Përgatiti: Leonard Veizi
Më 20 gusht 1866, më shumë se një vit pas kapitullimit të Konfederatës në fushën e betejës, Presidenti Andrew Johnson shpalli zyrtarisht përfundimin e Luftës Civile në Shtetet e Bashkuara. Lufta kishte përfunduar praktikisht në pranverën e vitit 1865, por procesi i dorëzimit të forcave konfederate dhe i rikthimit të autoritetit federal vazhdoi edhe për muaj të tërë.
Katër vjet më parë, Shtetet e Bashkuara ishin futur në konfliktin më të përgjakshëm të historisë së tyre. Më 12 prill 1861, forcat e Konfederatës hapën zjarr mbi Fort Sumter, në Karolinën e Jugut, duke shënuar fillimin e Luftës Civile Amerikane.
Por kriza nuk kishte lindur brenda një nate.
Një vend i ndarë më dysh
Në dekadat që i paraprinë luftës, përplasja midis Veriut dhe Jugut ishte thelluar vazhdimisht, mbi të gjitha rreth çështjes së skllavërisë dhe zgjerimit të saj në territoret e reja amerikane. Pas zgjedhjes së Abraham Lincolnit si president në nëntor 1860, Karolina e Jugut u bë shteti i parë që u shkëput nga Bashkimi. Gjatë muajve pasues e ndoqën Misisipi, Florida, Alabama, Xhorxhia, Luiziana dhe Teksasi.
Në shkurt 1861, këto shtete krijuan Shtetet Konfederate të Amerikës dhe zgjodhën Jefferson Davis si president. Kur Lincoln mori detyrën më 4 mars, shtatë shtete ishin tashmë shkëputur. Katër të tjera – Virxhinia, Arkansas, Tenesi dhe Karolina e Veriut – iu bashkuan më vonë Konfederatës.
Në letër, Veriu kishte avantazhe të mëdha.
Shtetet që qëndruan në Union kishin një popullsi shumë më të madhe, një industri shumë më të zhvilluar, shumicën dërrmuese të kapacitetit prodhues të vendit dhe një rrjet hekurudhor më të gjerë. Veriu kishte gjithashtu një sistem financiar më të fuqishëm dhe një industri armësh që mund të furnizonte një luftë të gjatë.
Jugu, në të kundërt, ishte shumë më i varur nga bujqësia, veçanërisht nga plantacionet e pambukut dhe nga puna e skllevërve.
Në vitin 1860, rreth katër milionë njerëz në Shtetet e Bashkuara jetonin në skllavëri. Për elitën ekonomike të Jugut, sistemi i plantacioneve ishte bërë baza e pasurisë dhe e fuqisë politike.
Pse lufta nuk ishte e shkurtër?
Epërsia ekonomike e Veriut nuk nënkuptonte një fitore të shpejtë.
Jugu luftonte në territorin e vet dhe kishte një traditë të fortë ushtarake. Shumë prej oficerëve më të aftë të ushtrisë amerikane iu bashkuan Konfederatës. Mes tyre ishte Robert E. Lee, i cili do të bëhej komandanti më i famshëm i ushtrisë jugore.
Edhe Lincoln, në fillim të luftës, nuk kishte përvojën ushtarake të një komandanti profesionist. Megjithatë, gjatë katër viteve të konfliktit ai u shndërrua në një nga figurat politike më të rëndësishme të historisë amerikane.
Lufta do të kërkonte mobilizim të jashtëzakonshëm njerëzor dhe ekonomik.
Lufta bëhet edhe luftë kundër skllavërisë
Në fillim, objektivi zyrtar i Unionit ishte ruajtja e Bashkimit. Por karakteri i luftës ndryshoi.
Më 1 janar 1863, Lincoln shpalli Proklamatën e Emancipimit, e cila deklaronte të lirë popullsinë e skllavëruar në territoret që ishin në rebelim kundër Unionit. Dokumenti nuk e zhduku menjëherë skllavërinë në të gjithë vendin, por e shndërroi luftën gjithnjë e më shumë në një luftë për çlirimin e skllevërve.
