Plani i administratës Trump për të shpërndarë një valë reaktorësh të vegjël bërthamorë futuristikë për të furnizuar epokën e inteligjencës artificiale po kthehet te një strategji e lashtë për të hequr qafe mbeturinat shumë toksike: varrosja në fund të një grope shumë të thellë.
Por ka një problem. Nuk ka asnjë gropë shumë të thellë, dhe stoku prej rreth 100 mijë ton mbeturinash radioaktive që ruhen përkohësisht në termocentrale dhe vende të tjera në Shtetet e Bashkuara po rritet gjithnjë e më shumë.
Për të zgjidhur këtë problem, Reuters shkruan se administrata amerikane tani po ofron një “karotë radioaktive”.
Shtetet po kërkohen të vullnetarizohen për të pritur një depo gjeologjike të përhershme për karburantin e përdorur, si pjesë e një kampusi objektesh që përfshijnë reaktorë të rinj bërthamorë, përpunimin e mbeturinave, pasurimin e uraniumit dhe qendrat e të dhënave, sipas një propozimi të publikuar nga Departamenti i Energjisë (DOE) javën e kaluar.
Kërkesa e tij për informacion (RFI) shënon një ndryshim të madh në politikë. Plani për të zgjeruar energjinë bërthamore tani kombinohet me një kërkesë për të gjetur një vend të përhershëm për mbeturinat dhe vendos vendimet në duart e komuniteteve lokale, vendime që vlejnë dhjetëra miliarda dollarë investime dhe mijëra vende pune, sipas një zëdhënësi të Zyrës së Energjisë Bërthamore të DOE.
“Duke i kombinuar të gjitha në një paketë, është çështje e vendosjes së karotave të mëdha pranë një objekti mbetjesh që është më pak i dëshirueshëm,” tha Lake Barrett, ish-zyrtar në Komisionin Rregullator Bërthamor të SHBA (NRC) dhe DOE. Ai shtoi se shtete si Utah dhe Tennessee tashmë kanë shprehur interes për investime në energjinë bërthamore.
Zyra bërthamore tha se kërkesa kishte nxitur interes, por nuk komentoi mbi shtete individuale, të cilat kanë 60 ditë kohë për të përgjigjur.
Presidenti Donald Trump dëshiron të katërfishojë kapacitetin e energjisë bërthamore të SHBA-ve, duke e çuar atë në 400 gigavat deri në vitin 2050, ndërsa kërkesa për energji elektrike rritet për herë të parë në dekada falë bumit të qendrave të të dhënave që nxisin inteligjencën artificiale dhe elektrifikimin e transportit.
Në vitin 2025, DOE zgjodhi 11 dizajne të reaktorëve të avancuar bërthamorë për licencim të shpejtë dhe synon të ndërtojë tre pilotë deri më 4 korrik të këtij viti.
Megjithatë, pranimi publik i energjisë bërthamore varet pjesërisht nga premtimi për të varrosur mbeturinat bërthamore thellë nën tokë, sipas studimeve të qeverive të SHBA-ve dhe Britanisë, si dhe Komisionit Evropian.
“Një strategji e plotë bërthamore duhet të përfshijë rrugë të sigurta dhe të qëndrueshme për disponim të fundit, dhe kjo mbetet një element i kërkuar i RFI-së,” tha zëdhënësi i Zyrës së Energjisë Bërthamore.
Përpjekjet e mëparshme për të gjetur një zgjidhje kanë hasur në kundërshtim të fortë lokal./kb