Last Updated on 09/04/2026 by Fernada
Për dekada me radhë, në Italia, energjia bërthamore ka qenë një temë tabu. Pas referendumeve që e hoqën nga sistemi energjetik, debati publik për këtë çështje mbeti në hije. Sot, megjithatë, situata po ndryshon: nevoja për të ulur emetimet e CO₂ dhe për të garantuar furnizim të qëndrueshëm me energji po e rikthen bërthamoren në qendër të diskutimit, edhe në Itali.
Por për çfarë “bërthamoreje” bëhet fjalë sot? Ekspertët flasin për reaktorë të gjeneratës së tretë dhe të katërt, si dhe për teknologji të reja si SMR dhe AMR.
Reaktorët e gjeneratës së tretë përfaqësojnë standardin aktual në botë. Ata janë një evolucion i reaktorëve më të vjetër, me fokus kryesor rritjen e sigurisë. Sipas Alessandro Dodaro nga ENEA, këta reaktorë përdorin “siguri pasive”, pra sisteme që funksionojnë pa ndërhyrje njerëzore apo energji të jashtme. Në rast emergjence, proceset fizike si graviteti dhe qarkullimi natyror i lëngjeve sigurojnë ftohjen e reaktorit dhe ndalimin e reaksionit.
Megjithatë, këta reaktorë mbështeten ende te ftohja me ujë dhe përdorin në mënyrë jo shumë efikase karburantin bërthamor. Modelet kryesore përfshijnë reaktorët evropianë EPR, ata amerikanë të zhvilluar nga Westinghouse Electric Company dhe projektet aziatike, si ato të ndërtuara në Emiratet e Bashkuara Arabe.
Një zhvillim i rëndësishëm janë SMR (Small Modular Reactor), që janë reaktorë më të vegjël dhe modularë. Ata bazohen në të njëjtën teknologji si gjenerata e tretë, por ndërtohen në seri dhe montohen më lehtë, duke ulur kostot dhe kohën e ndërtimit. Kompani dhe projekte si ato të EDF, NuScale Power dhe Rolls-Royce po avancojnë në këtë drejtim, me impiante të para që pritet të hyjnë në funksion në fund të kësaj dekade.
Ndërkohë, reaktorët e gjeneratës së katërt përfaqësojnë një hap më të madh përpara, por janë ende në fazë zhvillimi. Këta reaktorë synojnë të përdorin karburantin në mënyrë shumë më efikase, duke përfshirë edhe materiale që sot konsiderohen mbetje bërthamore. Ata përdorin sisteme të ndryshme ftohjeje, si metale të lëngshme (plumb apo natrium), dhe mund të reduktojnë ndjeshëm sasinë e mbetjeve radioaktive.
Në këtë fushë, programe si ai rus Brest dhe projekte të tjera eksperimentale në Evropë dhe SHBA po testojnë teknologji të reja. Në Shtetet e Bashkuara, për shembull, kompania TerraPower, e mbështetur edhe nga Bill Gates, po zhvillon reaktorë të avancuar me natrium.
Italia po shqyrton mundësinë e rikthimit në energjinë bërthamore në vitet 2030, përmes një kuadri ligjor që do të përcaktojë përdorimin e teknologjive të avancuara si SMR dhe AMR. Procesi përfshin hartimin e rregullave të detajuara dhe bashkëpunimin me institucionet dhe rajonet përpara ndërtimit të centraleve të reja.
Ndërkohë, ENEA luan një rol kyç në kërkimin shkencor dhe zhvillimin e këtyre teknologjive, duke marrë pjesë në projekte evropiane për reaktorë të gjeneratës së katërt dhe në zhvillimin e prototipeve të rinj.
Në të ardhmen, energjia bërthamore mund të bëhet një komponent i rëndësishëm i tranzicionit energjetik, duke ofruar energji të qëndrueshme dhe me emetime të ulëta, por sfidat teknologjike dhe ekonomike mbeten ende të rëndësishme.