Më 13 janar 1985, Etiopia u godit nga një katastrofë e përmasave biblike, kur një tren pasagjerësh doli nga shinat dhe u përmbys në një humnerë, duke rënë në ujërat e një lumi malor. 428 persona humbën jetën, duke e shndërruar ngjarjen në aksidentin hekurudhor më vdekjeprurës në historinë e Afrikës dhe një nga më tragjikët në botë.
Treni po udhëtonte në linjën Addis Ababa–Djibouti, arteria kryesore hekurudhore e Etiopisë dhe një nga më të rëndësishmet në Afrikën Lindore. I mbushur përtej kapacitetit me pasagjerë — fshatarë, punëtorë, tregtarë dhe familje të tëra — treni ishte një mjet jetik transporti në një vend të varfër, të goditur nga uria dhe izolimi ekonomik.
Aksidenti ndodhi pranë urës së Awash-it, në një zonë të thyer malore, ku shinat përshkojnë kthesa të rrezikshme mbi humnera dhe lumenj të rrëmbyer. Sipas hetimeve të mëvonshme, treni po udhëtonte me shpejtësi shumë më të lartë se ajo e lejuar, në një segment ku frenimi dhe kontrolli ishin jetikë. Lokomotiva humbi stabilitetin në një kthesë të fortë dhe vagonët u shkëputën njëri pas tjetrit, duke u rrëzuar në greminë.
Përplasja ishte shkatërruese. Vagonët u shtypën mes tyre, shumë pasagjerë u hodhën dhunshëm jashtë, ndërsa të tjerë u mbytën në ujërat e lumit ose mbetën të bllokuar nën strukturat metalike. Për shkak të thellësisë së greminës dhe vështirësisë së terrenit, operacionet e shpëtimit u vonuan ndjeshëm. Mungesa e pajisjeve, e ambulancave dhe e personelit të trajnuar e bëri bilancin edhe më tragjik.
Në Etiopinë e asaj kohe, e drejtuar nga regjimi ushtarak i Mengistu Haile Mariam, informacioni u kontrollua rreptësisht. Mediat shtetërore raportuan me vonesë dhe me tone të zbehta, ndërsa numri real i viktimave u bë i ditur gradualisht. Shumë familje nuk morën kurrë njoftim zyrtar për fatin e të afërmve të tyre.
Hetimet zyrtare ia atribuuan aksidentin gabimit njerëzor, konkretisht tejkalimit të shpejtësisë nga drejtuesit e trenit. Por analistë dhe studiues më vonë theksuan se tragjedia ishte rezultat i një kombinimi fatal faktorësh: infrastrukturë e amortizuar, mungesë sinjalistike moderne, trena të vjetër, mbingarkesë kronike dhe një sistem sigurie pothuajse inekzistent.
Katastrofa e 13 janarit 1985 u bë simbol i çmimit njerëzor që paguajnë shoqëritë e varfra kur neglizhenca strukturore bashkohet me varfërinë dhe autoritarizmin. Për muaj të tërë, ura e Awash-it mbeti një vend zie, ndërsa trupi i hekurudhës vazhdoi të funksiononte, sikur jeta e humbur të ishte thjesht një statistikë.
Sot, kjo ngjarje mbetet një plagë e hapur në kujtesën kolektive të Etiopisë dhe një kujtesë e hidhur se transporti publik, kur neglizhohet, mund të shndërrohet nga mjet jetese në instrument vdekjeje masive. Tragjedia e Awash-it nuk ishte vetëm një aksident, por një dështim i thellë institucional, që i kushtoi Afrikës qindra jetë njerëzore në vetëm pak minuta.
Përgatiti: L.Veizi