Last Updated on 13/06/2026 by Anisa
Mbetjet që prodhojmë çdo ditë nuk janë thjesht plehra. Sipas një studimi të ri evropian, ato përmbajnë sasi të mëdha lëndësh të para kritike që mund të shndërrohen në një “minierë urbane” me vlerë strategjike për të ardhmen e Evropës. Për herë të parë, ekspertët kanë hartëzuar sasinë e lëndëve të para kritike të fshehura në mbetjet e Bashkimit Evropian, duke zbuluar se deri në vitin 2050 ato mund të mbulojnë më shumë se gjysmën e nevojave evropiane për këto materiale.
Një minierë e padukshme me potencial të madh
Studiuesit e projektit FutuRaM (Future Availability of Secondary Raw Materials) analizuan 42 lëndë të para kritike të pranishme në produkte të hedhura, mbetje industriale dhe infrastrukturë të çmontuar në 27 vendet e BE-së dhe 4 shtete të Shoqatës Evropiane të Tregtisë së Lirë (EFTA). Studimi përfshiu shtatë kategori kryesore mbetjesh: pajisjet elektrike dhe elektronike të nxjerra jashtë përdorimit, bateritë e konsumuara, automjetet e skrapuara, mbetjet e ndërtimit, skoriet dhe hiri industrial, mbetjet minerare dhe turbinat e erës të çmontuara. Sipas vlerësimeve, me sisteme efikase riciklimi dhe rikuperimi, deri në vitin 2050 mund të nxirren çdo vit nga 4,1 deri në 5,7 milionë tonë lëndë të para kritike nga mbetjet. Kjo do të mbulonte rreth 33% të nevojave aktuale të Evropës, 47% nëse përmirësohen sistemet e rikuperimit dhe deri në 56% në rastin e një ekonomie plotësisht qarkulluese.
Hendeku i madh i rikuperimit
Raporti tregon se problemi kryesor mbetet niveli i ulët i rikuperimit të këtyre materialeve. Vetëm gjatë vitit 2022, në tregun evropian u hodhën produkte që përmbanin 5,2 milionë tonë lëndë të para kritike. Në të njëjtin vit, 2,1 milionë tonë përfunduan në mbetje, por vetëm 1,4 milionë tonë u rikuperuan. Ekspertët paralajmërojnë se kërkesa për këto materiale do të rritet ndjeshëm për shkak të zgjerimit të automjeteve elektrike, energjisë së rinovueshme dhe teknologjive dixhitale. Deri në vitin 2050, produktet që qarkullojnë në treg mund të përmbajnë nga 8,4 deri në 12,2 milionë tonë lëndë të para kritike në vit, ndërsa mbetjet e krijuara mund të arrijnë në 6,4 milionë tonë. Megjithatë, me politikat dhe infrastrukturën e duhur, 17 materiale strategjike, përfshirë kobaltin dhe litiumin, mund të arrijnë norma rikuperimi mbi 80%.
Përfitime jo vetëm ekonomike, por edhe klimatike
Rikuperimi i lëndëve të para kritike nuk do të reduktonte vetëm varësinë e Evropës nga importet, por do të sillte edhe përfitime të mëdha për klimën. Aktualisht, proceset e rikuperimit në Evropë gjenerojnë rreth 38 milionë tonë emetime në vit, por shmangin 77 milionë tonë emetime që do të krijoheshin nga nxjerrja e re e këtyre materialeve. Bilanci neto përkthehet në një kursim prej rreth 39 milionë tonësh dioksid karboni çdo vit. Sipas studimit, deri në vitin 2050 emetimet e shmangura mund të arrijnë nga 81 deri në 273 milionë tonë CO₂ në vit, një shifër që i afrohet emetimeve totale vjetore të Italisë, të cilat llogariten në rreth 370 milionë tonë CO₂ ekuivalent. Nëse Evropa arrin të shfrytëzojë këtë “minierë të fshehur” që ndodhet në mbetjet e saj, ajo mund të sigurojë lëndë të para strategjike, të ulë varësinë nga importet dhe të kontribuojë ndjeshëm në luftën kundër ndryshimeve klimatike.