Përgatiti: Leonard Veizi
Vetëm katër muaj pas misionit historik Apollo 11, Amerika u kthye përsëri në Hënë. Këtë herë synimi nuk ishte thjesht të provohej se njeriu mund të arrinte atje, por se ulja mund të kryhej me saktësi dhe se sipërfaqja hënore mund të shndërrohej në një laborator të vërtetë shkencor.
Apollo 12 u nis më 14 nëntor 1969, nga Qendra Hapësinore Kenedi në Florida. Në bord ndodheshin tre pilotë të Marinës Amerikane: komandanti Çarls Konrad, piloti i modulit komandues Riçard Gordon dhe piloti i modulit hënor Alan Bin.
Por nisja nuk ishte aspak e qetë. Një natë më parë kishte rënë shi. Moti ishte përmirësuar, megjithëse parashikimet paralajmëronin mundësinë e stuhive. Në orën 11:22 sipas kohës lokale, raketa gjigante Saturn V u shkëput nga platforma e lëshimit dhe nisi ngjitjen drejt hapësirës.
Vetëm 36 sekonda më vonë ndodhi e papritura. Një rrufe goditi raketën, duke shkaktuar çrregullime në sistemet elektrike të anijes Apollo. Instrumentet dhanë alarme, disa sisteme humbën furnizimin me energji dhe astronautët për disa çaste mbetën pa një pjesë të rëndësishme të informacionit të fluturimit. Një rrufe e dytë goditi pak më pas, duke e përkeqësuar situatën.
Megjithatë, motorët e Saturn V vazhdonin të punonin dhe raketa nuk kishte dalë nga trajektorja. Në kabinë, Alan Bini ndërhyri duke kaluar sistemin e sinjalizimit në pozicionin rezervë SCE AUX. Sinjalet u rikthyen, kontrolli tokësor mundi të kuptonte gjendjen reale të anijes dhe fluturimi vazhdoi. Një katastrofë e mundshme ishte shmangur falë gjakftohtësisë së ekuipazhit dhe njohjes së procedurave teknike.
Pas këtij incidenti, Apollo 12 vazhdoi udhëtimin drejt objektivit të tij: Oqeanit të Stuhive, Oceanus Procellarum, rreth 1.500 kilometra në perëndim të zonës ku ishte ulur Apollo 11. Këtë herë NASA synonte një ulje të përpiktë, pranë një objektivi të përcaktuar më parë. Aty ndodhej sonda pa pilot Surveyor 3, e cila kishte mbërritur në Hënë në prill të vitit 1967 dhe kishte dërguar në Tokë më shumë se 6.300 fotografi.
Katër ditë pas nisjes, më 19 nëntor, Apollo 12 hyri në orbitën hënore. Moduli hënor Intrepid u shkëput nga moduli komandues Yankee Clipper. Riçard Gordoni mbeti në orbitë, ndërsa Konradi dhe Bini nisën zbritjen drejt sipërfaqes.
Në fazën përfundimtare, Konradi mori kontrollin manual të modulit për të shmangur një zonë të papërshtatshme. Në orën 06:54 sipas kohës universale, Intrepid preku sipërfaqen hënore. Ishte 19 nëntori 1969. Moduli ishte ulur vetëm rreth 163 metra larg sondës Surveyor 3. Për herë të parë, njerëzit kishin arritur të zbarkonin pranë një aparature pa pilot që kishte qëndruar prej vitesh në Hënë.
Konradi zbriti i pari. «Sipërfaqja është e butë dhe e pluhurosur», raportoi ai, ndërsa zëri i tij dëgjohej në qendrën e kontrollit në Tokë. Pas tij zbriti edhe Alan Bini. Të dy nisën punën sipas programit të përcaktuar.
Ata kryen dy dalje në sipërfaqen hënore. Gjatë së parës instaluan paketën e pajisjeve shkencore ALSEP, e cila do të qëndronte në Hënë edhe pas largimit të tyre. Një sizmometër do të regjistronte dridhjet e sipërfaqes, ndërsa instrumente të tjera do të studionin erën diellore dhe fushën magnetike. Kështu, Hëna do të kthehej në një laborator që do të vazhdonte të punonte edhe pa praninë e njeriut.
Gjatë daljes së dytë, dy astronautët iu drejtuan sondës Surveyor 3. Ata e fotografuan, e ekzaminuan dhe çmontuan disa pjesë të saj, duke marrë me vete kamerën televizive, kabllo dhe elemente të tjera mekanike. Shkencëtarët dëshironin të studionin se si kishin reaguar materialet ndaj qëndrimit për 31 muaj në mjedisin hënor: metalet, xhami, pjesët elektrike dhe madje edhe mundësinë e mbijetesës së ndonjë mikroorganizmi të transportuar pa dashje nga Toka.
Ishte një formë arkeologjie hapësinore, ku njeriu kthehej për të ekzaminuar gjurmët e teknologjisë së vet.
Konradi dhe Bini mblodhën gjithsej rreth 34,4 kilogramë mostra shkëmbinjsh dhe dheu. Në sipërfaqen hënore qëndruan rreth 31 orë e gjysmë, ndërsa jashtë modulit kaluan afërsisht 7 orë e 45 minuta.
Gjatë eksplorimit ndodhi edhe një incident tjetër. Kamera televizive me ngjyra, e cila duhej të transmetonte pamjet e astronautëve drejt Tokës, u drejtua gabimisht nga Dielli dhe u dëmtua. Për këtë arsye, publiku nuk mundi t’i ndiqte drejtpërdrejt të gjitha momentet e ekspeditës. Por puna shkencore vazhdoi pa ndërprerje.
Më 20 nëntor, moduli Intrepid u ngrit nga sipërfaqja hënore dhe u bashkua me sukses në orbitë me Yankee Clipper, ku i priste Riçard Gordoni. Dy astronautët u rikthyen në modulin komandues, duke marrë me vete mostrat hënore dhe pjesët e sondës Surveyor 3. Më 21 nëntor, anija nisi udhëtimin e kthimit drejt Tokës.
Më 24 nëntor 1969, pas 10 ditësh, 4 orësh, 36 minutash dhe 25 sekondash udhëtim, kapsula hyri në atmosferën e Tokës dhe u ul në Oqeanin Paqësor. Ajo ra vetëm pak kilometra larg anijes amerikane të shpëtimit USS Hornet. Tre astronautët u nxorën nga kapsula dhe u rikthyen shëndoshë e mirë.
Apollo 12 nuk pati jehonën historike të Apollo 11, sepse nuk ishte misioni që çoi për herë të parë njeriun në Hënë. Por rëndësia e tij ishte e një natyre tjetër. Ai provoi se ulja mund të kryhej me saktësi, se astronautët mund të eksploronin një zonë të përcaktuar dhe se Hëna mund të studiohej si një objekt i mirëfilltë kërkimi shkencor.
Rrufeja nuk e ndali udhëtimin. Përkundrazi, incidenti i nisjes u bë një nga episodet më të paharrueshme të programit Apollo. Më 19 nëntor 1969, Hëna nuk ishte më vetëm një destinacion ku njeriu kishte mbërritur për të lënë gjurmën e parë. Ajo po kthehej në një laborator, ku çdo gur, çdo matje dhe çdo instrument mund të zbulonte diçka më shumë për historinë e një bote tjetër.