Përgatiti: Leonard Veizi
Më 20 tetor 1982, në stadiumin Luzhniki të Moskës, ndodh një nga tragjeditë më të rënda në historinë e futbollit europian. Gjatë ndeshjes së Kupës UEFA midis FC Spartak Moskës dhe HFC Haarlem-it nga Holanda, 66 tifozë rusë humbën jetën dhe rreth 65 të tjerë u plagosën në një shtypje masive që shpërtheu në shkallët e stadiumit.
Në atë mbrëmje të ftohtë tetori, ndeshja nuk kishte tërhequr numra të mëdhenj tifozësh për shkak të temperaturave të ulëta dhe reshjeve të borës, por mijëra dashamirës të Spartakut kishin mbushur tribunat lindore. Në minutat e fundit të ndeshjes, kur skuadra vendase shënoi golin e dytë, shumë prej tifozëve që ishin nisur të dilnin nga stadiumi u përpoqën të ktheheshin për të festuar. Ky moment shkaktoi një kaos fatal në njërën nga hyrjet kryesore, ku rrugët e daljes ishin të ngushta dhe pjesërisht të bllokuara.
Në përpjekje për të dalë apo për t’u kthyer pas, turma u ngjesh në korridoret e betonit, duke krijuar një valë shtypjeje të pakontrollueshme. Shumë njerëz u shkelën për vdekje ose u asfiksuan nga presioni i trupave, ndërsa paniku përfshiu pjesën e poshtme të tribunës.
Në mesin e viktimave kishte gra, fëmijë dhe studentë të rinj, shumica tifozë të Spartakut që kishin ardhur për të parë ndeshjen e parë të rëndësishme europiane të skuadrës së tyre.
Autoritetet sovjetike e mbajtën ngjarjen të fshehtë për vite me radhë. Vetëm një ditë pas tragjedisë, mediat shtetërore njoftuan shkurtimisht për një “incident” me disa viktima, pa përmendur numra. Sipas dokumenteve që dolën në dritë pas rënies së Bashkimit Sovjetik, numri real i të vdekurve ishte 66, ndonëse dëshmitarët dhe familjarët besojnë se viktimat mund të kenë qenë shumë më tepër.
Kjo tragjedi, e njohur si “Katastrofa e Luzhnikit”, mbetet ngjarja më e rëndë në historinë e futbollit rus. Për dekada, ajo u përmend rrallë, për shkak të censurës dhe tendencës së regjimit për të shmangur çdo dështim që mund të përlyente imazhin e shtetit sovjetik. Vetëm në vitin 1990, pas presionit të mediave të pavarura dhe familjeve të viktimave, u organizua një ceremoni zyrtare përkujtimore në Moskë.
Sot, në hyrjen jugperëndimore të stadiumit Luzhniki qëndron një memorial kushtuar 66 viktimave, me mbishkrimin:
“Ata erdhën për të parë futbollin dhe nuk u kthyen kurrë.”
Tragjedia e Luzhnikit mbetet një kujtesë e dhimbshme për neglizhencën dhe mungesën e transparencës që, në atë kohë, mbulonte edhe tragjeditë njerëzore në një sistem ku imazhi i shtetit vlente më shumë se jeta e qytetarëve.