Përgatiti: Leonard Veizi
Në dimrin e vitit 46 para erës sonë, Afrika e Veriut ishte kthyer në skenën vendimtare të luftës civile romake. Pas fitores ndaj Pompeut, Jul Qezari e dinte se fati i Republikës nuk ishte vendosur ende. Forcat republikane, të udhëhequra nga Meteli Skipioni, Katoni i Ri dhe mbështetur nga mbreti numidian Juba I, kishin krijuar një bazë të fuqishme në provincën e Afrikës. Për t’i shuar përfundimisht kundërshtarët e tij, Qezari u detyrua të ndërmerrte një fushatë të rrezikshme përtej Mesdheut.
Qezari zbarkoi pranë Ruspinas (në territorin e Tunizisë së sotme) me trupa të pakta dhe të lodhura, pasi stuhitë kishin shpërndarë flotën e tij dhe shumë legjione nuk kishin mbërritur ende. Ai ishte i vetëdijshëm se ndodhej në një pozitë të brishtë, por besonte se shpejtësia dhe vendosmëria do ta shpëtonin sërish.
Në anën tjetër të fushëbetejës qëndronte një figurë tragjike dhe e rrezikshme: Titi Labienus. Dikur krahu i djathtë i Qezarit në Galinë, një nga komandantët më të aftë dhe më besnikë të tij, Labienusi kishte kaluar në anën e republikanëve me shpërthimin e luftës civile. Ai e njihte Qezarin më mirë se kushdo tjetër – taktikat e tij, dobësitë, guximin e tepruar – dhe këtë njohuri do ta përdorte pa mëshirë.
Përplasja
Beteja e Ruspinas nuk ishte një përballje klasike mes dy ushtrive të rreshtuara. Ajo nisi si një seri përplasjesh të çrregullta në terren të hapur, ku kalorësia dhe trupat e lehta numidiane të republikaneve goditnin vazhdimisht formacionet e Qezarit. Labienusi përdori me mjeshtëri taktika godit-e-ik, duke i tërhequr legjionarët romakë në ndjekje dhe duke i rrethuar më pas me shigjeta dhe sulme të shpejta.
Situata u bë kritike. Legjionet e Qezarit u gjendën të shpërndara, të rrethuara nga pluhuri, britmat dhe goditjet e pandërprera. Për një moment, dukej sikur ushtria e tij po shpërbëhej. Vetë Qezari, sipas burimeve antike, u hodh në vijën e parë për të rimarrë kontrollin, duke formuar një mbrojtje rrethore – një manovër e rrallë dhe e rrezikshme për një komandant suprem.
Humbjet ishin të rënda. Më shumë se një e treta e forcave të Qezarit u shkatërruan ose u plagosën, një nga goditjet më të rënda që ai kishte pësuar ndonjëherë. Por disiplinës romake dhe autoritetit personal të Qezarit iu deshën vetëm disa çaste për të kthyer kaosin në qëndresë.
Fitorja e hidhur
Pas orësh përleshjeje, republikanët nuk arritën ta shkatërronin ushtrinë e Qezarit dhe u tërhoqën. Teknikisht, fitorja i takoi Qezarit, sepse ai mbajti terrenin dhe shpëtoi ushtrinë nga asgjësimi. Por ishte një fitore e hidhur, e shënuar nga humbje të mëdha dhe nga ndërgjegjësimi se kundërshtarët e tij në Afrikë ishin më të fortë dhe më të organizuar nga sa kishte parashikuar.
Ruspina tregoi se lufta civile nuk kishte përfunduar. Përkundrazi, ajo hyri në fazën e saj më të ashpër.
Pasoja dhe rruga drejt Thapsusit
Pas betejës, Qezari u detyrua të qëndronte në mbrojtje, duke pritur përforcime dhe duke riorganizuar legjionet e tij. Ndërkohë, republikanët fituan besim, por humbën shansin e tyre më të mirë për ta shkatërruar përfundimisht rivalin.
Vetëm tre muaj më vonë, dy palët do të përballeshin sërish, këtë herë në një betejë vendimtare: Thapsusi. Aty, Qezari do të hakmerrej me egërsi, duke shkatërruar ushtrinë republikane dhe duke vulosur fundin real të rezistencës së Senatit kundër tij.
Ruspina mbeti kështu në histori si një betejë ku Jul Qezari pothuajse u mposht, dhe ku tradhtia e një ish-miku, Titi Labienus, tregoi se luftërat civile romake nuk ishin vetëm për pushtet, por edhe për besnikëri, kujtesë dhe hakmarrje.