Last Updated on 02/08/2025 by adminfjala
Mëngjesin e hershëm të 2 gushtit 1990, forcat e armatosura të Republikës së Irakut, të udhëhequra nga Saddam Husseini, pushtuan shtetin fqinj Kuvajt, një nga vendet më të pasura me naftë në botë. Brenda pak orësh, 100,000 trupa irakiane dhe 300 tanke kishin hyrë në territorin kuvajtian, duke marrë kontrollin e plotë të kryeqytetit Kuvajt City dhe duke përmbysur qeverinë kuvajtiane.
Ky agresion ndërkombëtar shënoi fillimin e krizës së Gjirit, që më vonë do të përshkallëzohej në Luftën e Parë të Gjirit Persik (1990–1991).
Arsyet e pushtimit
Saddam Husseini pretendonte disa arsye për ndërhyrjen në Kuvajt:
Akuza për vjedhje të naftës – Iraku akuzonte Kuvajtin për shfrytëzim të paligjshëm të fushave të përbashkëta të naftës në kufirin jugor, sidomos përmes teknologjisë së shpimit horizontal.
Pretendime historike – Iraku e konsideronte Kuvajtin si një krahinë të tij historike, të shkëputur gjatë sundimit britanik në fillimshekullin XX.
Kriza ekonomike pas luftës me Iranin (1980–1988) – Iraku doli nga lufta tetëvjeçare i shkatërruar ekonomikisht dhe i mbingarkuar me borxhe. Saddam kërkonte që Kuvajti dhe vendet e tjera të Gjirit ta falnin borxhin dhe të ulnin prodhimin e naftës për të rritur çmimet në tregjet ndërkombëtare.
Ambicie për dominim rajonal – Pushtimi i Kuvajtit shihej si një hap drejt zgjerimit të influencës së Irakut në botën arabe dhe kontrollit të një përqindjeje të madhe të rezervave globale të naftës.
Reagimi ndërkombëtar
Pushtimi i Kuvajtit u dënua gjerësisht nga bashkësia ndërkombëtare. Brenda disa ditësh:
Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara miratoi një sërë rezolutash që dënonin pushtimin dhe kërkonin tërheqjen e menjëhershme dhe të pakushtëzuar të forcave irakiane.
Më 6 gusht 1990, OKB vendosi sanksione të gjera ekonomike kundër Irakut.
Një koalicion ndërkombëtar, i përbërë nga rreth 35 shtete dhe i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara, filloi të grumbullonte forca në rajon në kuadër të operacionit Desert Shield (Mburoja e Shkretëtirës), që kishte si synim mbrojtjen e Arabisë Saudite nga një pushtim i mundshëm.
Afati dhe ndërhyrja ushtarake
Më 29 nëntor 1990, Rezoluta 678 e OKB-së i jepte Irakut afat deri më 15 janar 1991 për t’u tërhequr nga Kuvajti, përndryshe do të përballej me forcë ushtarake.
Iraku e injoroi këtë ultimatum.
Më 17 janar 1991, filloi Operacioni Desert Storm – ofensiva ajrore dhe më pas tokësore për çlirimin e Kuvajtit. Brenda 100 orësh nga fillimi i ofensivës tokësore, forcat e koalicionit kishin thyer ushtrinë irakiane dhe Kuvajti u çlirua.
Pasojat e pushtimit dhe luftës
Iraku humbi dhjetëra mijëra ushtarë, ndërsa dëmet infrastrukturore në Kuvajt ishin kolosale.
Saddam Husseini qëndroi në pushtet në Irak, por vendi i tij mbeti nën sanksione të rënda ekonomike dhe mbikëqyrje ndërkombëtare për më shumë se një dekadë.
U hodhën bazat për tensionet e mëvonshme që çuan në Luftën e Dytë të Gjirit në vitin 2003, ku regjimi i Saddam Husseinit u përmbys nga një ndërhyrje tjetër e udhëhequr nga SHBA.
Kuptimi gjeopolitik i ngjarjes
Pushtimi i Kuvajtit dhe reagimi ndërkombëtar i dha një formë të re rendit botëror pas Luftës së Ftohtë:
Ishte një nga rastet e para të përdorimit të fuqisë së OKB-së në mënyrë kolektive dhe efektive.
Forcoi rolin e SHBA-ve si superfuqi globale hegjemone në botën e pas-Bashkimit Sovjetik.
Thelloi ndarjet në Lindjen e Mesme dhe intensifikoi urrejtjen ndaj Perëndimit në disa qarqe arabe.
Trashëgimia
Ngjarjet e 2 gushtit 1990 shënuan fillimin e një epoke të re të konfliktit në Lindjen e Mesme, me pasoja që zgjasin ende sot. Pushtimi i Kuvajtit dhe Lufta e Gjirit ndryshuan përfundimisht balancën e fuqisë në rajon dhe rolin e aktorëve ndërkombëtarë në çështjet e brendshme të Lindjes së Mesme.
Përgatiti: L.Veizi