Një publikim i ri i Komisionit Ekonomik të Kombeve të Bashkuara për Evropën (UNECE, Gusht 2026) sjell një mesazh shumë të qartë: nuk mjafton më të reagojmë pasi zjarri ka filluar. Menaxhimi duhet të zhvendoset drejt parandalimit, gatishmërisë dhe krijimit të peizazheve më rezistente ndaj zjarrit.
Disa nga përfundimet kryesore janë domethënëse:
Rreth 9 në 10 zjarre shkaktohen nga aktiviteti njerëzor. Shkaqet mund të jenë të qëllimshme ose aksidentale – nga zjarrvënia, te zjarret e pakontrolluara, cigaret apo defektet e infrastrukturës. Për këtë arsye, edukimi, ndërgjegjësimi, zbatimi më i rreptë i rregullave dhe masat parandaluese mund ta ulin ndjeshëm rrezikun.
Ndryshimet klimatike po e shumëfishojnë rrezikun. Temperaturat më të larta, valët e të nxehtit, thatësirat e zgjatura dhe ndryshimet në reshje po zgjasin sezonin e zjarreve dhe po krijojnë kushte për zjarre më të mëdha e më shkatërruese. Ndërkohë vetë zjarret çlirojnë sasi të mëdha karboni, duke krijuar një cikël që ushqen më tej ndryshimet klimatike.
Menaxhimi aktiv i pyjeve është pjesë e zgjidhjes. UNECE rendit ndër masat kryesore: rrallimin e vegjetacionit tepër të dendur, reduktimin e materialit të djegshëm, mirëmbajtjen e brezave kundër zjarrit, përdorimin e vegjetacionit më rezistent dhe forcimin e aftësisë së pyjeve për të mbajtur ujë.
Po aq i rëndësishëm është menaxhimi i vegjetacionit pranë vendbanimeve: krijimi i hapësirave të mbrojtura rreth ndërtesave, kullotja, shfrytëzimi në shkallë të vogël i biomasës dhe druve të zjarrit dhe, aty ku është e përshtatshme, djegia e kontrolluar në toka të braktisura ose të pamenaxhuara.
Teknologjia po bëhet një aleat vendimtar: satelitët, dronët, kamerat dhe sensorët, teledetektimi dhe inteligjenca artificiale mundësojnë monitorim të vazhdueshëm, zbulim të hershëm dhe parashikim të përhapjes së zjarrit. Diagrami i UNECE e paraqet pikërisht këtë sistem të integruar:
zbulim → analizë të të dhënave → reagim të shpejtë.
Mesazhi përfundimtar është ndoshta më i rëndësishmi:
Zjarret nuk menaxhohen vetëm me zjarrfikëse, avionë dhe helikopterë kur pylli është duke u djegur. Ato menaxhohen gjatë gjithë vitit – në pyll, në territor, në planifikim, në monitorim dhe në parandalim.
Kjo është pikërisht paradigma që UNECE kërkon të ndryshojë: nga reagimi pas shpërthimit të zjarrit, te parandalimi, gatishmëria dhe rezistenca ndaj tij.
Burimi: UNECE (2026), Wildfires in the UNECE Region – Response and Prevention, ECE/TIM/TM/2026/5.