Ai ka shkruar suksese kinematografike si Dune dhe Killers of the Flower Moon. Ndërsa Eric Roth zhytet në teatër, ai flet për westernët klasikë, për faktin se u shkarkua nga Robert Redford – dhe pse të shkruarit për Martin Scorsese është një ëndërr.
Ryan Gilbey
Eric Roth qesh lehtë nën mjekrën e tij të argjendtë dhe të ashpër kur e quaj “fëmija i ri i lagjes”, por kjo nuk e bën më pak të vërtetë. Drama e tij e parë, një përshtatje e western-it të vitit 1952 High Noon, është gati të ketë premierën botërore, dhe fakti që ai mbushi 80 vjeç vitin e kaluar nuk ka ndonjë rëndësi të veçantë. “Ndoshta jam fëmija i ri i vjetër i lagjes,” pranon ai nga shtëpia e tij në Los Anxhelos. Kapela e tij e bejsbollit ka një figurë makine shkrimi, sikur të kishte ndonjë dyshim se mendja e tij është e përqendruar te shkrimi.
Natyrisht, Roth është më me përvojë se një debutues tipik. Pas tij nuk qëndron thjesht një terren i gjerë karriere, por një varg malor imponues – i tëri në kinema. Ai fitoi një Oscar në vitin 1995 për skenarin e Forrest Gump: është ai që mund ta falënderoni (ose ta fajësoni) për rreshta të tillë si: “Jeta është si një kuti me çokollata. Kurrë nuk e di çfarë do të marrësh.”
CV-ja e tij ka diçka nga ajo kuti çokollatash, duke përzier karamele të forta – drama e Michael Mann The Insider, trilleri i Steven Spielberg për Mossadin Munich – me bonbone si The Curious Case of Benjamin Button i David Fincher-it, ku Brad Pitt lind i moshuar dhe plaket mbrapsht, si edhe versionet e fundit të A Star Is Born dhe Dune. Të gjitha i sollën nominime për Oscar. Film apo teatër, kënaqësia është e njëjtë. “Më pëlqen të vendos një fjalë përpara tjetrës,” thotë ai. “Të shoh nëse mund ta gjej atë të duhurën.”
Kalimi i tij drejt teatrit u nxit nga bindja se western-ët pa muzikë janë një gjë e rrallë në skenë. “Mendova: ‘Cili mjet do të ishte më i mirë se kjo parabolë?’” Regjisorët ranë dakord: në një moment ishte i përfshirë Ivo van Hove; tani frenat i mban Thea Sharrock. Shumica e aktorëve, thotë Roth, kishin frikë të vishnin çizmet e kaubojsit të Gary Cooper-it, yllit të filmit. Cooper luante Will Kane, sherifin që përpiqet me dëshpërim të mbledhë një skuadër ndihmëse në ditën e martesës së tij, pasi mëson se një bandit hakmarrës po kthehet në qytet me trenin e mesditës. Billy Crudup, megjithatë, nuk u tremb. Interpretimi i tij i Will-it, thotë Roth, është “pak më njerëzor. Jo se Gary Cooper nuk ishte njerëzor, por ai mbante një maskë. Tani mësojmë më shumë për Will-in dhe frikërat e tij.” Denise Gough luan gruan e tij, një kuakere pacifiste që e nxit të largohet me të, në vend që të qëndrojë dhe të përballet.
Filmi shërbeu si një alegori për jetën gjatë gjuetive antikomuniste të shtrigave në SHBA në fillim të viteve 1950. Skenaristi i tij, Carl Foreman, u fut në listën e zezë për shkak se refuzoi të përmendte emra. “Është për frikacakërinë dhe guximin,” thotë Roth. “Ka shumë frikacakëri në Amerikë sot, me njerëz që votojnë kundër interesave të tyre. Racizmi i fshehtë po ushqehet nga veprimet e udhëheqësve tanë. High Noon vlen për këtë, por edhe për epoka të tjera, si njerëzit që patën guximin të fshehin hebrenj gjatë Luftës së Dytë Botërore.”
Roth ka shprehur shpesh një preferencë për të përshtatur materiale burimore të papërsosura ose mediokre. Ai e quajti romanin origjinal të Forrest Gump “farsë”, e cilësoi Benjamin Button si një nga veprat më të dobëta të F. Scott Fitzgerald-it dhe u mërzit nga Dune kur e lexoi në adoleshencë. Ai e kupton se ku po shkoj me këtë. “Është një pyetje e padrejtë,” ankohet me humor, duke pranuar se High Noon është një përjashtim. Përshtatja e tij ishte “1000% një sfidë. Është kulmi i asaj që mund të jetë një western.”
Ai u përball gjithashtu me kërkesat e teatrit. “Filmat shkruhen në plan të afërt. Në versionin tim të parë të High Noon, shkrova udhëzimin skenik: ‘Ai fërkon këmbët.’ Regjisori më pyeti: ‘Dhe si e shohim këtë nga ballkoni?’” Një përzgjedhje këngësh nga Bruce Springsteen do ta dallojë më tej shfaqjen nga filmi. “Janë anakronike, gjë që krijon një kombinim interesant.”
Fatmirësisht, versioni skenik ruan avantazhin strukturor të filmit: ngjarja zhvillohet në kohë reale, ndërsa banorët e qytetit përgatiten me ankth për përballjen e mesditës. Në këtë kuptim, ajo vazhdon magjepsjen e shkrimtarit me ngjeshjen dhe elasticitetin e kohës. Forrest Gump dhe Benjamin Button përfshijnë dekada; filmi i mbushur me CGI Here, që ribashkoi Roth-in me ekipin e Gump-it (regjisori Robert Zemeckis, aktorët Tom Hanks dhe Robin Wright), përshkoi miliona vjet nga parahistoria deri te pandemia. Pakkujt iu interesua. “Menduam se kishim diçka të veçantë, por kritikët ishin të ashpër dhe askush nuk erdhi ta shihte.”
