Partia Socialiste e kryeministrit është goditur rëndë në ish-bastionin e saj andaluzian. Me zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2027 që afrohen, koha për të ndryshuar kursin po shteron.
María Ramírez
Kohët e fundit, shpesh takoj njerëz jashtë Spanjës që e lavdërojnë kryeministrin Pedro Sánchez. Në Britani, Itali apo SHBA, miq, të njohur ose njerëz të rastësishëm që mësojnë se jam spanjolle, shprehin admirim për qëndrimet e tij ndaj Gazës dhe Iranit. Është e kuptueshme.
Sánchez ka folur kundër Benjamin Netanyahut dhe Donald Trump më herët dhe më ashpër se shumica e udhëheqësve evropianë, me një mesazh të fortë mbi të drejtën ndërkombëtare. Ai gjithashtu ka qenë një nga mbrojtësit më të qartë të imigracionit në një nga vendet me rritjen më të shpejtë në Perëndim.
Shumica e spanjollëve mbështesin qëndrimet e hapura të Sánchez mbi çështjen Izrael–Palestinë dhe argumentin e tij ekonomik për emigracionin. Pra, si shpjegohet që partia e tij, PSOE e qendrës së majtë, sapo ka humbur zgjedhjet e katërta rajonale në gjashtë muaj dhe po shkon drejt një humbjeje të mundshme në zgjedhjet e përgjithshme të vitit të ardhshëm?
Rezultatet në Andaluzi, rajoni më i populluar i Spanjës dhe një nga më të varfrit, janë veçanërisht të rënda për socialistët, të cilët e kanë qeverisur atë për gati 40 vjet. Kryeministri i parë socialist pas vdekjes së Francos, Felipe González, vjen nga Sevilja, dhe sukseset kombëtare të PSOE-së në vitet 1980 kishin rrënjë të forta në Andaluzi. Të dielën, María Jesús Montero, ish-ministre në qeverinë e Sánchez, regjistroi rezultatin më të keq të partisë në rajon që nga rivendosja e demokracisë në Spanjë, duke siguruar vetëm 22.7% të votave – rreth gjysmën e rezultatit që partia merrte në vitet 2000.
Përfituesi i rënies së socialistëve nuk është vetëm kundërshtari i tyre tradicional, Partia Popullore (PP) e qendrës së djathtë, por edhe Vox i ekstremit të djathtë, pasi shumica e pamjaftueshme e PP-së e detyron atë të kërkojë mbështetjen e Vox për të qeverisur. Skandalet e korrupsionit në radhët e PP-së dhe problemet në menaxhimin e shërbimit publik shëndetësor i kushtuan presidentit andaluzian Juanma Moreno humbje vendesh. Ndërkohë, Adelante Andalucía, një forcë e majtë rajonale, doli si surpriza e zgjedhjeve, duke u rritur nga dy në tetë vende.
Rezultati i socialistëve në Andaluzi mund të shpjegohet pjesërisht nga faktorë lokalë, si popullariteti i një presidenti konservator me profil të moderuar dhe pakënaqësia ndaj një kandidati të PSOE-së të perceptuar si i “imponuar” nga qendra. Por kjo është gjithashtu një shenjë e dobësimit të përgjithshëm të pozitës së Sánchez.
Partia Popullore ka kryesuar sondazhet kombëtare për më shumë se një vit, mes skandaleve që përfshijnë ish-zyrtarë socialistë dhe madje edhe bashkëshorten e Sánchez, e cila është përfshirë në një padi të ngritur nga një grup i ekstremit të djathtë – ajo mohon çdo shkelje. Këtë javë ka dalë në pah edhe një tjetër skandal që përfshin një figurë të njohur socialiste: një gjyqtar ka vënë nën hetim ish-kryeministrin José Luis Rodríguez Zapatero për dyshime mbi ndikim të paligjshëm. Ai gjithashtu mohon çdo akuzë.
E gjithë kjo ndodh në një klimë ku jeta publike në Spanjë është thellësisht e polarizuar dhe e politizuar. Edhe gjyqtarët dhe gazetarët përfshihen gjithnjë e më shumë në konfliktin politik, duke e bërë të vështirë dallimin e fakteve bazë. Lodhja e natyrshme e një qeverisjeje tetëvjeçare është një tjetër faktor që ndikon në rënien e popullaritetit të Sánchez.
Në Spanjë, humbja e besimit ndaj politikanëve shpesh ushqehet nga kjo përballje e vazhdueshme mes kampeve politike. Kjo dinamikë demobilizon votuesit, veçanërisht të majtën, siç sugjerojnë rezultatet e Andaluzisë. Edhe një shpërthim i fundit i një sëmundjeje u kthye në debat politik, pasi çdo aspekt i episodit u politizua në ekstrem.
Ironikisht, nën këtë tension politik, ekonomia spanjolle mbetet e fortë. Rritja vazhdon të tejkalojë pritshmëritë, e nxitur nga eksportet, shërbimet dhe emigracioni. Megjithatë, kostoja e jetesës mbetet sfidë: çmimet e banesave po rriten ndjeshëm në qytetet e mëdha dhe pagat kanë mbetur relativisht të pandryshuara për dekada. Por faturat e energjisë janë më të ulëta se në Gjermani, Francë, Itali apo Mbretërinë e Bashkuar, falë investimeve në energjinë e rinovueshme. Ndërkohë, transporti publik është i përballueshëm dhe efikas, ndërsa jetëgjatësia në vend është ndër më të lartat në botë.
Imigracioni, kryesisht nga Amerika Latine, e ka bërë Spanjën një shoqëri më të larmishme dhe më të hapur, duke mbështetur rritjen ekonomike dhe duke kompensuar rënien demografike. E djathta ekstreme po e zhvendos gjithnjë e më shumë diskursin drejt imigracionit, ndërsa disa konservatorë hezitojnë të ndjekin retorikën e ashpër të Vox.
Strategjia e Sánchez është që votuesit, pasi të shohin efektet e qeverive rajonale të së djathtës, mund të rikthehen drejt PSOE-së. Por administratat ku Vox ka ndikim tashmë kanë ndryshuar politikat mbi imigracionin, barazinë gjinore dhe madje edhe infrastrukturën urbane si korsitë e biçikletave.
Zgjedhjet e ardhshme të përgjithshme në Spanjë duhet të mbahen deri në gusht 2027. Pedro Sánchez mund të rikthehet, siç ka bërë më parë. Por fragmentimi politik dhe dobësimi i së majtës e bëjnë rrugën drejt fitores shumë më të vështirë këtë herë. Ai ka vetëm një vit për të ndryshuar situatën.
*María Ramírez është gazetare dhe zëvendësredaktore e përgjithshme e elDiario.es, një media në Spanjë/ Përgatiti për botim: L.Veizi