide. Kjo sfidë është marka e Ukrainës – një akt rebelimi i egër kundër Rusisë.
I mbaj mend këto gjëra nga ditët e mia në Sarajevë. Refuzimin për t’u thyer. Refuzimin për të humbur humorin, pavarësisht gati katër vitesh rrethim. Baret që ngroheshin me tuba gazi të hapur që digjeshin rrezikshëm ndërsa uleshe dhe porosisje një uiski nga tregu i zi. Të qeshurat në një festë nëntokësore në një strehë bombash. Forcën që duhej për të djegur tezën e doktoraturës që të kishte marrë gjashtë vjet punë, vetëm për të ngrohur një dhomë që familja jote të mbijetonte.
Të jemi të sinqertë. Qëllimi i sulmeve të Putinit nuk është vetëm shkatërrimi fizik. Është luftë psikologjike. Kremlini shpreson që civilët të thyhen – por ajo që vërtet dëshiron është që ata të kthehen kundër qeverisë së tyre.
Gjatë luftës në Bosnje, komuniteti ndërkombëtar dështoi të ndalte rrethimin dhe 100.000 njerëz vdiqën, të cilët mund të ishin gjallë sot. Ne thamë “kurrë më”, dhe pastaj kthyem shpinën.
Në Ukrainë, dimri është një armë po aq vdekjeprurëse sa dronët që gumëzhijnë në qiellin e ngrirë të natës, duke kërkuar pre. Dhe bota duhet, më në fund, ta quajë këtë ashtu siç është: krim lufte.
*Janine di Giovanni është korrespondente lufte dhe drejtoreshë ekzekutive e The Reckoning Project, një njësi për krimet e luftës në Ukrainë, Sudan dhe Gaza.
Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi