Ndërsa analistët dhe zyrtarët qeveritarë amerikanë sigurojnë se nuk do të ketë krizë serioze energjetike për shkak të luftës në Iran, në Evropë nuk janë të bindur dhe kanë frikë nga një rritje e inflacionit.
Mediat amerikane dhe evropiane veprojnë në universe paralele kur bëhet fjalë për ndikimet ekonomike të luftës SHBA-Izrael ndaj Iranit.
Pas raportit pjesërisht qetësues të Bloomberg se tregjet e energjisë aktualisht po “mbahen mirë”, New York Times mori drejtimin.
“Trump vë bast se ‘Dominimi i energjisë’ do ta bëjë luftën kundër Iranit më pak të kushtueshme”, është titulli i artikullit , i cili përcjell pikëpamjet e analistëve, ekonomistëve dhe zyrtarëve qeveritarë amerikanë të energjisë.
Shpresa që tregjet ndërkombëtare nuk do të paguajnë shumë për luftën në Iran përmblidhet në deklaratat e sekretarit të Energjisë të SHBA-së, Chris Wright, disa ditë para sulmit: «Bota në këtë moment është shumë mirë e furnizuar me naftë dhe mendoj se kjo i jep presidentit Trump më shumë hapësirë manovre në veprimet e tij gjeopolitike», theksoi ai, duke parashikuar bombardimet në Teheran.
Optimismi i përkohshëm se situata është nën kontroll, i atribuohet pjesërisht faktit se para shpërthimit të luftës, tregu global kishte rezerva të konsiderueshme nafte.
«Gjatë dekadës së fundit, Shtetet e Bashkuara janë kthyer në prodhuesin më të madh të naftës bruto në botë, falë përparimeve të mëdha në hidraulikën e çarjes (fracking) dhe teknika të tjera të gërmimeve. Të njëjtat zhvillime kanë bërë që SHBA-të të jenë gjithashtu eksportuesi më i madh i gazit natyror në nivel global», theksojnë gazeta The New York Times.
Optimizëm artificial
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se optimizmi i qeverisë mund të ndryshojë shpejt nëse lufta zgjat më shumë ose përshkallëzohet – siç po ndodh tashmë.
Qëndrime të zgjatura në lundrim mund të heqin nga tregu 7 deri në 8 milionë fuçi naftë në ditë, sipas kompanisë së kërkimeve S&P Global Energy, më shumë sesa rrezikohej të humbeshin fillimisht kur Rusia pushtoi Ukrainën në 2022.
Nëse Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur për disa javë, çmimet mund të kalojnë 100 dollarë për fuçi dhe të godasin konsumatorët amerikanë, tha Robert McNally nga kompania e analizave energjetike Rapidan Energy Group.
“Do të ketë shqetësime serioze për ekonominë dhe atëherë do të ketë presion ndaj qeverisë për të mbyllur konfliktin”, tha ai.
Nënvlerësimi i rrezikut
The New York Times pranon se Europa dhe Azia mund të përballen me rreziqe edhe më të mëdha. Pas njoftimit të Katarit se u detyrua të ndalojë prodhimin e LNG-së, çmimet e gazit natyror në Europë u rritën gati 50%. Katari furnizon rreth një të pestën e tregut global të LNG-së.
Clayton Seigle nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare paralajmëroi se vendimmarrësit politik mund të nënvlerësojnë rreziqet ekonomike.
“Ndoshta ata dinë diçka që ne analistët nuk e kemi kuptuar ende për mënyrën se si sigurohet siguria energjetike,” tha ai me ironi.
Brengosje në Evropë
Ndërsa amerikanët, të cilët nisën luftën së bashku me Izraelin, përpiqen të tregohen të qetë dhe të qetësojnë situatën, nuk ndodh e njëjta gjë me evropianët.
Një analizë e EU Observer, gazetë e specializuar në çështje të politikës evropiane, tregon një pamje diametralisht të kundërt. Në një artikull me titullin “Çfarë na mësoi kriza energjetike e 2022 për inflacionin – dhe pse ka rëndësi tani me Iranin”, paralajmëron për një tjetër goditje inflacioniste të energjisë, me pasoja serioze dytësore në të gjithë ekonominë.
Rritja e lartë e çmimeve të gazit natyror, që nga orët e para të luftës Izrael-SHBA ndaj Iranit, rikthen në diskutim në Evropë mundësinë e rritjes së normave të interesit nga Banka Qendrore Evropiane (BQE).
Eurodeputeti konservator gjerman dhe mbështetës i politikës monetare strikte, Markus Ferber, paralajmëroi se konflikti në Iran mund të shkaktojë një tjetër krizë energjetike dhe ftoi BQE-në të “qëndrojë në gatishmëri”.
Mundësi të reja për spekulim?
Kriza e fundit energjetike dhe inflacioniste ka thelluar pabarazitë ekonomike. Shumica vuajti dhe ende vuan nga rritja e kostos së jetesës dhe tkurrja e fuqisë blerëse të pagave. Megjithatë, për një elitë të vogël, por të fuqishme biznesi, kriza ishte një mundësi e shkëlqyer për të shënuar fitime rekord.
Nëse skenari përsëritet, rritja e normave të interesit nuk është zgjidhja e duhur për të mbrojtur konsumatorët nga një krizë e re energjetike-inflacioniste. Guvernatori italian i Bankës Qendrore, Fabio Panetta, deklaroi në vitin 2023 se BQE «nuk mund të bëjë shumë për inflacionin që shkaktohet nga një krizë e furnizimit», e cila përfshin energjinë e importuar. «Politika monetare ndikon vetëm tek [kërkesa] e brendshme», pranoi ai.
Normat e interesit nuk duhet të konsiderohen një mjet efektiv gjatë krizave energjetike, pasi ato nuk janë të synuara dhe kanë një kosto të madhe sociale. «Ekzistojnë alternativa më pak të dhimbshme, si magazinimi i mallrave bazë dhe monitorimi publik i çmimeve», përfundon EU Observer, duke iu referuar një studimi të prezantuar në komitetin ekonomik të Parlamentit Evropian./A.D