15 tetor 1814 – lindja e shkrimtarit
Nga Leonard Veizi
Mihail Lermontov, poeti dhe prozatori rus, ishte një nga zërat më të zjarrtë, rebelë dhe tragjikë të romantizmit evropian. I lindur në Moskë më 15 tetor 1814, ai jetoi vetëm 26 vjet, por la pas një vepër që shquhet për intensitetin e pasioneve, revoltën ndaj padrejtësisë dhe melankolinë e thellë ekzistenciale. Megjithëse vinte nga një familje fisnike, Lermontovi u bë mishërimi i shpirtit të papajtueshëm me kufizimet e kohës, një poet që sfidoi autoritetin dhe vuri në qendër të krijimtarisë njeriun në konflikt me shoqërinë dhe vetveten. Me një talent të jashtëzakonshëm dhe një jetë të ndërprerë tragjikisht në duel, ai zuri një vend të veçantë në letërsinë ruse, si pasardhësi më i shquar i Aleksandër Pushkinit dhe një prej përfaqësuesve më të fuqishëm të romantizmit rus.
Themelimi i stilit
Ndjeshmëria e tij e thellë u formua qysh në fëmijëri nga humbja e nënës dhe edukimi i rreptë nga gjyshja, gjë që i dha veprës së tij një karakter thellësisht introspektiv dhe të errët.
I frymëzuar nga fryma lirike dhe shpirti kombëtar i Pushkinit, Lermontov zhvilloi shpejt një stil vetjak, të ndërgjegjshëm për tragjizmin e qenies. Veprat poetike si “Demon” dhe “Mtsyri” janë eksplorime të fuqishme të shpirtit individual që lufton me izolimin, tundimin dhe kufizimet e botës.
Krijimi i arketipit rus
Romani i tij i vetëm, por monumentalisht i rëndësishëm, “Një heroi i kohës sonë”, solli në skenë Pjeçorinin, arketipin e njeriut të “tepërt”, një figurë e talentuar, cinike dhe e vetmuar që nuk mund të gjejë vend apo qëllim në shoqërinë e kohës së tij.
“Një heroi i kohës sonë” është një pasqyrim i thellë i shpirtit njerëzor dhe i krizës morale të një brezi të tërë. Përmes figurës së Peçorinës, Lermontovi nuk krijon një hero tradicional, por një njeri të përhumbur, të lodhur nga jeta dhe i paaftë për të dashur apo për të besuar te ndonjë ideal. Ai është një anti-hero, që ndjen zbrazëti përbrenda dhe që në vend të ëndrrave ka vetëm përbuzje për jetën dhe njerëzit që e rrethojnë. Përmes një stili të ndërthurur me realizëm dhe psikologji të thellë, Lermontovi na tregon se si një njeri i pajisur me intelekt, ndjeshmëri dhe guxim, mund të bëhet i rrezikshëm kur i mungon qëllimi dhe ndjenja e përgjegjësisë. Në këtë mënyrë, autori na fton të mendojmë jo vetëm për shoqërinë e kohës së tij, por edhe për vetveten në përballje me ndjenjën e kotësisë. Romani është një kritikë e heshtur ndaj krizës së identitetit që përjeton shoqëria ruse e shekullit XIX – dhe ndoshta edhe bota moderne sot.
Rebeli dhe Kaukazi
Përmbajtja kritike e veprës së Lermontovit ndaj hipokrizisë së aristokracisë dhe pushtetit carist e çoi atë në internime të përsëritura. Kaukazi, rajoni malor plot natyrë të egër, u bë skena dhe muzë e tij. Pikërisht atje, në lirinë e ashpër të këtij peizazhi, ai gjeti pasqyrimin e shpirtit të tij të trazuar dhe forcën për të protestuar kundër padrejtësisë.
Fundi tragjik
Tragjikisht, jeta e tij u ndërpre para kohe. Mihail Lermontov u vra në një duel në Pyatigorsk më 27 korrik 1841, në moshën vetëm 26-vjeçare, duke lënë pas një trashëgimi që flet për një jetë të konsumuar nga pasioni dhe kërkimi i lirisë.
Simboli i shpirtit të trazuar
Lermontov mbetet sot simboli par excellence i poetit rebel, pionier i romantizmit të errët dhe i introspeksionit të thellë psikologjik në letërsinë ruse. Ai nuk ishte thjesht një poet që shkruante vargje të bukura, por një profet i shpirtit rus dhe një pasqyrë e përjetshme e dilemave universale të njeriut.
Vepra e tij dëshmon për një botë të trazuar, ku kërkimi për lirinë e shpirtit është i pashmangshëm, dhe ku melankolia, në vend të dëshpërimit, shndërrohet në forcë krijuese.