Më 19 nëntor 1984, në lagjen San Juan Ixhuatepec të Mexico City-t — zonë e njohur thjesht si San Juanico — dita nisi si çdo ditë tjetër. Banorët po çonin fëmijët në shkollë, punëtorët po përgatiteshin të largoheshin nga shtëpitë, ndërsa në kompleksin e ruajtjes së naftës të Pemex-it, rezervuarët gjigantë të gazit dhe karburantit kryenin rutinën e tyre të përditshme. Askush nuk e parashikonte se brenda pak minutash qielli do të ndizte flakë dhe lagjja do të shndërrohej në një ferr të vërtetë.
Shpërthimi që tronditi Meksikën
Rreth orës para zhurma e parë e çarjes së metalit u dëgjua në distancë. Më pas, një shpërthim aq i fuqishëm sa dritaret e mijëra shtëpive u thyen menjëherë. Brenda sekondash, një seri shpërthimesh domino efekt shkundën gjithë zonën. Rezervuarë të mëdhenj të gazit propan dhe butan shpërthyen njëri pas tjetrit, duke krijuar një zjarr gjigant në një hapësirë prej rreth 12 mijë metrash katrorë.
Temperatura u ngrit në nivele aq ekstreme, sa njerëzit në afërsi u gjendën të pambrojtur përballë valëve të nxehtësisë që vinin nga të gjitha drejtimet.
Bilanci i tmerrshëm
Tragjedia la pas vetes një shifër të pabesueshme: rreth 500 persona humbën jetën, shumë prej tyre në vend, të tjerë në ditët pasuese nëpër spitale. Afro 8000 banorë pësuan djegie të rënda dhe plagë që do t’i shoqëronin gjatë gjithë jetës.
Shtëpi të tëra u zhdukën pa lënë gjurmë; rrugët e lagjes u mbuluan me tym e me njerëz që kërkonin të afërmit ndër rrënoja.
Pse ndodhi katastrofa?
Hetimet zbuluan një të vërtetë të hidhur. Kompleksi i Pemex-it në San Juanico përdorte teknologji të vjetëruar, tubacione të dëmtuara dhe sisteme të munguar të sigurisë. Për më tepër, shumë prej rregullave bazë teknike nuk ishin respektuar për vite me radhë.
Një rrjedhje e vogël gazi — që në kushte normale do të duhej zbuluar dhe ndaluar menjëherë — u kthye në shkëndijën e një katastrofe industriale që Meksika dhe bota nuk do ta harronin kurrë.
Në kujtesën e botës
Fatkeqësia e San Juanico-s u rendit si një nga katastrofat industriale më vdekjeprurëse në historinë botërore. Ajo solli rishikime të thella të protokolleve të sigurisë industriale, reformime në infrastrukturën e Pemex-it dhe krijoi presion të madh publik për mbrojtjen e zonave të banuara nga objektet e rrezikshme energjetike.
Por për njerëzit e San Juanico-s, ajo ditë mbetet një plagë e hapur — një kujtesë e përjetshme e asaj se si pakujdesia, teknologjia e vjetëruar dhe shkelja e rregullave mund të çojnë në shkatërrim masiv.
Tragjedia e vitit 1984 është më shumë se një ngjarje historike.
Ajo është një paralajmërim se siguria nuk është luks, por domosdoshmëri.
Pëgatiti: L.Veizi