Përgatiti: Leonard Veizi
Në vitin 1972, Lufta e Vietnamit kishte hyrë në fazën e saj më të lodhshme dhe kontradiktore. Për Shtetet e Bashkuara, konflikti ishte bërë politikisht i papërballueshëm: mijëra ushtarë amerikanë kishin humbur jetën, shoqëria amerikane ishte thellësisht e përçarë nga protestat kundër luftës dhe besimi në fitoren ushtarake po shuhej. Presidenti Richard Nixon kishte premtuar një “paqe me nder”, por negociatat në Paris mes SHBA-së, Vietnamit të Veriut, Vietnamit të Jugut dhe Viet Kongut kishin ngecur në mosbesim dhe kalkulime strategjike.
Ofensiva e Pashkëve
Në pranverën e vitit 1972, Vietnami i Veriut nisi të ashtuquajturën Ofensivë e Pashkëve, një sulm të gjerë konvencional kundër forcave të Vietnamit të Jugut. Kjo ofensivë e vuri në vështirësi serioze Saigonin dhe rrezikoi gjithë strategjinë amerikane të “vietnamizimit” – kalimin gradual të barrës ushtarake nga trupat amerikane te ushtria e Vietnamit të Jugut. Përballë këtij zhvillimi, administrata Nixon vendosi të rikthejë presionin maksimal ushtarak.
Në maj 1972, SHBA-ja nisi Operation Linebacker I, duke rifilluar bombardimet sistematike ndaj objektivave strategjike në Vietnamin e Veriut dhe duke minuar portin e Haiphongut, arterien kryesore të furnizimit të Hanoit nga Bashkimi Sovjetik dhe Kina. Këto sulme synonin të ndërprisnin linjat logjistike, të dobësonin kapacitetin ushtarak të Veriut dhe ta detyronin udhëheqjen komuniste të rikthehej seriozisht në tryezën e negociatave.
Refuzimi i kushteve amerikane
Megjithatë, deri në fund të vitit, bisedimet sërish u bllokuan. Hanoi refuzonte kushtet amerikane, ndërsa Nixon, i saporizgjedhur për një mandat të dytë në nëntor 1972, vendosi të përdorë mjetin më ekstrem të presionit ajror. Kështu lindi Operation Linebacker II, i njohur edhe si “Bombardimi i Krishtlindjeve”.
Nga 18 deri më 29 dhjetor 1972, për 11 ditë rresht, bombarduesit strategjikë amerikanë B-52 ndërmorën një fushatë masive ajrore mbi Hanoi dhe Haiphong. Ishte një nga bombardimet më intensive të historisë moderne: qindra avionë fluturonin çdo natë, duke hedhur mijëra tonë bomba mbi objekte ushtarake, depo furnizimi, hekurudha, centrale energjetike dhe sisteme mbrojtëse ajrore. Qytetet e Vietnamit të Veriut u tronditën nga shpërthime të pandërprera, ndërsa mbrojtja ajrore vietnameze rrëzoi disa bombardues amerikanë, duke e bërë operacionin jashtëzakonisht të rrezikshëm dhe të kushtueshëm.
Zyrtarisht, administrata amerikane deklaroi se bombardimet nuk synonin civilët, por infrastruktura urbane dhe viktimat civile ishin të pashmangshme. Pamjet e shkatërrimit dhe raportet për humbje njerëzore ngjallën reagime të forta ndërkombëtare dhe protesta të reja brenda vetë Shteteve të Bashkuara. Megjithatë, nga pikëpamja strategjike, presioni ajror dha efektin e dëshiruar.
Rinisja e bisedimeve
Në fillim të janarit 1973, Vietnami i Veriut pranoi të rikthehej në bisedimet e Parisit. Më 15 janar 1973, SHBA-ja njoftoi ndalimin e bombardimeve mbi Vietnamin e Veriut, duke shënuar fundin e fushatës Linebacker II. Vetëm pak ditë më vonë, më 27 janar, u nënshkruan Marrëveshjet e Paqes së Parisit, të cilat parashikonin armëpushim, tërheqjen e trupave amerikane dhe kthimin e të burgosurve të luftës.
Megjithëse këto marrëveshje nuk i dhanë fund luftës mes veriut dhe jugut vietnamez – e cila do të përfundonte vetëm në vitin 1975 me rënien e Saigonit – ato shënuan fundin e përfshirjes së drejtpërdrejtë ushtarake të Shteteve të Bashkuara në Vietnam. Bombardimet e vitit 1972 mbetën një simbol i kontradiktës së asaj lufte: përdorimi i forcës shkatërruese për të arritur paqen dhe një përpjekje për ta mbyllur një konflikt që kishte dalë prej kohësh jashtë kontrollit.
Në këtë kuptim, ndalimi i bombardimeve dhe rikthimi i negociatave nuk ishin thjesht një manovër ushtarake, por një pranim i heshtur se Lufta e Vietnamit nuk mund të fitohej në fushëbetejë, por vetëm të mbyllej në tryezën e diplomacisë.