Last Updated on 10/07/2026 by Anisa
Kolapsi i Qendrës së Gravitetit të Regjimit
Vdekja e Ali Khameneit nuk ishte thjesht largimi i një njeriu nga kreu i pushtetit. Ajo shënoi kolapsin e shtyllës qendrore që mbante në ekuilibër të brendshëm Republikën Islamike. Për dekada, Khamenei veproi si arbitri përfundimtar midis IRGC-së, aparatit të sigurisë, qeverisë, zyrës së Udhëheqësit Suprem dhe fraksioneve ekonomike të regjimit. Sa herë që kontradiktat e brendshme përshkallëzoheshin, ai rivendoste ekuilibrin duke u mbështetur në autoritetin e udhëheqësit suprem dhe makinerinë e represionit.
Me largimin e tij, kjo qendër graviteti është zhdukur. Ajo që mbetet nuk është një sistem i fortë, por një fushë beteje ku fraksionet rivale luftojnë për pushtet, mbijetesë dhe kontroll mbi mbetjet e një regjimi në kalbje.
Fundi i Arbitrit Suprem
Reuters raportoi në mars 2026 se udhëheqësi i ri i Iranit përballet me “një sulm masiv të jashtëm dhe zemërim në rritje të brendshëm”, ndërsa baza e mbështetjes së regjimit duket shumë më e ngushtë se më parë. I njëjti raport citonte Ali Ansarin nga Universiteti i St Andrews, i cili tha se strategjia e udhëheqjes mund të konsolidojë bazën, por po përfundon “me një rreth gjithnjë e më të vogël mbështetësish”. Reuters gjithashtu vuri në dukje se dekada të tëra korrupsioni, represioni dhe keqmenaxhimi kanë bërë që shumë iranianë të zakonshëm të ndihen të tjetërsuar nga regjimi.
Prandaj, regjimi pas Khameneit nuk mund t’i kthehet më stabilitetit të dikurshëm. Struktura që dikur prodhoi një arbitër të fuqishëm tani është tepër e gërryer për të qenë në gjendje të krijojë një të tillë përsëri.
Mojtaba Khamenei dhe Vakuumi i Udhëheqjes
Me prezantimin e Mojtaba Khameneit si udhëheqës i ri, regjimi hyri në një fazë të re: një fazë në të cilën nuk ekziston më një autoritet fetaro-politik dominues, ndërsa IRGC-ja dhe institucionet e sigurisë po përpiqen të plotësojnë vakumin. Kjo nuk do të thotë se regjimi është bërë më i fortë. Përkundrazi, tregon një transformim nga një strukturë politiko-fetare në një sistem më hapur ushtarako-sigurimi – një sistem i brishtë, shtypës dhe gjithnjë e më i varur nga dhuna.
Këshilli për Marrëdhëniet me Jashtë paralajmëroi se çdo ndryshim në udhëheqjen e Iranit do të ndodhte në “një moment vendimtar” dhe se “rezultati mbetet shumë i pasigurt.” Ai gjithashtu theksoi se tranzicioni mund të zhvillohet sipas tre skenarëve të mundshëm: “vazhdimësi e regjimit, marrje e pushtetit nga ushtria ose shembje e regjimit.”
Një Luftë Fraksionesh për Mbijetesën e Regjimit
Ajo që po zhvillohet brenda establishmentit sundues nuk është konkurrencë normale politike. Është një luftë midis fraksioneve të pushtetit për mbetjet e një sistemi në rënie. IRGC-ja, qeveria, parlamenti, zyra e Udhëheqësit Suprem dhe rrjetet e sigurisë po përpiqen secila të sigurojë një pjesë më të madhe të pushtetit, pasurisë dhe aparatit represiv.
Këto fraksione nuk po luftojnë për të shpëtuar popullin apo për të zgjidhur krizat e vendit. Ata po luftojnë për të ruajtur pozitat e tyre. Kjo luftë e brendshme po e shndërron regjimin nga një strukturë e centralizuar dhe dukshëm e fuqishme në një sistem të fragmentuar, të pabesueshëm dhe të dobësuar.
Këshilli i Përkohshëm i Udhëheqjes: Një Shenjë Konfuzioni Strukturor
Një shenjë e qartë e këtij konfuzioni ishte shpallja e një këshilli të përkohshëm udhëheqës pas vdekjes së Khameneit. Presidenti Masoud Pezeshkian tha se këshilli “ka filluar punën e tij”, një shprehje që vetë tregon mungesën e një udhëheqësi të vetëm dhe dominues. Gulf News raportoi se këshilli përfshin Pezeshkianin, shefin e gjyqësorit Gholamhossein Mohseni Ejei dhe klerin e lartë Alireza Arafi, dhe se ata janë ngarkuar me sigurimin e kontinuitetit, kontrollin e sigurisë dhe mbikëqyrjen e suksesionit. Raporti vuri në dukje gjithashtu se “IRGC pritet të luajë një rol vendimtar prapa skenave”.
