Last Updated on 27/11/2025 by EL
Disa kujtime zbehen si meteorë, të tjera qëndrojnë me ne për disa javë dhe të tjera për një jetë të tërë. Si vendos truri se cilën të ruajë apo cilën të lërë të shkojë? Si nguliten në kujtesë gjurmët e konsideruara “të denja” në mënyrë të pashlyeshme ? Kjo është një nga pyetjet kryesore në neuroshkencë dhe përgjigjja është ende shumë larg. Megjithatë, një studim i botuar në Nature ofron një model të përparuar dhe bindës të këtij procesi.
Skimming progresiv
Sipas gjetjeve të shkencëtarëve në Universitetin Rockefeller në Nju Jork, procesi që lejon që një kujtesë të mbetet e fiksuar në tru për një kohë të gjatë është gradual , përfshin rajone të ndryshme të trurit dhe menaxhohet nga sinjale të shumta molekulare që veprojnë si kohëmatës, për të rregulluar kohëzgjatjen e asaj gjurme në kujtesë.
Shkurt , transformimi i një kujtimi nga një shkëndijë kalimtare në një trashëgimi personale nuk është një çelës i vetëm ndezjeje dhe fikjeje , siç është propozuar më parë; përkundrazi, është një seri hapash të njëpasnjëshëm në të cilët rëndësia e atij kujtimi vlerësohet në mënyrë të përsëritur. Në këto hapa, sikur nga pengesa progresive , kujtimet më pak të rëndësishme etiketohen si të braktisura, ndërsa ato të rëndësishmet përparojnë drejt kujtesës afatgjatë.
Manipuluesit e Kujtesës
Autorët e studimit krijuan një model eksperimental të realitetit virtual në të cilin, duke ndryshuar frekuencën me të cilën përvoja të caktuara u paraqiteshin dhe përsëriteshin minjve, ata ishin në gjendje të vendosnin se cilat kujtime duhet të fiksoheshin më përgjithmonë në trurin e tyre sesa të tjerat.
Në këtë pikë, duke përdorur një platformë të bazuar në teknikën e redaktimit të gjeneve CRISPR , ata ishin në gjendje të demonstronin se manipulimi i molekulave të caktuara që kontrollojnë shprehjen e gjeneve në talamus dhe korteks, dy rajone thelbësore për kujtesën, kishte një ndikim në kohëzgjatjen e kujtimeve individuale. Çdo molekulë e studiuar ishte në gjendje të ndikonte në kohëzgjatjen e një kujtese në një kohë të ndryshme dhe për një gjatësi të ndryshme kohore.
Ajo që shkencëtarët kanë zbuluar është një “kaskadë sinjalesh molekulare” që shpalosen me kalimin e kohës dhe në rajone të ndryshme të trurit: mund t’i mendojmë ato si shumë kohëmatës të ndryshëm, të vendosur në kohëzgjatje të ndryshme, që “dërgojnë përpara” disa kujtime dhe lënë të tjerat pas. Ato që aktivizohen menjëherë çaktivizohen po aq shpejt, ndërsa ato që aktivizohen më vonë mbeten aktive për një periudhë më të gjatë.
Këta kohëmatës janë, në terma më shkencorë, rregullatorë transkriptues , domethënë proteina që kontrollojnë shprehjen e gjeneve në nivelin e transkriptimit të ARN-së. Shkencëtarët kanë studiuar tre prej tyre në veçanti: Camta1 siguron që, pasi një kujtesë të formohet në hipokampus, ajo fillimisht të mbetet e fiksuar në kujtesë.
Me kalimin e kohës, një tjetër çelës, Tc4 , aktivizohet dhe ofron mbështetje strukturore për të zgjatur qëndrueshmërinë e gjurmës në tru. Edhe më tej, proteina Ash1l mund ta bëjë atë kujtesë edhe më të qëndrueshme.
Nëse një nga këto hapa nuk ndodh, ajo kujtesë është e destinuar të humbasë. Siç mund të shihet, fiksimi në kujtesën afatgjatë është çështje vlerësimesh të njëpasnjëshme dhe rregullimesh të vazhdueshme. Zbulimi mund të kontribuojë në kërkimin mbi sëmundjet që përfshijnë humbjen e kujtesës , megjithëse mbetet shumë për t’u sqaruar: për shembull, çfarë i tregon trurit se cilat kujtime ia vlen t’i ruash dhe cilat t’i harrosh?/e.t