Nga menaxhimi i marrëdhënieve me Trumpin deri te lehtësimi i kostos së jetesës, kryeministri i ardhshëm po shqyrton qasjen e tij ndaj një sërë çështjesh të debatueshme.
Kur Partia Laburiste po përgatitej të merrte pushtetin në vitin 2024, ish-shefja e kabinetit të Keir Starmer, Sue Gray, hartoi atë që një zyrtar laburist e quajti “lista e telasheve urgjente” – një dosje me problemet më të menjëhershme që qeveria do të duhej të zgjidhte sapo të merrte detyrën.
1. Lehtësimi i kostos së jetesës
Burnham ka deklaruar se qeveria duhet të jetë “serioze për t’u kthyer më shumë para qytetarëve në xhep”, ndërsa këshilltarja e tij për politikat, Miatta Fahnbulleh, thotë se kryeministri do të përqendrohet në “përballimin e kostos së jetesës në afat të shkurtër”.
Mes ideve që po diskutohen në ekipin e Burnham janë vendosja e një ngrirjeje njëvjeçare të qirave në sektorin privat, ulja e tavanit të çmimeve të biletave të autobusëve dhe heqja e tarifave të gjelbra nga faturat e energjisë, duke i financuar ato përmes taksave.
Të gjitha këto masa kërkojnë financim. Ndërsa disa këshilltarë propozojnë rritjen e taksave mbi pasurinë për t’i mbuluar kostot, Burnham sinjalizoi këtë javë se nuk synon ta ndjekë këtë rrugë në afatin e menjëhershëm.
2. Financimi i mbrojtjes
Starmer i ka lënë Burnham një boshllëk prej 4.7 miliardë paundësh në planet për investimet në mbrojtje.
Zyrtarët e Downing Street dhe Thesarit sugjerojnë që kryeministri i ardhshëm ta mbulojë këtë përmes rritjes së huamarrjes, pasi qeveria ende ka një hapësirë të kufizuar brenda objektivave të saj për borxhin publik.
Burnham do ta gjejë këtë hapësirë të ngushtuar nga inflacioni i shkaktuar nga lufta me Iranin dhe njëkohësisht do t’i duhet të financojë masat për uljen e kostos së jetesës, si edhe privatizimin e mundshëm të kundërt të sektorit të shërbimeve publike.
3.Çfarë do të bëhet me Thames Water
Kreditorët e kompanisë së ujësjellësit, e cila ndodhet në krizë, po përpiqen të negociojnë një paketë shpëtimi prej 10 miliardë paundësh.
Emma Reynolds, sekretarja e Mjedisit në qeverinë Starmer, u ka shkruar së fundmi rregullatorëve duke shprehur kundërshtimin ndaj marrëveshjes, me argumentin se ajo do të ishte një përdorim i keq i parave të taksapaguesve.
Burnham do të duhet të vendosë nëse do të shkojë edhe më tej, duke kërkuar nga Gjykata e Lartë vendosjen e kompanisë nën administrim të posaçëm – një hap që mund të çojë drejt rikthimit të saj nën kontroll publik.
4. Financimi i politikës
Pak para pushimeve parlamentare, qeveria shtyu fazën e radhës të projektligjit për zgjedhjet për t’i dhënë përparësi miratimit të ligjit për Hillsborough.
Si pasojë, disa mosmarrëveshje të brendshme politike kaluan në tryezën e Burnham. Deputetët laburistë kanë propozuar disa amendamente, mes tyre vendosjen e një tavani për donacionet politike, ndalimin e donacioneve në kriptomonedha dhe krijimin e një komisioni për reformën zgjedhore.
Burnham ka folur shpesh për nevojën që politika të bëhet ndryshe. Kjo do të jetë prova e parë konkrete e ambicies së tij.
5.Rifillimi i marrëdhënieve me BE-në
Mbretëria e Bashkuar dhe Bashkimi Evropian pritej të zhvillonin muajin e kaluar një samit të përbashkët për të konfirmuar “rinisjen” e marrëdhënieve mes tyre. Paketa parashikonte marrëveshje të reja për bujqësinë, tregtinë e energjisë dhe rritjen e numrit të vizave për të rinjtë.
Një nga pikat më të debatueshme ishte kërkesa e Brukselit që studentët evropianë të paguanin të njëjtat tarifa universitare si studentët britanikë. Kjo mund t’i kushtojë sektorit universitar – ose qeverisë, në varësi të mënyrës së financimit – më shumë se 100 milionë paund.
Pasi zyrtarët evropianë kuptuan se Starmer ishte drejt largimit, ata shtynë samitin për të negociuar drejtpërdrejt me Burnham.
Kjo do ta detyrojë kryeministrin e ri të marrë vendimin përfundimtar mbi çështje të ndjeshme si tarifat universitare.
6. Marrëdhëniet SHBA–MB
Gjatë mandatit të tij, Starmer i kushtoi rëndësi të madhe ruajtjes së marrëdhënieve të ngushta me presidentin amerikan, Donald Trump.
Megjithatë, lufta me Iranin, të cilën Starmer e kritikoi publikisht, shkaktoi një përçarje serioze në marrëdhëniet transatlantike.
Burnham do të duhet të vendosë nëse do të përpiqet t’i riparojë këto marrëdhënie apo do të ndjekë këshillën e shumë deputetëve të Partisë Laburiste, të cilët kërkojnë që Britania të mbajë më shumë distancë nga administrata amerikane, që ata e konsiderojnë të paqëndrueshme.
Gray është rikthyer tani, duke këshilluar në mënyrë jozyrtare pasardhësin e Starmer, Andy Burnham. Dhe sërish, ajo po ndihmon një kryeministër në ardhje të përgatitet për mënyrën se si të përballet me një sërë sfidash politike urgjente që do të kërkojnë zgjidhje gjatë javëve të para të mandatit të tij./ad