Ndërsa lufta hyn në vitin e saj të pestë, ka ardhur koha që Evropa ta përballet me Putinin sipas kushteve të veta – dhe t’i thotë Trump-it të largohet.
Simon Tisdall
E parë nga Evropa, dështimi i SHBA-së për të mbrojtur popullin e Ukrainës nga agresioni rus është më i madhi dhe më përcaktuesi ndër një sërë tradhtish të fundit amerikane. Nuk është vetëm nënshtrimi i neveritshëm ndaj Vladimir Putinit, një kriminel lufte i paditur dhe vrasës masiv. Nuk është vetëm fajësimi i viktimës dhe presioni ndaj Kievit për të bërë lëshime. Nuk janë as përpjekjet e pacipa të Donald Trump-it për ta monetizuar luftën dhe për të përfituar nga mjerimi i miliona njerëzve për lavdi Nobel, ndërkohë që minon aleatët e NATO-s dhe shkel të drejtat sovrane.
Ajo që vërtet trondit dhe lëndon është mungesa e plotë e besimit të mirë nga një vend që evropianët gjithmonë e kanë konsideruar mik. Siç vuri në dukje romancierja gotike angleze e shekullit XVIII, Ann Radcliffe, “pak rrethana janë më dërrmuese sesa zbulimi i pabesisë tek ata që kemi besuar”. Për t’iu përgjigjur paralajmërimit të zymtë të Trump-it pas refuzimit mbi Groenlandën: Evropa do ta mbajë mend.
Ndërsa lufta e plotë që Putin nisi në vitin 2022 hyn këtë të martë në vitin e saj të pestë të përgjakshëm, Evropa – ashtu si Rusia – është në telashe të thella. Por në vështirësi është edhe SHBA-ja, megjithëse Trump-i dhe zëdhënësit e tij të zhurmshëm, Marco Rubio dhe JD Vance, ende nuk e kuptojnë. Shumë evropianë e shohin tashmë partnerin e tyre kryesor si të pabesueshëm, madje si kundërshtar. Ndikimi dhe udhëheqja globale e SHBA-së po zbehen me shpejtësi, në avantazh të madh për Kinën, e cila e sheh me kënaqësi këtë zhvillim. Kudo, autokratët gëzohen – ashtu si edhe partitë e ekstremit të djathtë në Evropë që po forcohen.
“Pyetja se si do të përfundojë kjo luftë është në fakt një pyetje ekzistenciale për Evropën”, tha Wolfgang Ischinger, kryetar i Konferencës së Sigurisë në Mynih këtë muaj. “Ajo do të përcaktojë – në më shumë se një mënyrë – të ardhmen e këtij kontinenti.” Por lufta është përcaktuese edhe për Trump-in dhe ideologët e tij MAGA me horizont të ngushtë. Duke anashkaluar plaçkitjet ruse (dhe grushtin e paligjshëm të shtetit në Venezuelë), Rubio zgjodhi në Mynih të sulmonte globalizimin, “kultet klimatike” dhe multikulturalizmin. Sekretari amerikan i shtetit bëri thirrje për një rikthim te ultranacionalizmi, proteksionizmi, kufijtë e mbyllur dhe kultura e krishterë. “E djeshmja ka mbaruar”, deklaroi ai.
Por “Marco i Vogël” (siç e quan Trump-i) është i hutuar. Trumpizmi ka të bëjë pikërisht me rikrijimin e së djeshmes, me fantazitë për “ditët e mira të dikurshme”. Edhe Putin vuan nga iluzione të ngjashme. Lufta është pjesë e projektit të tij revanshist për ta bërë Rusinë sërish të madhe, për të rindërtuar sferën sovjetike. Po kështu, Xi Jinping po përpiqet për një hap të madh pas në kohë, duke grumbulluar pushtete diktatoriale në një masë që nuk është parë që nga Mao Ce Duni.
Evropa mendjehapur, dashamirëse e lirisë, shumëngjyrëshe, e demokracisë dhe shtetit të së drejtës, është një qortim i gjallë për këta përbindësha retro dhe imituesit e tyre të së djathtës ekstreme. Ata e urrejnë dhe e kanë frikë. Ashtu si Ukraina, Evropa u qëndron në rrugë.
A i intereson vërtet Trump-it paqja në Ukrainë? Tradhtia amerikane ndaj Ukrainës – paralajmëruese e një pabesie më të gjerë – nuk filloi me Trump-in. Garancitë e sigurisë të vitit 1994 nga Bill Clinton për Kievin dolën pa vlerë. Barack Obama hezitoi kur Putin aneksoi Krimenë në 2014. Joe Biden, i përndjekur nga fantazmat e Luftës së Ftohtë, reagoi me një kujdes fatal ndaj pushtimit të vitit 2022.
