Organizata Human Rights Watch, një organizatë ndërkombëtare e pavarur dhe e dedikuar për mbrojtjen dhe monitorimin e të drejtave të njeriut në mbarë botën, ka publikuar një raport lidhur me kontrollin e emigracionit nga Italia.
Gjithashtu theksohet se gjykatat italiane bllokuan përpjekjet e njëpasnjëshme të qeverisë së Italisë për për të përpunuar në Shqipëri kërkesat për azil të emigrantëve nga vendet që Italia i ka përfshirë në “listën e vendeve të sigurta të origjinës”.
Më tej përmendet se si edhe Komiteti i Këshillit të Europës për Parandalimin e Torturës paralajmëroi në dhjetor të dy viteve më parë se problemet me qendrat e paraburgimit në Itali vënë në pikëpyetje zbatimin e një modeli të tillë në Shqipëri.
Në raportin përmbledhës të HRW thuhet gjithashtu se Italia shkeli një urdhër arresti ndërkombëtar për një zyrtar libian të kërkuar nga Gjykata Ndërkombëtare Penale për krime kundër njerëzimit. Profilizimi racor nga policia dhe dhuna ndaj grave mbeten shqetësime serioze në Itali, sipas organizatës ndërkombëtare.
“Gjykatat italiane bllokuan përpjekjet e njëpasnjëshme të autoriteteve. Në përgjigje, në mars qeveria italiane e ripërdori objektin e ndërtuar dhe të administruar nga Italia në Shqipëri në një qendër paraburgimi për njerëzit që tashmë ishin urdhëruar të deportoheshin. Komiteti i Këshillit të Evropës për Parandalimin e Torturës paralajmëroi në dhjetor 2024 se problemet me qendrat e paraburgimit në Itali “vënë në pikëpyetje zbatimin e një modeli të tillë… në Shqipëri”. Organizatat italiane të shoqërisë civile dokumentuan shkelje të së drejtës për të kërkuar azil dhe të drejtave për shëndet, informacion dhe për një mjet juridik efektiv në Itali. Një analizë ligjore nga Gjykata e Kasacionit arriti në përfundimin se marrëveshja Itali-Shqipëri mund të shkelë Kushtetutën italiane, ligjin e BE-së dhe traktatet e të drejtave të njeriut.
Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian vendosi në gusht se Italia nuk i kishte përmbushur standardet e ligjit të azilit të BE-së në rastin e dy shtetasve nga Bangladeshi të cilët më parë kishin zbarkuar në Shqipëri për përpunimin e kërkesës për azil. Autoritetet italiane lejuan që një Memorandum Mirëkuptimi i vitit 2017 me Libinë mbi bashkëpunimin në fushën e migracionit të rinovohej automatikisht më 2 nëntor për tre vjet, pavarësisht abuzimeve të rënda. Në qershor, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut shpalli të papranueshme një ankesë që përfshinte një përgjim vdekjeprurës nga Roja Bregdetare Libiane në vitin 2018, e ndjekur nga keqtrajtimi i migrantëve në paraburgim pas kthimit në Libi, duke arritur në përfundimin se nuk kishte juridiksion sepse Italia nuk kishte ushtruar kontroll efektiv në këtë rast. Në gusht, ekuipazhi i një anijeje patrullimi libiane që u dhurua nga Italia hapi zjarr ndaj një anijeje shpëtimi të operuar nga SOS MEDITERRANEE, me 87 të mbijetuar të shpëtuar në bord duke thyer dritare dhe duke dëmtuar pajisje. Një prokuror italian hapi një hetim për incidentin.
Një gjyqtar urdhëroi në korrik që katër oficerë të Guardia di Finanza (policia doganore) dhe dy oficerë të Rojës Bregdetare të dalin në gjyq për akuza të shumta për vrasje të paqëllimshme në lidhje me një anije të mbytur në shkurt 2023 pranë brigjeve të Kalabrisë, në të cilën vdiqën 94 persona, përfshirë 35 fëmijë. Gjykata e Kasacionit vendosi në mars se 177 migrantë kishin të drejtë për kompensim për privimin nga liria e tyre ndërsa mbaheshin në bordin e anijes Diciotti të Rojës Bregdetare Italiane për 10 ditë në vitin 2018 përpara se të lejoheshin të zbarkonin.
Në korrik, Gjykata Kushtetuese tha se fuqitë qeveritare për të gjobitur dhe ndaluar anijet joqeveritare të shpëtimit ishin kushtetuese, por sqaroi se imperativi për të shpëtuar jetë mund të justifikonte shpërfilljen e urdhrave shtetërorë. Që nga shtatori 2025, qeveria kishte ndaluar anijet e shpëtimit 34 herë që nga shkurti 2023, duke i mbajtur anijet larg operacioneve jetësore të shpëtimit për 700 ditë. Në gusht, qeveria e la në tokë aeroplanin e OJQ-së Seabird, të përdorur për të dalluar anijet në vështirësi, për 20 ditë.
Një referendum në qershor për të shkurtuar nga dhjetë në pesë vjet qëndrimin e detyrueshëm ligjor përpara se të fitohej shtetësia nuk arriti të përmbushte kërkesën minimale të pjesëmarrjes; Kryeministri Meloni dhe figura të tjera kryesore në qeveri u kishin bërë thirrje njerëzve të bojkotonin votimin.
Sipas statistikave qeveritare për vitin 2025, deri në mesin e shtatorit pothuajse 49,000 njerëz, përfshirë afërsisht 8,600 fëmijë të pashoqëruar, kishin arritur në Itali nga deti, pak më shumë se gjatë së njëjtës periudhë të vitit të kaluar”, thuhet në një pjesë të raportit të HRW/kb