Në 16 janar 1945, ndërsa Lufta e Dytë Botërore po hynte në aktin e saj të fundit dhe Ushtria e Kuqe po afrohej me shpejtësi drejt Berlinit, Adolf Hitleri mori vendimin përfundimtar: të braktiste rezidencat e dukshme dhe të strehohej në bunkerin e tij nëntokësor, nën Kancelarinë e Rajhut. Ishte një tërheqje fizike, por edhe simbolike – fundi i hapur i një regjimi që po shembej.
Bunkeri, i ndërtuar rreth 17 metra nën tokë, ishte projektuar si një vendstrehim i sigurt për udhëheqjen naziste në rast rrethimi. Ai përbëhej nga 18 dhoma të vogla, me mure të trasha betoni, sisteme ventilimi, gjeneratorë elektrikë, depo ushqimore dhe ujë të rrjedhshëm, duke e bërë atë tërësisht të vetë-mjaftueshëm për muaj me radhë. Megjithatë, pavarësisht teknologjisë mbrojtëse, atmosfera brenda tij ishte e rëndë, e ngarkuar nga frika, paranoja dhe ndjenja e pashmangshmërisë së humbjes.
Qëndrimi i fundit në Berlin
Hitleri vendosi të qëndronte në Berlin, edhe pse shumë nga bashkëpunëtorët e tij i sugjeronin të largohej drejt jugut të Gjermanisë. Ai besonte – ose donte të besonte – se një kthesë e fundit ushtarake ishte ende e mundur. Nga bunkeri, ai drejtonte atë që kishte mbetur nga forcat mbrojtëse të Rajhut, duke dhënë urdhra gjithnjë e më të shkëputur nga realiteti.
Herë pas here, Hitleri dilte për pak çaste nga bunkeri. Një nga daljet e fundit publike ishte për të dekoruar një grup ushtarësh shumë të rinj, pjesëtarë të Volkssturmit, një gjest që u pa më vonë si një përpjekje e dëshpëruar për të ruajtur fasadën e autoritetit. Pjesën më të madhe të kohës ai e kalonte në takime me figurat kryesore të regjimit nazist, si Herman Geringu, Hajnrih Himleri dhe Joakim fon Ribentropi, ndonëse besimi mes tyre ishte thyer dhe tradhtitë po shtoheshin.
Në bunker, pranë tij qëndronin vazhdimisht Eva Braun, shoqëruesja e tij prej vitesh, dhe qeni i tij, Blondi, të cilët përbënin një nga pak lidhjet e mbetura emocionale të diktatorit.
Martesa dhe fundi
Më 29 prill 1945, me forcat sovjetike tashmë në periferi të Berlinit, Hitleri ndërmori një akt të vonuar dhe simbolik: u martua me Evën Braun në bunker, në një ceremoni të thjeshtë, larg syve të botës. Eva refuzoi kategorikisht të largohej, edhe kur i ofrua mundësia për të shpëtuar. Besnikëria e saj deri në fund u bë pjesë e mitologjisë së errët të regjimit nazist.
Vetëm disa orë pas martesës, u bë e qartë se gjithçka kishte marrë fund. Oficerët e lartë i raportuan Hitlerit se Ushtria e Kuqe ndodhej vetëm një ditë larg pushtimit të plotë të zonës së Kancelarisë. I sugjeruan të largohej drejt Berhtesgadenit, në Alpet Bavareze, ku ai kishte një rezidencë malore. Hitleri refuzoi. Ai nuk pranonte as kapjen, as arratisjen.
Para se të merrte vendimin përfundimtar, u testuan kapsulat e cianurit për efektivitetin e tyre – fillimisht te qeni i tij, Blondi, një akt që edhe brenda rrethit të tij u pa si shenjë e një shkatërrimi të plotë moral. Më pas, më 30 prill 1945, Adolf Hitleri dhe Eva Braun kryen vetëvrasje. Të dy gëlltitën cianur, ndërsa Hitleri, për t’u siguruar për vdekjen, qëlloi veten me pistoletë.
Epilogu i një epoke
Hitleri kishte qëndruar në bunker për 105 ditë, nga streha e tij e fundit drejtoi një luftë tashmë të humbur dhe përjetoi shpërbërjen e plotë të pushtetit që kishte ndërtuar mbi terrorin. Vetëvrasja e tij shënoi fundin praktik të Rajhut të Tretë. Pak ditë më vonë, Berlini ra dhe Lufta e Dytë Botërore në Evropë mori fund.
Bunkeri, i ndërtuar për të mbrojtur një perandori, u shndërrua në varrin simbolik të një ideologjie që kishte zhytur botën në shkatërrim.
Përgatiti: L.Veizi