Last Updated on 26/12/2024 by adminfjala
Etapat që sollën romët nga India në të gjithë botën.
Marshi i gjatë i popullit rom
Një popull i padeshifrueshëm, populli rom ka jetuar për shekuj të mbështjellë me një atmosferë misteri. Duke u nisur nga origjina e tij. Midis shekujve 1 dhe 9, uria dhe luftërat i shtynë vazhdimisht banorët e Rajasthan, Indi, të shpërngulen në Persi dhe Armeni. Një teori sugjeron se romët u larguan nga India për të zmbrapsur sulmet e Islamit. Duke kaluar nga Persia dhe pasi kaluan qindra vjet në Perandorinë Bizantine, ata u drejtuan në veri.
Hyrja në Evropë
Ardhja e romëve në Evropë dokumentohet në vitin 1300: në vitin 1322 ndodhen në Kretë, ndërsa në vitin 1362 raportohet hyrja e tyre në Ballkan. Emri me të cilin quhen ndryshon nga vendi në vend: nga një ndalesë në tokën e Gype, në Greqi ose Egjiptin e Vogël, rrjedhin emrat Gypsies (anglisht) dhe Gitanos, si dhe besimi se ata ishin me origjinë nga Egjipti. Termi Cigan në vend të kësaj vjen nga një sekt manichean që mbërriti në Greqi, si populli rom, nga Azia e Vogël.
Zbritja në Itali
Në fillim të shekullit të 15-të, ciganët rifilluan marshimin e tyre drejt Perëndimit. Për çfarë arsye? Për shumë njerëz, shija e thjeshtë e ndryshimit që drejton jetën e nomadëve. Për disa dëshira për t’i shpëtuar skllavërisë së moldaveve dhe për t’i shpëtuar presionit të turqve. Por nuk ishte një eksod masiv. Në vitin 1419 ata ishin në Francë ku u quajtën “bohemë” sepse kaluan tokat e mbretit të Bohemisë. Në vitin 1422 ata zbritën në Itali, në Bolonja.
Ciganët e Spanjës
Pak vite pas mbërritjes së tyre në Francë, romët kaluan në Spanjë. Disa autorë kanë hedhur hipotezën se Gitanos, siç quhen në Gadishullin Iberik, kanë ardhur nga Afrika. Por kjo është një hipotezë e pabazuar. Ata u pritën me madhështi dhe nga fundi i shekullit të 15-të u përhapën në disa mbretëri spanjolle, veçanërisht në Andaluzi.
Në Ishujt Britanikë
Zbarkimi i parë në Angli dhe Skoci kaloi pa u vënë re. Duket se askush nuk i ka parë të vijnë. Ata sigurisht nuk janë detarë të mëdhenj, por në fillim të shekullit të gjashtëmbëdhjetë, romët vinin dhe shkonin sipas dëshirës në ishull. Sapo hynë në Skoci dhe Angli, ciganët nuk u larguan kurrë: ata morën zakonet e tyre, më të ulura, duke lëvizur nëpër territore më të vogla.
Persekutimet e para
Nomadët nuk priten gjithmonë mirë. Dhe aty-këtu, qytetarët dhe veçanërisht fermerët, përpiqeshin të pengonin hyrjen e tyre në qytete dhe fshatra: të konsideruar si përtacë (për romët, lypja ishte një punë e vërtetë për gratë dhe fëmijët, ndërsa në Evropë konsiderohej një plagë) dhe hajdutë, ata. filluan të persekutoheshin nga autoritetet.
Kthimi në Lindje
Gjatë shekullit të 16-të, disa romë u shpërngulën nga Gjermania në Poloni dhe prej andej, përgjatë bregut të Balltikut, në Rusi. Ciganët me origjinë polake mbërritën në Siberi në 1722 dhe prej andej u përpoqën të udhëtonin në Kinë, por nuk morën leje.
Të dëbuar
Midis viteve 1600 dhe 1700, shumë ciganë u shpërngulën në Afrikë dhe Amerikën e Jugut. Kundër vullnetit tuaj. Së pari portugezët deportuan Ciganos në Afrikë dhe Brazil; pastaj spanjollët deportuan edhe ciganët e tyre, duke i dërguar në Afrikë dhe Amerikë. Këtij margjinalizimi të detyruar iu bashkua shpejt një vullnetar: muzikantë ciganë, kërcimtarë, fallxhorë dhe xhonglerë të përhapur nga Pampas në Ande, nga Argjentina në Venezuelë.
Migrimi i fundit i madh
Një migrim i tretë i madh i romëve filloi në fund të viteve 1800, nga Evropa në Shtetet e Bashkuara. Sot pothuajse një milion ciganë jetojnë në SHBA.
Meqë ra fjala: pasardhësit e Charles Faa Blythe, mbretit të ciganëve skocezë në 1898, pretendojnë se ish-presidenti i SHBA Bill Clinton (këtu në një foto të vitit 2010 me Barack Obama) është i afërmi i tyre nëpërmjet Andrew Blythe, i cili erdhi në Amerikë në fillim të të njëzetit shekulli. Një nga pasardhësit e tij, Uilliam, vdiq në një aksident automobilistik menjëherë pasi lindi një djalë (në fakt Bill), i njohur më vonë nga zoti Clinton, bashkëshorti i dytë i nënës së tij. “Histori që ciganët duan t’i tregojnë njëri-tjetrit. U pëlqen shumë të thonë se njerëzit e shquar kanë gjak cigani”, minimizon Nico Staiti, etnomuzikolog dhe njohës i romëve.
