15 tetor 1814 – Moskë
Nga Leonard Veizi
Mihail Lermontov, është poeti dhe prozatori që i dhuroi Rusisë dhe botës një nga zërat më të zjarrtë dhe tragjikë të epokës së Romantizmit. Ai u në Moskë më 15 tetor 1814. Edhe pse aristokrat nga origjina, shpejt u bë simboli i rebelit të shpirtit, duke thyer konvencione dhe duke sfiduar autoritetin. Brenda një jete të shkurtër dhe të ngjeshur, Lermontov krijoi një vepër ku pasioni i thellë, protesta kundër padrejtësisë dhe një melankoli ekzistenciale ndërthuren në mënyrë të paharrueshme, duke e vendosur atë në panteonin e klasikëve rusë menjëherë pas Aleksandër Pushkinit.
Themelimi i stilit
Ndjeshmëria e tij e thellë u formua qysh në fëmijëri nga humbja e nënës dhe edukimi i rreptë nga gjyshja, gjë që i dha veprës së tij një karakter thellësisht introspektiv dhe të errët.
I frymëzuar nga fryma lirike dhe shpirti kombëtar i Pushkinit, Lermontov zhvilloi shpejt një stil vetjak, të ndërgjegjshëm për tragjizmin e qenies. Veprat poetike si “Demon” dhe “Mtsyri” janë eksplorime të fuqishme të shpirtit individual që lufton me izolimin, tundimin dhe kufizimet e botës.
Krijimi i arketipit rus
Romani i tij i vetëm, por monumentalisht i rëndësishëm, “Një heroi i kohës sonë”, solli në skenë Pjeçorinin, arketipin e njeriut të “tepërt”, një figurë e talentuar, cinike dhe e vetmuar që nuk mund të gjejë vend apo qëllim në shoqërinë e kohës së tij.
“Një heroi i kohës sonë” është një pasqyrim i thellë i shpirtit njerëzor dhe i krizës morale të një brezi të tërë. Përmes figurës së Peçorinës, Lermontovi nuk krijon një hero tradicional, por një njeri të përhumbur, të lodhur nga jeta dhe i paaftë për të dashur apo për të besuar te ndonjë ideal. Ai është një anti-hero, që ndjen zbrazëti përbrenda dhe që në vend të ëndrrave ka vetëm përbuzje për jetën dhe njerëzit që e rrethojnë. Përmes një stili të ndërthurur me realizëm dhe psikologji të thellë, Lermontovi na tregon se si një njeri i pajisur me intelekt, ndjeshmëri dhe guxim, mund të bëhet i rrezikshëm kur i mungon qëllimi dhe ndjenja e përgjegjësisë. Në këtë mënyrë, autori na fton të mendojmë jo vetëm për shoqërinë e kohës së tij, por edhe për vetveten në përballje me ndjenjën e kotësisë. Romani është një kritikë e heshtur ndaj krizës së identitetit që përjeton shoqëria ruse e shekullit XIX – dhe ndoshta edhe bota moderne sot.
Rebeli dhe Kaukazi
Përmbajtja kritike e veprës së Lermontovit ndaj hipokrizisë së aristokracisë dhe pushtetit carist e çoi atë në internime të përsëritura. Kaukazi, rajoni malor plot natyrë të egër, u bë skena dhe muzë e tij. Pikërisht atje, në lirinë e ashpër të këtij peizazhi, ai gjeti pasqyrimin e shpirtit të tij të trazuar dhe forcën për të protestuar kundër padrejtësisë.
Fundi tragjik
Tragjikisht, jeta e tij u ndërpre para kohe. Mihail Lermontov u vra në një duel në Pyatigorsk më 27 korrik 1841, në moshën vetëm 26-vjeçare, duke lënë pas një trashëgimi që flet për një jetë të konsumuar nga pasioni dhe kërkimi i lirisë.
Simboli i shpirtit të trazuar
Lermontov mbetet sot simboli par excellence i poetit rebel, pionier i romantizmit të errët dhe i introspeksionit të thellë psikologjik në letërsinë ruse. Ai nuk ishte thjesht një poet që shkruante vargje të bukura, por një profet i shpirtit rus dhe një pasqyrë e përjetshme e dilemave universale të njeriut.
Vepra e tij dëshmon për një botë të trazuar, ku kërkimi për lirinë e shpirtit është i pashmangshëm, dhe ku melankolia, në vend të dëshpërimit, shndërrohet në forcë krijuese.