Last Updated on 10/02/2025 by adminfjala
Simon Tisdall
Planet e Pentagonit të pazbuluara më parë për tërheqjen e 2,000 trupave amerikane nga Siria lindore morën vëmendje të pakët javën e kaluar, të lënë në hije nga pantomimi surreal i Donald Trump në Gaza. Trupat ndihmojnë forcat lokale kurde siriane të frenojnë kërcënimin e mbetur nga xhihadistët e Shtetit Islamik, 9,000 prej të cilëve mbahen në kampe burgu. Nëse SHBA largohen, frika është nga një shpërthim masiv dhe, me kalimin e kohës, një kërcënim terrorist i ringjallur i IS për Evropën, Britaninë dhe Perëndimin.
Tërheqja e diskutuar amerikane është një pjesë në një enigmë komplekse siriane që po sfidon miqtë dhe armiqtë njësoj pas përmbysjes së diktaturës së Bashar al-Assad në dhjetor. Ndryshe nga Trump, Turqia, Arabia Saudite dhe shtetet e Gjirit – që konkurrojnë për ndikim – duan të përfshihen më shumë në Siri, jo më pak. Evropa dëshiron një shtet të qëndrueshëm dhe demokratik në të cilin refugjatët mund të kthehen të sigurt. Izraeli, paranojak agresiv, sheh vetëm kërcënime të mundshme, ndërsa Rusia dhe Irani i mposhtur kërkojnë të rifitojnë një terren.
I kapur në mes është Ahmed al-Sharaa, ish-luftëtar i Al-Kaidës, udhëheqës i milicisë islamike Hayat Tahrir al-Sham (HTS) që rrëzoi Asadin dhe presidenti i përkohshëm i sapoemëruar i Sirisë. Nga ai, në një shkallë të pakëndshme, varet e ardhmja e këtij vendi të shkatërruar, të ndarë. Rreth tij, gjeografia politike e Lindjes së Mesme dhe ekuilibri i fuqisë po riformohen rrënjësisht.
Një pyetje mbizotëron. Rënia e Assadit ishte një lajm i rrallë i mirë në një rajon ku dëshpërimisht mungon shpresa. A rrezikohet të shpërdorohet tani mundësia që paraqet ky revolucion popullor?
Në takimet me presidentin e Turqisë, Recep Tayyip Erdoğan dhe emirin e Katarit, Sheikh Tamim bin Hamad al-Thani, Sharaa tha se prioritetet e tij ishin mbrojtja e integritetit territorial të Sirisë, bashkimi i fraksioneve rivale në një ushtri kombëtare, krijimi i një administrate gjithëpërfshirëse, të zgjedhur dhe rindërtimi pas 13 vitesh lufte civile. Detyra është e madhe, Sharaa është e papërvojë. Disa dyshojnë se ai ka braktisur rrënjët e tij radikale. Megjithatë, mungesa e alternativave të mira, ndihma e tij është një lojë kumar për liderët rajonalë.
Erdogan, i cili mbështeti rebelët e HTS në bazën e tyre në Idlib, ka përparësitë e tij egoiste. Ai shpreson të ushtrojë ndikim afatgjatë mbi këtë zotërim ish osman. Ai dëshiron që 3 milionë sirianë të zhvendosur në Turqi të kthehen në shtëpi – dhe kontrata fitimprurëse rindërtimi. Mbi të gjitha, ai dëshiron t’i jepet fund asaj që ai e sheh si kërcënim terrorist kurd.
Integrimi i propozuar nga Sharaa i luftëtarëve kurdë sirianë – të grupuar në Forcat Demokratike Siriane (SDF) të mbështetura nga SHBA – në ushtrinë e tij të re kombëtare i përshtatet Turqisë. Erdogan nuk bën asnjë dallim mes SDF-së dhe partisë së jashtëligjshme të Punëtorëve të Kurdistanit (PKK), e cila ka zhvilluar një kryengritje në Turqinë juglindore që nga vitet 1980. Trupat turke pushtojnë zona të veriut të Sirisë. Dhe Ankaraja sponsorizon Ushtrinë Kombëtare Siriane – milicitë arabe që përleshen shpesh me SDF-në.