Romët
Në Shqipëri për më shumë se 600 vjet
Ata preferojnë të quhen romë, çka në gjuhën e tyre rome, do të thotë “njeri”. Dhe të përcaktojë si gaxhi, “të tjerët”, pjesën tjetër të botës, që është jo-rome.
Shtatë milion romët që jetojnë sot në Europë, vijnë nga një popullsi që fliste një formë vulgare të gjuhës sanskrite, prakliton. Rreth vitit 1000 P.E.S, ata u larguan nga delta e Indusit, midis Indisë dhe Pakistanit.
Enciklopedia thotë se populli rom ka disa popullsi të dallueshme, më të mëdhatë janë romët dhe Calé ose Caló iberike, të cilët arritën në Anadoll dhe në Ballkan në fillim të shekullit të 12-të, nga një migrim jashtë nënkontinentit Indian, duke filluar nga shekulli I – shekulli II pas Krishtit. Nga Ballkani, ata migruan nëpër Evropë dhe, në shekullin e nëntëmbëdhjetë e më vonë, në kontinentin amerikan. Popullsia rome në Shtetet e Bashkuara vlerësohet në më shumë se një milion.
Shumë romë refuzojnë të regjistrojnë identitetin e tyre etnik në regjistrimet zyrtare nga frika e diskriminimit. Të tjerët janë pasardhës të martesave të përziera me popullsinë vendase dhe nuk identifikohen më vetëm si romë.
Në fillim të viteve 2000, rreth 4 deri në 9 milionë romë jetonin në Evropë dhe Azinë e Vogël, edhe pse disa organizata rome vlerësojnë shifra deri në 14 milionë. Popullsi të konsiderueshme rome gjenden në gadishullin Ballkanik, në disa shtete të Evropës Qendrore, në Spanjë, Francë, Rusi dhe Ukrainë.
Shqipëria
Romët jetojnë në Shqipëri për më shumë se 600 vjet. Ata mbërritën nga Azia pak para turqve osmanë në mesin e shekullit të pesëmbëdhjetë. Ata filluan nga India, udhëtuan në drejtim të Persisë, Sirisë, Irakut dhe përmes Armenisë në territoret perëndimore bizantine, pastaj përmes Ballkanit në Evropë.
Bullgaria
Romët përbëjnë grupin e tretë etnik më të madh (pas bullgarëve dhe turqve ) në Bullgari, ata quhen “цигани” ( cigani ) ose “роми” ( romi ).
Greqia
Romët e Greqisë quhen Arlije ose Erlides.
Hungaria
Në regjistrimin e vitit 2011, 315,583 persona e quanin veten romë. Vlerësime të ndryshme tregojnë se numri i romëve është midis 8–10% e popullsisë së Hungarisë.
8 Prill 2019
Dita ndërkombëtare e romëve
Simbas kalendarit kombëtar të ditëve të shëndetit dhe mbrojtjes sociale të Ministrisë së Shëndetësisë, data 8 prill është dita ndërkombëtare e romëve. Dita u shpall zyrtarisht në vitin 1990 në Seorock të Polonisë, vendi ku u zhvillua Kongresi i katërt. Botëror i Unionit Ndërkombëtar të Romëve, në kujtim të takimit të parë ndërkombëtar të përfaqësuesve romë i mbajtur në Chelsfild, afër Londrës mes datave 7 dhe 12 prill 1971. Kongresi në fjalë miratoi himnin e romëve, për çka u zgjodh kënga Gelem Gelem (në gjuhën rome: ecja ecja) ndërsa u mor vendimi edhe për themelimin e flamurit.
Flamuri romëve
Flamuri Rom është flamuri ndërkombëtar i Romëve, ai është krijuar nga Unioni i Përgjithshëm i
Romëve në Rumani në vitin 1933 dhe u miratua nga përfaqësuesit ndërkombëtar Rom në vitin 1971. Flamuri romëve përbëhet nga dy shirita gjatësorë; shiriti i poshtëm i gjelbër simbolizon unitetin e romëve me natyrën dhe shiriti i sipërm blu simbolizon unitetin e tyre me qiejt, me fjalë të tjera me botën shpirtërore, filozofinë, etj. Rrota në qendër të flamurit simbolizon trashëgiminë migratore të romëve, ka rrënjët e saj në rrotën indiane të kuqe chakra dhe ngjyra saj e kuqe përfaqëson ‘gjakun’ e derdhur të mijëra qindra romëve gjatë Holokaustit
Himni Romëve
Teksti i himnit ndërkombëtar roman “Gelem Gelem” është shkruar nga një muzikant dhe politikan rom Zarko Jovanovic nga Beogradi, i mbijetuar i Holokaustit, i cili jeton prej vitesh në Paris. Teksti u vendos mbi një melodi tradicionale rome. Gjëja interesante është se romët çekë dhe sllovakë kanë himnin e tyre “Čhajori Romani”, i cili u kompozua në kampin e përqendrimit Auschwitz. Himni ndërkombëtar i romëve u miratua në fund të vitit 1990. Dita Ndërkombëtare e Romëve është një ditë për të njohur dhe festuar kulturën rome, por edhe për të rritur ndërgjegjësimin për çështjet që hasin romët. Bashkësia ndërkombëtare duhet të shfrytëzojë këtë ditë dhe të mbajë në mend detyrimet e saj për të siguruar dhe zbatuar instrumente ligjore/ sociale/politike, të cilat bëjnë të mundur që romët të çlirohen nga gjendja e pasigurtë dhe pabarazitë që ende përjetojnë.