Një nga sulmet më vdekjeprurëse ndaj forcave amerikane dhe franceze jashtë vendit në historinë moderne
Gjatë fillimviteve 1980, Lufta Civile në Liban (1975–1990) kishte përfshirë vendin në kaos të plotë. Libani ishte i ndarë ndërmjet fraksioneve sektare (muslimanë shiitë, sunnitë, druzë, kristianë maronitë), si dhe i përfshirë në ndërhyrje të huaja nga Izraeli, Siria dhe organizata palestineze si OLP.
Në këtë situatë, Forca Shumëkombëshe e Paqes në Liban (MNFI) – e përbërë nga trupa të Shteteve të Bashkuara, Francës, Italisë dhe Britanisë – ishte vendosur në Bejrut për të ndihmuar në stabilizimin e vendit dhe për të garantuar evakuimin e sigurt të luftëtarëve të OLP-së në vitin 1982.
Përshkallëzimi i dhunës
Pavarësisht se ishin trupa paqeruajtëse, prania e SHBA-së dhe Francës shihej nga disa grupe shiite dhe radikale si aleatë të Izraelit dhe si mbështetës të qeverisë maronite, duke i bërë objektiva për sulme.
Ndërkohë, ndikimi iranian po rritej në Liban përmes milicive shiite që më vonë do të formonin Hezbollah-un, një grup i mbështetur dhe i armatosur nga Irani dhe Siria, që kundërshtonte fuqishëm praninë perëndimore.
Sulmet vetëvrasëse – 23 tetor 1983
Ora 6:22 e mëngjesit – Kompleksi i marinsave amerikanë
Një kamion Mercedes-Benz i bardhë me rreth 10 tonë eksplozivë (ekuivalenti i rreth 20,000 paund TNT) shpërtheu në ndërtesën katërkatëshe të Batalionit të 1-rë të Marinës Amerikane, të vendosur në Aeroportin Ndërkombëtar të Bejrutit.
Kamioni kaloi përmes rojeve pa u ndalur dhe shpërtheu në qendër të ndërtesës, duke e rrafshuar plotësisht. 241 amerikanë mbetën të vrarë dhe 13 të nga 128 te plagisurit vdiqen me vone.
Ora 6:55 e mëngjesit – Baza franceze (Drakkar)
Vetëm 33 minuta më vonë, një kamion tjetër bombë u përplas në kompleksin e ushtrisë franceze në një ndërtesë të quajtur “Drakkar”.
Edhe ky shpërthim shkatërroi strukturën dhe vrau 58 ushtarë francezë, shumica e të cilëve ishin të fjetur në atë moment.
Totali i viktimave kapi shifrën e 307 të vrarëve.
Kjo ishte dita më vdekjeprurëse për Forcat e Armatosura Amerikane që nga Lufta e Dytë Botërore (deri në sulmet e 11 Shtatorit 2001), si dhe një nga humbjet më të mëdha për ushtrinë franceze jashtë vendit që nga Lufta e Algjerisë.
Autorësia dhe përgjegjësia
Sulmet u kryen nga Hezbollah, megjithëse në atë kohë ai nuk ishte ende zyrtarisht një organizatë e strukturuar, por një rrjet grupesh shiite radikale me lidhje të ngushta me Gardën Revolucionare Iraniane.
Hetimet amerikane dhe franceze, si dhe më vonë gjykatat federale të SHBA-së, lidhën direkt Iranin dhe Hezbollah-un me planifikimin dhe ekzekutimin e sulmeve.
Në vitin 2003, një gjykatë federale amerikane gjeti Iranin përgjegjës për furnizimin me eksplozivë dhe mbështetjen logjistike për sulmet.
Pasojat politike dhe ushtarake
Tërheqja e trupave amerikane dhe franceze
Brenda disa muajsh, SHBA dhe Franca tërhoqën forcat e tyre nga Libani, duke e konsideruar situatën tepër të rrezikshme dhe të pamenaxhueshme.
Kjo u pa si fitore për grupet radikale islamike, të cilat e interpretuan si dëshmi se terrori mund të dëbojë fuqitë perëndimore nga Lindja e Mesme.
Ndikimi në strategjinë e SHBA-së
Sulmi ndihmoi në formësimin e qasjes së SHBA-së ndaj terrorizmit dhe ndikoi në mënyrën si vendi u përfshi në konflikte të mëvonshme në rajon.
Ish-Sekretari i Mbrojtjes Caspar Weinberger më vonë pranoi se mësimi kryesor ishte: “Mos futni forca ushtarake në një vend pa një strategji të qartë ushtarake dhe politike.”
Ngjitja e Hezbollah-ut
Sulmi rriti reputacionin e Hezbollah-ut si një forcë efektive kundër Perëndimit dhe Izraelit. Më vonë, ai do të bëhej një nga aktorët më të fuqishëm në Liban dhe në konfliktet rajonale.
Trashëgimia dhe përkujtimi
Në SHBA, sulmi kujtohet çdo vit në përvjetor dhe emrat e të rënëve janë të gdhendur në memoriale në Camp Lejeune, Arlington National Cemetery, dhe vende të tjera.
Në Francë, një ceremoni përkujtimore zhvillohet çdo vit më 23 tetor, në nder të ushtarëve të vrarë në ndërtesën “Drakkar”.
Ky sulm mbetet një pikë kthese në luftën kundër terrorizmit ndërkombëtar, dhe një kujtesë e rëndë për rrezikun që përballen trupat paqeruajtëse në zona të destabilizuara.
Përfundim
Sulmet e Bejrutit më 23 tetor 1983 nuk ishin thjesht akte terroriste – ato ndryshuan përfundimisht mënyrën si Perëndimi e kupton kërcënimin e terrorizmit dhe ndikuan në politikën e jashtme amerikane për dekada. Me mbi 300 viktima, përfshirë ushtarë që ndodheshin në Liban për të ruajtur paqen, ato mbeten ndër sulmet më tragjike dhe të paharrueshme në historinë moderne ushtarake.
Përgatiti: L.Veizi