Më 22 tetor 1923, në Greqi ndodhi një përpjekje për grusht shteti e organizuar nga oficerë të ushtrisë greke me prirje pro-mbretërore, të cilët ishin të pakënaqur me zhvillimet politike në vend. Në krye të këtij grushti qëndronin Gjeneral-lejtnant Georgios Leonardopoulos, Gjeneral Panagiotis Gargalidis dhe Kolonel Georgios Ziras. Ky ishte një ndër zhvillimet më të rëndësishme të periudhës post-Luftës së Parë Botërore në Greqi, që ndikoi ndjeshëm në drejtimin e ardhshëm politik të vendit.
Sfondi historik
Pas disfatës greke në Luftën Greko-Turke (1919–1922), e njohur si Katastrofa e Azisë së Vogël, kriza politike dhe ushtarake e përfshiu Greqinë. Monarkia, e udhëhequr nga mbreti Konstandini I dhe më pas nga i biri Gjeorgji II, u fajësua për humbjen dhe për gjendjen kaotike në vend. Një revolucion ushtarak më 1922, i udhëhequr nga oficerë republikanë si Nikolaos Plastiras dhe Stylianos Gonatas, e detyroi mbretin të abdikonte dhe i hapi rrugën reformave politike dhe një orientimi më republikan të shtetit.
Grushti i shtetit
Në këtë klimë të tensionuar, Leonardopoulos dhe Gargalidis, të lidhur me rrethin mbretëror dhe të mbështetur nga oficerë konservatorë, organizuan një grusht shteti me synimin për të përmbysur qeverinë revolucionare dhe për të rivendosur monarkinë. Ata mobilizuan trupa në disa zona të vendit, përfshirë Peloponezin dhe Maqedoninë perëndimore.
Megjithatë, grushti i shtetit dështoi shumë shpejt. Qeveria e përkohshme, e udhëhequr nga figura si Gonatas dhe mbështetur nga ushtria besnike ndaj saj, reagoi me vendosmëri. Brenda disa ditësh, pjesa më e madhe e trupave kryengritëse u shpërndan ose u kap, ndërsa vetë Leonardopoulos dhe Gargalidis u arrestuan.
Pasojat
Dështimi i grushtit të shtetit pati pasoja të thella politike:
Diskreditimi i mëtejshëm i monarkisë: Tregoi se edhe vetë ushtria ishte e ndarë dhe se mbështetja për monarkinë ishte dobësuar ndjeshëm.
Forcimi i forcave republikane: Suksesi i qeverisë për të shtypur kryengritjen e forcoi pozitat e saj dhe të lëvizjes republikaniste.
Krijimi i Republikës së Dytë Greke: Ky zhvillim çoi drejt shpalljes së Republikës së Dytë Greke në mars 1924, pas një referendumi që zyrtarisht hoqi monarkinë dhe krijoi një regjim republikan.
Përfundim
Grushti i dështuar Leonardopoulos–Gargalidis ishte një nga episodet kyçe në transformimin politik të Greqisë në fillim të shekullit XX. Ai shënoi fundin e ndikimit të menjëhershëm të forcave monarkiste dhe krijoi terrenin për një eksperiment republikan që, megjithëse i paqëndrueshëm në afatgjatë, përbënte një hap të rëndësishëm drejt modernizimit institucional të vendit.
Në thelb, kjo ngjarje nuk ishte thjesht një përpjekje për pushtet nga disa ushtarakë, por një reflektim i ndarjeve të thella ideologjike që ndanin Greqinë e asaj kohe ndërmjet forcave konservatore dhe atyre reformiste.
Përgatiti: L.Veizi