Ndërkohë, afro 200 mijë afrikano-amerikanë shërbyen në ushtrinë dhe marinën e Unionit deri në fund të luftës.
Appomattox
Pranvera e vitit 1865 solli fundin. Pas një serie humbjesh dhe tërheqjes nga Richmondi, kryeqyteti i Konfederatës, gjenerali Robert E. Lee e kuptoi se ushtria e tij nuk mund të vazhdonte më luftën.
Më 9 prill 1865, në Appomattox Court House të Virxhinias, Lee u dorëzua te gjenerali Ulysses S. Grant. Formalitetet e dorëzimit përfunduan më 12 prill. Kapitullimi nuk nënkuptonte se çdo forcë konfederate ishte dorëzuar, por ishte goditja vendimtare që shënoi fundin praktik të rezistencës së organizuar jugore.
Forca të tjera konfederate vazhduan të dorëzoheshin gjatë muajve pasues. Një nga kapitullimet e fundit ishte ai i anijes CSS Shenandoah, e cila u dorëzua në Liverpool më 6 nëntor 1865, pasi ekuipazhi kishte mësuar me vonesë se lufta kishte përfunduar.
Por edhe pas kapitullimeve ushtarake, në kuptimin juridik dhe politik lufta nuk ishte mbyllur plotësisht.
20 gusht 1866
Më 2 prill 1866, Presidenti Andrew Johnson kishte shpallur se kryengritja kishte përfunduar në disa prej shteteve të Jugut, por Teksasi mbetej për t’u përfshirë në shpalljen përfundimtare. Pasi qeveria federale deklaroi se edhe në Teksas ishin rivendosur kushtet e nevojshme për zbatimin e autoritetit federal, Johnson nxori më 20 gusht 1866 shpalljen përfundimtare. Në të deklarohej se kryengritja kishte përfunduar dhe se paqja, rendi dhe autoriteti civil ekzistonin në të gjithë Shtetet e Bashkuara. Kështu, 20 gushti 1866 nuk është data e përfundimit të luftimeve, por data kur qeveria amerikane e shpalli zyrtarisht të mbyllur konfliktin në aspektin juridik. National Archives e përshkruan qartë këtë si shpalljen formale të fundit të Luftës Civile, 16 muaj pas Appomattox.
Një vend i shkatërruar
Çmimi i luftës ishte kolosal. Për më shumë se një shekull, numri më i pranuar i të vdekurve ishte rreth 620 mijë. Vlerësimi tradicional përfshinte rreth 360 mijë të vdekur nga Unionit dhe 258 mijë nga Konfederata.
Por një studim demografik i historianit J. David Hacker, i publikuar në vitin 2011, arriti në përfundimin se numri real mund të ketë qenë rreth 750 mijë, me një interval të mundshëm nga 650 mijë deri në 850 mijë. Arsyeja kryesore ishte nënregjistrimi i humbjeve, veçanërisht në radhët e Konfederatës.
Pavarësisht se cili vlerësim merret si më i saktë, Lufta Civile mbetet konflikti më vdekjeprurës në historinë e Shteteve të Bashkuara.
Ajo rrënoi ekonominë e Jugut, vrau qindra mijëra njerëz, la miliona të plagosur dhe ndryshoi përgjithmonë marrëdhëniet midis shtetit federal dhe shteteve amerikane.
Mbi të gjitha, lufta i dha fund sistemit ligjor të skllavërisë në Shtetet e Bashkuara. Pak muaj pas përfundimit të konfliktit, ratifikimi i Amendamentit të 13-të të Kushtetutës do ta ndalonte zyrtarisht skllavërinë në të gjithë vendin.
Kështu, më 20 gusht 1866, Amerika nuk po i jepte fund një lufte që ende zhvillohej nëpër fusha beteje. Ajo po vendoste vulën e fundit mbi një konflikt që kishte përfunduar ushtarakisht më shumë se një vit më parë, por pasojat e të cilit do të vazhdonin të përcaktonin historinë amerikane për breza të tërë.