Kjo nuk është shenjë kohezioni. Është shenjë e një rregullimi të detyruar dhe pasigurie strukturore.
IRGC-ja si Përcaktuesi i Mbretit
Dobësia e Mojtaba Khameneit e bën të pamundur çdo kthim në të kaluarën. Atij i mungojnë karizma, statura fetare dhe autoritet politik për të kontrolluar fraksionet e fuqishme të regjimit. Ai është më pak një udhëheqës i vërtetë sesa një produkt i presionit nga IRGC-ja dhe institucionet e sigurisë.
Qendra Botërore e Kërkimeve TRT e përshkroi situatën si një “garë të çmendur për udhëheqje” dhe argumentoi se “levat e vërteta të pushtetit” po zhvendosen më thellë në aparatın e sigurisë. Në një vlerësim tjetër, u tha se IRGC vepron si “si Përcaktuesi i Mbretit i vërtetë”, duke përdorur peshën e saj ushtarake dhe monopolin ekonomik për të formësuar të ardhmen e shtetit.
Ky zhvendosje nuk tregon forcë. Tregon një vakum strukturor. Objektivi i regjimit ka kaluar nga pastërtia ideologjike në vetëmbrojtjen institucionale.
Kur Kriza në Krye Takon Zemërimin në Rrugë
Rreziku më i madh për regjimin është lidhja e mundshme midis luftës së brendshme të fraksioneve sunduese dhe zemërimit të rrugëve. Shoqëria iraniane ndodhet nën presion të padurueshëm nga varfëria, korrupsioni, ekzekutimet, represioni dhe plaçkitja. Regjimi e di se, nëse çarjet në majën e pushtetit do të bashkohen me rezistencën popullore të organizuar dhe forcat e kryengritjes që mbështesin Organizatën e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (PMOI/MEK), kriza do të kalojë përtej një beteje të brendshme për pushtet dhe do të shndërrohet në një proces të gërryerjes dhe përmbysjes së regjimit..
Ky është makthi historik i regjimit: një udhëheqje e përçarë në majë të pushtetit,, një shoqëri e tërbuar poshtë dhe një rezistencë e organizuar e aftë për t’i dhënë drejtim, vazhdimësi dhe kuptim politik pakënaqësisë publike.
Censura brenda Regjimit
Thellësia e kësaj përçarjeje të brendshme tashmë është bërë e dukshme nga vetë brenda regjimit. Ndërprerja e menjëhershme e një interviste të drejtpërdrejtë me deputetin e linjës së ashpër, Mahmoud Nabavian, pasi ai zbuloi materiale të ndjeshme, e pasuar nga ndërprerja e një interviste me kryetarin e parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, tregon se regjimi tani ka frikë edhe nga zërat e vetë zyrtarëve të tij.
Kur censura arrin brenda establishmentit sundues, do të thotë se asnjë linjë nuk është më e sigurt – as për popullin, as për vetë njerëzit e brendshëm të regjimit.
Një Zgjedhje e Lindur nga Nevoja
Ngritja e Mojtaba Khameneit nuk ishte një tranzicion natyral apo legjitim. Ishte një zgjedhje e lindur nga nevoja dhe presioni fraksional. New Lines Institute shkroi se instalimi i Mojtabas “reflekton çorganizimin akut” midis qendrave kryesore të pushtetit të regjimit dhe se, duke pasur parasysh “statutën e tij të dobët si figurë fetare dhe politikan”, ai ka pak gjasa të stabilizojë regjimin.
Kjo zgjedhje tregon se regjimi është i bllokuar në një dilemë: asnjë opsion i disponueshëm nuk mund të kënaqë njëkohësisht IRGC-në, të prodhojë legjitimitet të brendshëm dhe të menaxhojë krizën.
Fillimi i Kolapsit nga Brenda
Përfundimi është i qartë: pas Khameneit, Republika Islamike ka hyrë në një fazë të vdekjes strukturore. Dobësia e Mojtabas, ngritja e IRGC-së, lufta fraksionale dhe presioni i rezistencës popullore e kanë kthyer regjimin në një fushë beteje ujqish.
Ky nuk është më i njëjti regjim. Kur qendra e gravitetit shembet, ajo që mbetet nuk është një transferim i qetë i pushtetit. Është fillimi i dezintegrimit të brendshëm. Përballë një regjimi të dobësuar dhe në rënie, është kryengritja e popullit iranian kundër udhëheqësit suprem që në fund do të vendosë gjithçka./ad