Nga Leonard Veizi
Ka çaste në histori kur heshtja e shekujve thyhet nga një zë i fuqishëm që vjen nga nëntoka. Një frymëmarrje ndalet, një zemër rreh më shpejt – dhe në atë sekondë, historia vetë ringjallet. Në tokën e shenjtë të Maqedonisë, nën një kodër që ruante fshehtësinë e saj prej mijëra vitesh, ndodhi pikërisht kjo. Nuk ishte më një gërmim arkeologjik, por një thirrje e pasionit drejt një mbreti të harruar — atit të njeriut që do të ndryshonte përjetësisht hartën e botës….
…Në 7 nëntorin e vitit 1977, bota antike u zgjua nga gjumi i saj. Në një kodër të qetë të Pierisë, në Maqedoninë veriore, në zemër të qytetit të lashtë Vergina, historia mori frymë ndryshe. Manolis Andronikos, profesor arkeologjie në Universitetin “Aristotel” të Selanikut, njoftoi me emocion se kishte zbuluar varrin monumental të Filipit II të Maqedonisë, babait të Aleksandrit të Madh.
Pas dekadash kërkimesh, Andronikos kishte ndjekur me këmbëngulje një teori që shumë e konsideronin të guximshme: se qyteti antik Aigai, kryeqyteti i parë i Maqedonisë, fshihej nën kodrat e Verginës. Kur më në fund u hap një hyrje e mbyllur hermetikisht, ajo që doli përpara syve të arkeologëve ishte një mrekulli e paprekur nga koha.
Një dhomë e artë nën tokë
Varri mbretëror rezultoi të ishte i paprekur nga grabitësit, diçka jashtëzakonisht e rrallë për gjetjet ballkanike. Brenda, arkeologët zbuluan një arkë ari me Diellin e Maqedonisë të gdhendur mbi kapak, arma, mburoja, stoli dhe objekte funerare që flisnin për lavdinë e një mbreti të madh.
“Kur pashë shkëlqimin e arit nën dritën e llambës, e kuptova se ishim përballë historisë vetë,” do të rrëfente më vonë Andronikos.
Nga Vergina udhëtim nëpër botë
Zbulimi u vlerësua menjëherë si një nga momentet më të mëdha të arkeologjisë së shekullit XX. Gjetjet e varrit udhëtuan në një ekspozitë madhështore me titull “Në Kërkim të Aleksandrit”, e cila nga viti 1980 deri në 1982 vizitoi katër qytete të mëdha të Shteteve të Bashkuara.
Publiku amerikan mbeti i mahnitur nga pasuria e artefakteve, ndërsa vetë Greqia fitoi një simbol të ri të trashëgimisë së saj historike.
Debatet që nuk u shuan kurrë
Si çdo zbulim i madh, edhe ky nuk shpëtoi pa polemika. Shumica e studiuesve e identifikuan varrin si atë të Filipit II, por disa arkeologë sugjeruan se mund t’i përkiste Filipit III Arrideut, djalit të Aleksandrit të Madh.
Debati vazhdon ende sot, duke e mbajtur të gjallë kuriozitetin shkencor dhe pasionin për historinë e Maqedonisë antike.
Trashëgimia e një njeriu dhe e një qytetërimi
Pavarësisht diskutimeve, Manolis Andronikos mbetet njeriu që i dha zë heshtjes së lashtësisë. Zbulimi i tij në Vergina është më shumë se një ngjarje arkeologjike – është një rikthim simbolik i Maqedonisë në hartën e historisë botërore.
Aty, nën dritën e artë të një arke të lashtë, u ringjall kujtesa e një mbreti që i parapriu Aleksandrit të Madh dhe ëndrrës së tij për të pushtuar botën.