Ajo që ka ndryshuar është se tradhtitë e Trump-it janë të qëllimshme dhe po ndodhin tani. Çdo agim sjell një tjetër ditë turpi. Vitin e kaluar, viktimat civile në Ukrainë arritën nivelin më të lartë vjetor që nga fillimi i luftës, ndërsa Putin e zgjeroi konfliktin që Trump kishte premtuar ta mbyllte brenda 24 orësh. Furnizimet direkte me armë nga SHBA-ja janë reduktuar pothuajse në zero. “Procesi i paqes” i Trump-it, i mbikëqyrur nga një mik biznesi dhe dhëndri i tij servil, përkëdhel kërkesat maksimale të Putinit dhe përjashton Evropën.
“Plani i paqes” me 28 pika i Trump-it – një hartë e njëanshme drejt fitores ruse – u diskreditua shpejt. Megjithatë ai vazhdon të këmbëngulë që Kievi të dorëzojë territor sovran, duke krijuar një precedent katastrofik, dhe të mos ofrojë garanci sigurie. Ai ende synon të përfitojë shpejt nga burimet minerare të Ukrainës dhe nga marrëveshjet pasluftës me Rusinë. Ai vazhdon të ngacmojë presidentin e admirueshëm të Ukrainës, Volodymyr Zelenskyy. Dhe vazhdon të nënvlerësojë aleatët evropianë ndërsa afrohet me Putinin dhe autoritarë si Viktor Orbán në Hungari, Javier Milei në Argjentinë dhe Benjamin Netanyahu në Izrael.
Për pabesi të paturpshme, Trump-i nuk ka të barabartë në kohët moderne. Megjithatë po rritet bindja se kjo nuk mund dhe nuk do të vazhdojë. Sa kohë mund të flasin ende për “lidhje jetike transatlantike” figura si shefi i NATO-s, Mark Rutte, kur Trump-i po i shpërbën ato çdo ditë me acid dhe helm? Me ç’të drejtë Rubio u jep leksione evropianëve për qytetërimin e krishterë, ndërsa ai dhe të tjerë mbyllin sytë ndaj mizorive izraelite në Gaza? Tani planifikojnë të sulmojnë Iranin, sërish, ndoshta edhe Kubën. Me ç’të drejtë?
Tirania e pabesë e Trump-it, po aq toksike brenda sa jashtë vendit, do të përkeqësohet sa më gjatë të tolerohet. Pavarësisht pengesave, është jetike që evropianët – dhe shumica amerikane kundër Trump-it para zgjedhjeve të mesmandatit – të flasin me një zë të vetëm dhe të shoqërojnë fjalët me veprime. Dhe ku më mirë të fillohet sesa në Ukrainë, fronti real dhe simbolik i betejës midis demokracisë liberale dhe boshtit Trump-Putin?
Ja çfarë duhet bërë: të dislokohen trupa nga një “koalicion evropian i të gatshmëve” për të siguruar dhe mbrojtur Kievin dhe qytete të tjera të papushtuara; Rusia nuk mund të ketë të drejtë vetoje. Të vendoset një zonë ndalim-fluturimi. Të shtohen raketat dhe dronët mbrojtës. Të bllokohet flota “hije” e Rusisë. Të intensifikohen masat e fshehta, përfshirë operacionet kibernetike dhe sabotimin, për t’iu kundërvënë luftës hibride të Kremlinit. Të sekuestrohen asetet, të dëbohen spiunët, të demaskohen gënjeshtrat, të ndryshohet narrativa. Evropa duhet të kërkojë një armëpushim të menjëhershëm, pasuar nga tërheqje graduale ruse, dhe të marrë rol udhëheqës në çdo marrëveshje përfundimtare.
Në të kundërt, cilat janë alternativat? Luftë pa fund, vrasje pa fund, ose një paqe e paqëndrueshme dhe e padrejtë sipas kushteve Trump-Putin. Evropa është paralajmëruar: SHBA-ja nuk mund të besohet. Sfida është ekzistenciale. Gjithçka që ajo përfaqëson dhe çmon mund të vihet në rrezik. Për hir të popullit të lodhur, por të pathyer të Ukrainës, dhe për paqen dhe sigurinë e vet, evropianët – përfshirë Britaninë – duhet më në fund të gjejnë unitetin, guximin dhe mjetet për të marrë ofensivën ushtarake, ekonomike, diplomatike dhe morale.
Evropa duhet ta çojë betejën drejtpërdrejt në derën e Putinit.
Dhe t’i thotë Trump-it të largohet.
*Simon Tisdall është komentator i çështjeve të jashtme në The Guardian/ Përgatiti për botim: L.Veizi