Kostoja e dështimit, e matur në kaos të rinovuar dhe mosaleanca, mund të jetë e lartë
Turqia argumenton se mund të udhëheqë luftën kundër IS, kështu që nuk ka nevojë që forcat amerikane të vazhdojnë të bashkëpunojnë me kurdët e Sirisë – një propozim i dyshimtë. Por kjo mendjemadhësi i bën thirrje Trump, i cili pa sukses kërkoi një tërheqje të SHBA në mandatin e tij të parë. Tani Trump thotë, dritëshkurtër, se Siria “nuk është lufta jonë”. Dhe është e vërtetë që një vendim i SHBA-së për të larguar aleatët e saj kurdë do të largonte një ngacmues kyç në marrëdhëniet SHBA-Turqi.
Por ka një pengesë – disa, në fakt. Kurdët e Sirisë, natyrisht, preferojnë të ruajnë autonominë e fituar me vështirësi të atdheut të tyre në Rojava. Ata nuk duan të zhyten në një ushtri të drejtuar nga Sharaa, milicia e të cilit ata dikur luftuan. Dhe ata nuk kanë interes zero për të ndihmuar Turqinë të shtypë ëndrrën e largët por të dashur për vetëvendosjen kombëtare në zonat me shumicë kurde të Sirisë, Irakut, Iranit dhe Turqisë – edhe nëse, siç raportohet, lideri i burgosur i PKK-së, Abdullah Ocalan, është gati ta hedhë peshqirin.
Edhe një herë, kauza kurde përballet me një pikë kthese – dhe rrezikon një përplasje të njëkohshme me Damaskun dhe Ankaranë.
Aktorë të tjerë rajonalë mund të jenë të lumtur kur shohin Sharaa të dështojë. Izraeli shfrytëzoi kaosin rreth rënies së Asadit për të shkatërruar forcat e armatosura të Sirisë. Ajo ka rrënjosur pushtimin e saj në lartësitë e Golanit. Pavarësisht thirrjeve të Sharaa për bashkëjetesë paqësore, Izraeli mbetet thellësisht dyshues ndaj tij dhe aleatit të tij, Erdoganit që mbështet Hamasin, i cili shihet si një kundërshtar i mundshëm në të ardhmen. Një Siri e dobët, edhe pse jo anarkike, i përshtatet qëllimeve të Izraelit.
Ish-mbështetësit e Asadit, Rusia dhe Irani, ende fshihen në mënyrë kërcënuese në hije. Pas tërheqjes së tij poshtëruese në dhjetor, Teherani po flet për rindërtimin e ndikimit nga dera e pasme, duke përdorur “qelizat e rezistencës” dhe rrjetet e fshehta. Ndërkohë, Rusia po bën pazare paturpësisht për të mbajtur dy bazat e saj ushtarake. Në bisedimet muajin e kaluar me Sharaan, të cilin Vladimir Putin kaloi një dekadë duke u përpjekur ta vriste, diplomatëve rusë iu tha se Moska “duhet të adresojë gabimet e së kaluarës”. Sharaa kërkoi gjithashtu që Assad të kthehej nga Moska për t’u përballur me drejtësinë. Por ai u kujdes që të mos digjte urat e tij ruse. Fuqitë perëndimore marrin parasysh.
Sharaa përballet me një mori problemesh të tjera, duke përfshirë mënyrën se si të çojë përpara një “dialog kombëtar” dhe të shkojë drejt zgjedhjeve të premtuara, të sigurojë që të drejtat e pakicave të mbrohen me të vërtetë dhe të rindërtojë institucionet kombëtare në një tokë të thyer, shumicën e të cilave ai nuk i kontrollon fizikisht. Është vërtet e frikshme. Cilado qoftë rekordi i tij në të kaluarën, Sharaa – dhe populli sirian – ka nevojë për ndihmë në të tashmen, pasi kostoja e dështimit, e matur në kaosin e rinovuar dhe aleancat, mund të jetë e lartë.
Kjo është arsyeja pse një tjetër problem kyç – vonesa e pandërgjegjshme në heqjen e sanksioneve perëndimore të epokës së Asadit – është kaq i dëmshëm dhe vetë-shkatërrues. BE-ja, Britania e Madhe, madje edhe Amerika e Trumpit, duhet të ndalojnë së paragjykuari, të ndalojnë llogaritjen e avantazhit dhe të hapin plotësisht ndihmat, ndihmën financiare, tregtare, të sigurisë dhe rindërtimin, duke punuar me partnerët lokalë dhe shtetet arabe. Është një mundësi e rrallë për ta kthyer lajmin e mirë në një histori suksesi të qëndrueshme – dhe për t’i shërbyer interesave perëndimore duke ndërtuar një Siri miqësore, të begatë, tolerante dhe demokratike.
Është një shans një herë në brez. Nuk do të vijë më. Mund të humbasë lehtësisht.