Përgatiti: Leonard Veizi
Më 2 Nëntor 1975, bota e artit dhe Italia humbën jo thjesht një intelektual, por një forcë natyrore. Ajo datë shënoi fundin e dhunshëm të jetës së Pier Paolo Pasolinit – poetit, shkrimtarit, dramaturgut, regjisorit dhe intelektualit më rebel e kontradiktor të shekullit XX. U vra në mënyrë brutale në moshën 53-vjeçare, në periferi të Ostias, pranë Romës. Ishte një krim që tronditi themelet e opinionit publik dhe mbetet ende sot, gjysmë shekulli më vonë, i mbështjellë nga misteri dhe hija e dyshimit. Ajo natë shndërroi një zë të gjallë në një legjendë martire.
Zëri që nuk pranoi të heshte
I lindur më 1922 në Bolonja, Pasolini u shfaq herët si një shpirt i jashtëzakonshëm: i ndjeshëm poetikisht, i mprehtë intelektualisht dhe i patrembur në guximin e tij për të ekspozuar hipokrizinë shoqërore. Ai nuk ishte i lidhur pas asnjë dogme; iu bashkua lëvizjes komuniste, por më vonë u bë kritiku më i ashpër i çdo forme pushteti: nga borgjezia, te kleri, e deri te politika e instrumentalizuar moderne.
Në letërsi, ai solli një gjuhë të re. Ishte një gjuhë e vrazhdë dhe lirikisht e lartë njëkohësisht, e zhytur thellë në realitetin e klasave të varfëra, të harruara dhe të margjinalizuara të Italisë. Në film, ai u kthye në një zë origjinal të kinemasë evropiane, duke krijuar vepra që shpërthyen tabutë morale, seksuale dhe fetare të kohës.
Vepra kryesore
Filmat e tij – si “Accattone” (1961) dhe “Mamma Roma” (1962), me fokus te nënklasat romane – apo “Ungjilli sipas Mateut” (1964), një vepër thellësisht shpirtërore por jo-konformiste – dëshmojnë guximin e tij estetik.
Keqkuptimi i fundit
Vepra e tij e fundit, “Salò o le 120 giornate di Sodoma” i prodhuar në vitin 1975, mbetet një nga filmat më të debatuar në histori. Ai është një metaforë e errët, por e frikshme, për dhunën shtypëse, konsumizmin dhe kalbëzimin moral që fshihej nën maskën e civilizimit. Pasolini ndërthurte poezinë me brutalitetin, sensualitetin me revoltën shpirtërore.
Vdekja, një enigmë politike
Në mëngjesin tragjik të 2 Nëntorit, trupi i tij u gjet i shtypur dhe i masakruar në plazhin e Ostias. Edhe pse një i ri, Pino Pelosi, fillimisht mori përsipër autorësinë (duke pretenduar vetëmbrojtje pas një grindjeje), ai më vonë e tërhoqi dëshminë, duke lënë të kuptohet se vrasja ishte një komplot i kryer nga disa persona të tjerë.
Besimi se vrasja e Pasolinit ishte politike, dhe jo thjesht një krim pasioni, mbetet i fortë. Shumë historianë dhe studiues besojnë se intelektuali ishte bërë thjesht shumë i rrezikshëm. Qëndrimet e tij të hapura dhe denoncimet e guximshme kundër korrupsionit, manipulimit mediatik dhe sistemit të pushtetit kishin nevojë të heshteshin përgjithmonë.
Humanizmi radikal
Pasolini mbetet një figurë thellësisht komplekse. Ai ishte një poet i mëshirës njerëzore, por njëkohësisht një kritik i ashpër i modernitetit, i cili paralajmëroi me zë të lartë për rrezikun e shndërrimit të njeriut në një konsumator pasiv dhe të zbrazët shpirtërisht.
Vepra e tij letrare dhe filmike vazhdon të frymëzojë breza të tërë artistësh dhe aktivistësh. Ata shohin tek ai simbolin e lirisë intelektuale, guximit estetik dhe një humanizmi radikal që nuk bën kompromise. Gjysmë shekulli pas largimit të tij të parakohshëm, misteri i vdekjes së tij mund të mos zgjidhet kurrë, por ndikimi i tij është i pashlyeshëm.
Në varrin e tij në Kasarsa, qyteti i fëmijërisë, mbi gurin e thjeshtë qëndron vetëm epitafi: “Pier Paolo Pasolini – Poeta.”
Dhe kjo fjalë e vetme përmbledh thelbin e njeriut që luftoi me penë dhe kamerë kundër gjithçkaje, duke paguar çmimin më të lartë.