Last Updated on 14/04/2026 by Fernada
Kakaoja po kërcënohet nga ndryshimet klimatike dhe projekti “Scentinel” synon të krijojë një gjurmë digjitale të aromave të çokollatës së Modikës për t’i ruajtur ato nga zhdukja.
Imagjinoni të humbni përgjithmonë aromën dehëse të çokollatës. Nuk është një skenar i largët apo i ekzagjeruar por një rrezik real që ka shtyrë një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh të ndërmarrë një mision të pazakontë për të ruajtur aromat e botës para se ato të zhduken njësoj siç mbrohen speciet e rrezikuara.
Në qendër të kësaj sfide është qyteti sicilian Modika ku ende prodhohet një lloj çokollate që ruan të paprekur recetën që nga shekulli XVIII.
Përpunimi në të ftohtë nuk lejon që kristalet e sheqerit të shkrihen duke i dhënë çokollatës një strukturë kokrrizore dhe një aromë unike. Megjithatë kjo trashëgimi sot është në rrezik për shkak të krizës klimatike. Ndryshimet klimatike nuk po kërcënojnë vetëm akullnajat dhe barrierat koralore por po ndryshojnë edhe hartën shqisore të kulturës sonë aromë pas arome.
Për të kuptuar çfarë rrezikojmë të humbasim duhet të kthehemi pas në kohë te Aztekët në Meksikë të cilët përgatisnin një pije të quajtur xocoātl një lëng i hidhur me bazë kakaoje. Spanjollët e ëmbëlsuan dhe e sollën në Siçili ku tradita mbeti pothuajse e pandryshuar që nga viti 1746.
Por kakaoja është një bimë shumë delikate që kërkon temperatura midis 21 dhe 32 gradë dhe lagështi të qëndrueshme. Në zonat kryesore të kultivimit si Afrika Perëndimore dhe Azia Juglindore këto kushte po zhduken. Valët e të nxehtit po ndryshojnë ciklet e lulëzimit dhe përbërjen kimike të kokrrave duke ndikuar drejtpërdrejt në aromën që ne ndiejmë.
Për këtë arsye studiuesit theksojnë se duhet vepruar tani për të mos humbur një simbol të rëndësishëm të kulturës dhe shijes sonë me rrënjë të lashta.
Për t’iu përgjigjur këtij rreziku në vitin 2024 lindi projekti ndërkombëtar Scentinel i cili synon krijimin e një arkivi digjital të aromave në rrezik nga temjanët e Lindjes së Mesme deri te kafeja etiopiane.
Në vitin 2025 studiueset vizituan punishte artizanale në Siçili duke dokumentuar çdo fazë të prodhimit të çokollatës nga kokrra deri te produkti final. Me instrumente të avancuara ato analizuan të dhënat kimike dhe fizike të aromave që çlirohen gjatë pjekjes dhe bluarjes.
Këto të dhëna përpunohen për të krijuar një gjurmë aromatike digjitale një profil i saktë që mund të rikrijohet në laborator edhe nëse lënda e parë ndryshon në mënyrë të pakthyeshme.
Ruajtja e aromave ka rëndësi sepse nuhatja lidhet drejtpërdrejt me kujtesën emocionale dhe është një nga shqisat më të fuqishme për të rikthyer kujtime. Humbja e një arome historike do të thotë të humbasim një pjesë të identitetit të një vendi.
Sfida për Modikën nuk është më vetëm gastronomike por edhe kulturore. Shkenca po përpiqet të ruajë edhe përbërësit natyrorë që lidhen me mirëqenien si feniletilamina që lidhet me ndjenjën e lumturisë dhe teobromina që jep energji nga ndikimet e klimës. Përgjigjen përfundimtare do ta japë koha ndërsa rezultatet e këtij projekti do të prezantohen në tetor 2026 gjatë eventit ndërkombëtar Chocomodica.