Një nga idetë e tij ende të pafilmuara sillet rreth një vejë që i jepet mundësia të rijetojë 24 orët e fundit të burrit të saj të ndjerë. “Teksa dita ecën, bëhet gjithnjë e më prekëse, derisa në fund ai i lë çizmet poshtë dhe ngjitet në dhomë – dhe ti e di që ai ka ikur.” Kevin Costner e bleu idenë dhe, çdo vit, Roth shpreson që ai ta realizojë.
A do t’i besonte ai Costner-it, pas katastrofës që aktori-regjisori bëri me The Postman, një nga skenarët e mëparshëm të Roth-it? “Vërtet je një mi, djalë!” thotë ai me një të qeshur të hidhur, pastaj shpjegon: ai e kishte shkruar skenarin, për një postier që endet në një Amerikë distopike, si një mjet për Tom Hanks – por Costner e bleu dhe kërkoi një rishkrim. “Unë i kisha dhënë një ton sarkastik. Ishte si Udhëtimet e Gulliverit. Kevin e bëri shumë serioz.” Filmi fitoi pesë çmime Golden Raspberry, përfshirë – siç e kujton Roth me humor – çmimin për skenarin më të keq.
Të rishkruhesh është pjesë e lojës, por kjo nuk e bën më të lehtë. “Mund të jetë dërrmuese,” pranon Roth. Largimi i tij nga The Horse Whisperer ishte veçanërisht i dhimbshëm dhe ndodhi pasi ai ishte shpërngulur për të jetuar me regjisorin dhe aktorin kryesor, Robert Redford. “Zgjoheshim në nëntë dhe ai thoshte: ‘Mendoj të dal për vrap.’ Kthehej në 10:30 dhe thoshte: ‘Do të ha diçka të vogël.’ Pastaj bëhej mesditë dhe kishte telefonata. Deri në 2:30 nuk fillonim punë.
“Nuk dua të flas keq për të sepse tani nuk jeton më, por do të doja të kishte qenë pak më i guximshëm me filmin. Më pëlqente shumë të punoja me të dhe më dukej një njeri magjepsës. Një nga njerëzit më të vetmuar që kam takuar ndonjëherë. Por e dija se një ditë do të shihte veten në pasqyrë dhe nuk do të donte të më shihte mua aty.” Dhe kështu ndodhi: Roth u zëvendësua. “Atë ditë po mbaja një fjalim kryesor në festivalin e filmit në Austin. I thashë vetes: ‘Çfarë mashtruesi je. Sapo u pushove nga puna!’”
Natyrisht, jeta shkon me ulje-ngritje. Roth ka bërë më shumë se pjesën e tij të rishkrimeve për të tjerët, shpesh pa u kredituar, nga Black Hawk Down i Ridley Scott-it deri te Arrival i Denis Villeneuve-it. Do të ishte gabim të mos e pyesje për regjisorët e mëdhenj me të cilët ka punuar. Fjala është se Michael Mann është më i vështiri në Hollywood.
“Michael zemërohet kur mendon se njerëzit po ia pengojnë krijimtarinë,” thotë ai. “Është i ashpër me ekipet. I them gjithmonë të mos jetë. Ai kërkon përsosmërinë. Askush nuk është më i rreptë se David Fincher, por unë do të punoja me të deri në fund të jetës. Natyrën e tij obsesive ndoshta e bën një regjisor më të mirë. Në Mank, ai xhironte 40 herë një aktor që ecte nëpër dhomë. E pyesja: ‘Pse po bën kaq shumë dubla?’ Ai përgjigjej: ‘Sepse nuk e ka bërë ende siç duhet.’”
Kjo është krejt e kundërta e Martin Scorsese-s, me të cilin Roth shkroi Killers of the Flower Moon, një triller i trishtë për anëtarët e fisit Osage në Oklahoma në vitet 1920, të mashtruar dhe vrarë për naftën e zbuluar në tokën e tyre. “Marty të lë të bësh gjithçka. Nëse i thosha: ‘Pse të mos e bëjmë këtë film mbrapsht?’, ai do të thoshte: ‘Ta provojmë! Vazhdo të shkruash!’”
Aktualisht, Roth është i ngarkuar me punë: një triller me Sydney Sweeney (I Pretended to Be a Missing Girl), një dramë mafioze nga jeta reale për Scorsese-n (Midnight Vendetta), si dhe rolin e producentit ekzekutiv në Heat 2 të Mann-it. “Nuk kam shkruar asgjë për të, por ndoshta do të shkruaj,” thotë ai, me qetësinë e dikujt që është mësuar t’u japë një dorë miqve.
Megjithatë, është High Noon ajo që sot i jep shkëlqimin më të fortë syve të tij. “Më ka bërë të ndihem sërish 22 vjeç,” thotë ai. “Teatri është si një fshat i vogël. Të gjithë luftojnë për mënyrën më krijuese për të treguar historinë. Nuk jam mësuar të trajtohem me kaq shumë respekt. Nuk e kalojnë asnjë ‘t’ pa më pyetur. Ndërsa në kinema thonë: ‘Kujt i intereson çfarë mendon Eric Roth?’”
Përgatiti për botim: L.Veizi